Còn động đất nữa không?

Theo ghi nhận của các trạm quan trắc và phân tích địa chấn thuộc Viện Vật lý địa cầu, trận động đất xảy ra lúc 0 giờ 15 phút ngày 8/11 có tâm ở 108,2 độ kinh Đông, 9,73 độ vĩ Bắc, cách bờ biển Bà Rịa - Vũng Tàu khoảng 120 km. Dư chấn của trận động đất này đo được 5,1 độ Richter, kéo dài khoảng 12 giây, gây chấn động cấp 4 tại các khu vực ven biển Vũng Tàu tới Bình Thuận, còn Tp.HCM thì chấn động đo được ở cấp 3. Đến 14 giờ 55 phút, tâm chấn cũng xảy ra tại cùng một vị trí, nhưng dư chấn mạnh hơn (5,5 độ Richter), với thời gian 16 giây.

Nguyên nhân của 2 trận động đất này, theo Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Đình Xuyên và Phó giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Thủy, thuộc Viện Vật lý địa cầu, là do hoạt động của đới đứt gãy Côn Sơn. Nghiên cứu của Viện Vật lý địa cầu cho thấy, đới đứt gãy vừa nêu đã gây ra động đất khoảng 5,5 độ Richter, tạo ra chấn động cấp 7, và những trận động đất tương tự sẽ còn xảy ra, nhưng cường độ không mạnh hơn.

Vì sao có động đất?

Hàng ngày, trên thế giới vẫn thường xảy ra động đất, không nơi này thì nơi kia nhưng hầu hết đều chẳng gây ra sự chú ý vì nó yếu, và không gây thiệt hại. Các nghiên cứu cho thấy, trái đất của chúng ta bị phân thành nhiều lớp, trong đó lớp trên cùng là vỏ trái đất với bề dày khoảng 40km. Tiếp theo là lớp “Manti trên” sâu từ 40 đến 900km. Trong lớp Manti trên này, lại xảy ra quá trình phân dị chuyển động của thạch quyển, bao gồm vỏ trái đất và phần cứng của lớp Manti trên. Các phần của thạch quyển chuyển động theo nhiều hướng khác nhau và bị chia cắt thành những mảng kiến tạo.

Theo định nghĩa của các nhà nghiên cứu vật lý địa cầu, động đất là sự rung chuyển của mặt đất, phát sinh từ chuyển động của các mảng kiến tạo, hoặc những phần đứt gãy trên vỏ trái đất mà thành phần cấu tạo chủ yếu là chất rắn như đất, đá. Tuy rất chậm, hầu như không thể nhận ra, nhưng mặt đất mà chúng ta đang sống, vẫn luôn chuyển động rồi khi ứng suất đột nhiên cao hơn sức chịu đựng của đất, đá, thì xảy ra động đất. Hầu hết các trận động đất đều xuất phát tại các đường ranh giới của các mảng kiến tạo nên vì thế, khoa học dùng dữ kiện về vị trí của các trận động đất để tìm ra những ranh giới này.

Tất cả những trận động đất lớn thường gây ra những hậu quả nặng nề như lở đất, nứt đất, sóng thần, nước triều dâng cao, vỡ đê, nhà cửa đổ sụp và... hỏa hoạn. Tuy nhiên, nguy hiểm nhất trong một cơn động đất, là sự chuyển động của mặt đất. Những chuyển động này đi trước, hoặc đi sau cơn động đất chính - gọi là dư chấn. Các nhà khoa học chia cường độ dư chấn của những cơn động đất ra thành 9 cấp tính theo thang Richter. Động đất cấp 1, 2 thường không nhận biết được, cấp 2 đến cấp 4 có thể nhận biết nhưng không gây thiệt hại, cấp 4 đến cấp 5 mặt đất rung chuyển nhưng không đủ sức phá hủy các công trình xây dựng. Cấp 5 đến cấp 6 nhà cửa rung chuyển và có thể gây nứt tường. Từ cấp 6 đến cấp 8, động đất phá hủy hầu hết những công trình xây dựng bình thường, trên mặt đất xuất hiện những vết nứt, đôi khi lún đất; còn từ cấp 8 trở lên, nó tàn phá tất cả - kể cả những cao ốc kiên cố nhất. Nhưng đến nay, trên thế giới chưa có động đất cấp 9 nào xảy ra.

Vùng Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, nằm ở khu vực ranh giới tiếp xúc của các mảng: mảng Âu, mảng Á, mảng Ấn - Australia và mảng Thái Bình Dương, với hai đới là đới hút chìm và đới đụng độ. Tại ranh giới tiếp xúc ấy, vẫn xảy ra trường hợp một bộ phận của mảng này chìm xuống dưới mảng kia, tạo thành quá trình nén, ép cực mạnh rồi khi đạt đến ngưỡng tới hạn, sẽ xảy ra động đất. Tuy nhiên, các cơn động đất với cường độ mạnh trên 7 độ Richter hầu như chỉ xảy ra ở khu vực Tây Nam Á, nhưng các nhà khoa học cảnh báo, rằng động đất cấp 8, dư chấn 6,6 đến 7 độ Richter vẫn có thể sẽ xảy ra ở sông Mã, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên. Động đất cấp 8, dư chấn 6 đến 6,5 độ Richter có thể xảy ra tại các vùng quanh sông Hồng, sông Chảy và dải đáy biển gần bờ từ Đà Nẵng đến Phan Thiết. Động đất cấp 7, dư chấn 5 đến 6 độ Richter có thể xảy ra ở Cao Bằng, Huế, Quảng Ngãi.

Ngay từ năm 1996, Viện Vật lý địa cầu đã khuyến cáo tỉnh Lai Châu đề phòng động đất nhưng không được quan tâm nên trận động đất ngày 19/2/2001, tuy chỉ cấp 7 nhưng đã gây thiệt hại khá lớn về tài sản. Trong các vùng dự báo động đất cấp 8, nghĩa là có dư chấn từ 6 đến 6,5 độ Richter, gồm nhiều đô thị như Thái Bình, Nam Định, Hưng Yên, Hà Nam, Việt Trì, Phú Thọ, Lào Cai, Yên Bái và Hà Nội.

Hãy chuyển bị từ bây giờ

Chiều 9/11, ông Trần Thế Ngọc, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Tp.HCM đã tổ chức một buổi họp khẩn với các chuyên viên thuộc UBND thành phố. Nội dung buổi họp này nhằm hoàn chỉnh dự thảo về phối hợp ứng cứu khi có động đất xảy ra. Theo báo cáo của Sở Tài Nguyên và Môi trường, từ tháng 8 đến tháng 11/2005, ngoài khơi Vũng Tàu đã xảy ra 3 trận động đất. Trận thứ nhất ngày 5/8, cường độ 4,6 Richter. Còn 2 trận sau đều trong ngày 8/11, cường độ  5,5 độ Richter. Tâm chấn của  3 trận động đất này đều cách bờ biển Vũng Tàu từ  120 đến 130 km, sâu dưới mặt đất khoảng 30 km.

Cũng trong ngày 9/11, Viện Vật lý địa cầu cũng đã chính thức thông báo đến các địa phương chịu ảnh hưởng  2 trận động đất vừa qua. Thông báo nói rõ trong thời gian tới, có thể xảy ra những dư chấn yếu nên Tp.HCM, Vũng Tàu, Phan Thiết có thể chịu những chấn động yếu hơn, không gây nguy hiểm.

Viện Vật lý địa cầu khẳng định: Trên đới Côn Sơn, động đất mạnh nhất có thể đạt 5,5 độ Richter, tạo ra chấn động cấp 7 nhưng không có khả năng gây ra sóng thần.

Động đất là một hiện tượng thiên nhiên mà khoa học đã chứng minh và lý giải rõ ràng, cụ thể. Mặc dù Việt Nam ít có khả năng xảy ra những trận động đất lớn, có sức tàn phá trên diện rộng nhưng không vì thế mà chúng ta thờ ơ, coi thường. Ngay từ bây giờ việc đề xuất các biện pháp ứng phó cũng như dự phòng, thông tin về những điều cần phải làm khi xảy ra động đất để người dân nào cũng biết cách xử trí là rất cần thiết