Đến nghĩa trang Văn Điển xem "thiên đường sạch"

Được một người bạn nhờ thâm nhập thực địa chuyện điện táng, tôi đến "viếng thăm" lò điện táng số 1 Việt Nam. Nghĩa trang Văn Điển những ngày cuối năm rét ngọt như càng tôn thêm vẻ tĩnh lặng ở chốn an nghỉ cuối cùng của những người quá cố. Vừa trực tiếp điều hành ở phòng máy trở về, nhưng kỹ sư Lý Anh, Đội phó Đội điện táng nom vẫn cổ cồn đến... trên mức bình thường. Anh cười độ lượng nói: “Yên tâm đi, điện táng sạch lắm, đừng sợ. Rồi các anh sẽ thấy”.

“Viếng thăm” lò điện táng số 1 ở Việt Nam

Với cái thẻ đỏ đỏ nâu nâu, chúng tôi được phép vào tận khu hầm lò đang vận hành, nơi mà ngay cả người nhà của người quá cố cũng không được phép đặt chân tới. Trước khi tới đây, tôi vẫn cứ hình dung ra những tro bụi, mùi khét... nên cũng ghê ghê. Có người lại bảo: “Khói tỏa mù mịt”... Nhưng giờ đây, tất cả yên ắng và tĩnh lặng hơn cả một nhà máy tự động.

Phía ngoài của Đài Hóa thân hoàn vũ là phòng tang lễ. Một căn phòng rộng như hội trường đủ sức chứa hàng trăm người đến tiễn đưa thân nhân về nơi an nghỉ cuối cùng. Cũng bàn thờ, cũng khung ảnh, cũng nơi đặt vòng hoa, câu đối... trang nghiêm. Buổi điện táng bắt đầu bằng những thủ tục cũng giống như một tang lễ bình thường. Lễ viếng người quá cố được tổ chức 20 phút. Sau đó, xe điện tự động đưa quan tài chầm chậm chạy thẳng vào lò thiêu. Đại diện gia đình 3-4 người thân như vợ chồng, con cái... sẽ được vào trong bái lạy tiễn biệt người đã khuất trước khi xe goòng đưa quan tài vào lò thiêu. Những người còn lại ở ngoài xem... “truyền hình trực tiếp” việc điện táng trong vòng mươi phút.

Hệ thống điều khiển trong Đài Hoá thân Hoàn Vũ.

Thủ tục đăng ký hợp đồng điện táng cũng rất đơn giản, nhanh chóng. Kinh phí cho một ca điện táng hiện nay là 2.350.000 đồng, nếu xét về góc độ chi phí sẽ tiết kiệm hơn rất nhiều so việc mua đất, đào đắp huyệt, cải táng, xây mộ... Cái giá này cũng rất rẻ so với một ca điện táng ở các nước trên thế giới, như ở Ấn Độ chi phí tới 1.000 USD. Điện táng còn giúp tránh lây nhiễm từ người chết mắc một số bệnh như SARS, HIV/AIDS, các bệnh truyền nhiễm khác...

Dãy nhà để tro hài cốt của những người quá cố lúc nào cũng có người qua lại thăm viếng. Chúng tôi thấy bia, ảnh của rất nhiều những cán bộ, sĩ quan cao cấp, các tướng lĩnh...  Ông Trần Đình Đăng, Đội trưởng Đội phục vụ tang lễ Văn Điển cho hay: trong số hàng vạn người đã hỏa táng và an nghỉ tại nơi đây, có rất nhiều những cán bộ, đảng viên đã tiên phong thực hiện văn minh điện táng. Có thể kể ra những tấm gương như: ông Trần Quang Huy, nguyên cán bộ Ban Tôn giáo Chính phủ, có tiêu chuẩn tại nghĩa trang Mai Dịch nhưng ông vẫn yêu cầu gia đình điện táng tại đây; Thiếu tướng Công an Quách Văn Hựu, Đại tá Đinh Thị Vân... cũng an nghỉ tại nơi này.

Tiện lợi nhưng chưa được ưa chuộng (?)

Thật ra, Việt Nam là một trong những nước sớm tìm đến giải pháp điện táng cho người chết so với các nước trong khu vực. Đầu những năm 90 của thế kỷ trước, chuỵện "sốt" đất đô thị chưa phức tạp như bây giờ nhưng các chuyên gia môi trường đô thị đã sớm có tầm nhìn xa, phác thảo ý tưởng đưa điện táng về Hà Nội và được UBND thành phố chấp nhận. Tháng 10/1992, 2 lò điện táng đầu tiên, mỗi lò trị giá gần 1 triệu USD được mua về từ Thụy Sĩ và lắp ráp.

Nhưng sự đời, cái mới, dù là ưu việt hơn cái cũ chưa chắc đã được chấp nhận ngay. Mấy tháng trời, sau khi máy lắp đặt, mặc dù Hà Nội khuyến mại điện táng miễn phí, nhưng chờ dài cổ ngỗng mà vẫn chưa thấy bóng một người dân nào đến đăng ký điện táng để... thử vận hành lò. Chờ mãi, cuối cùng người ta đã phải tìm đến một giải pháp tạm thời giống như các nhà du hành vũ trụ đưa chú chó Laika lên không trung trước, là xin kinh phí mua một chú heo to về... cho vào lò thiêu thử để kiểm định chất lượng lò. Và rồi những người được vinh hạnh tham gia điện táng đầu tiên lại là những người lang thang, chết không người nhận được mang tới Đài Hóa thân hoàn vũ.

Mãi về sau dần dần số người tham gia điện táng mới tăng dần, ban đầu vài người một tháng, rồi lên vài chục người. Năm 1994, thêm 2 lò điện táng nữa được lắp đặt. Gần 10 năm qua, số hợp đồng đăng ký nhu cầu điện táng luôn ở mức trên 100 ca/tháng. Từ đầu năm 2005 đến nay, bình quân mỗi tháng có 200 ca điện táng.

Còn Chỉ thị 27/CT-TW ngày 12/1/1998 của Bộ Chính trị, về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội cũng khuyến khích nhân dân áp dụng các hình thức hỏa táng, điện táng, tiến tới bãi bỏ hình thức địa táng; không xây nhà mồ, phần mộ phô trương hình thức. Sau 7 năm thực hiện chỉ thị trên, ngoài Đài Hóa thân hoàn vũ (Hà Nội) còn có thêm các nhà hỏa táng ở Tp.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu đã được một bộ phận nhân dân sử dụng. Đà Nẵng cũng đang tiến hành lập dự án đầu tư xây dựng lò điện táng đầu tiên ở khu vực miền Trung tại xã Hòa Sơn (huyện Hòa Vang) với sự tài trợ của Hội Giàn hỏa táng nước Pháp.

Tuy nhiên, số ca điện táng vẫn còn rất thấp, chỉ chiếm 1/5 trong tổng số 9.000 đám tang mỗi năm, theo ban phục vụ tang lễ ở Hà Nội. Trước sức ép của vấn đề dân số, đất đai, dịch bệnh... trong tiến trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, việc phát triển hình thức điện táng thay thế địa táng đã và đang trở thành đòi hỏi cấp thiết. Trên thế giới, có quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ... đã và đang triển khai việc yêu cầu người dân bắt buộc phải điện táng thay cho địa táng. Nhưng đáng tiếc, cuộc sống vẫn luôn có những nghịch lý, cái tốt lại chưa được nhiều người tìm đến!