Động táng ở Thanh Hoá: Một di tích rất quý hiếm
Sau khi đăng bài “Đi tìm sự thật về động táng lớn nhất Việt
Rất khó nhận biết chủ nhân của những chiếc quan tài cổ này, với tư cách là nhà chuyên môn, ông có nhận định gì?
Ai là chủ nhân của những quan tài cổ này, vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau. Có ý kiến cho rằng những tiền nhân đó thuộc nhóm người Bách Bộc (thuộc nhóm người Bách Việt). Có người cho rằng chủ nhân ở đây là nhóm người Thái cổ. Nhưng không loại trừ khả năng đó là người Xá. Theo truyền thuyết ở đây có ma Xá, có nghĩa là những quan tài của người Xá. Theo quan điểm của tôi, nhìn rộng ra có thể đây là của nhiều dân tộc khác nhau được an táng trên các hang động này vào các thời kỳ khác nhau. Bởi họ có những nét văn hóa chung, ngay cả người Mường sau này cũng dùng những quan tài theo hình dáng đó.
Dựa vào những xương chi và hiện vật tìm thấy trong động táng, ông có hình dung thế nào về vóc dáng cũng như cách thức tùy táng của những người cổ xưa sống ở địa bàn này?
Theo như các đoạn xương chi mà anh Cao Bằng Nghĩa thu thập được, có thể nhận định người cổ xưa to lớn hơn người bình thường bây giờ. Bởi những đoạn xương chi dài hơn người bình thường bây giờ từ 7 đến 14 cm. Căn cứ vào những quan tài cổ dài hơn 2m, có thể những người nằm trong quan tài cũng phải cao cỡ 1,8m trở lên. Có thể đây là những người có địa vị tương đối cao. Tuy nhiên về vấn đề này cũng chưa có nhiều tư liệu để chứng minh, ngoài những vật dụng chôn theo như: kiếm, đồng xu, mảnh vải lụa... Còn những quan tài nhỏ là những quan tài của trẻ em, thuộc cùng dòng tộc đó. Chúng tôi chưa làm giám định về chất liệu gỗ đóng quan tài, nhưng thấy gỗ rất tốt, có thể là gỗ hương. Chúng tôi cũng phân vân về cách thức mang những quan tài đó lên được hang trên núi cao. Tuy nhiên, chúng tôi không nghi ngờ gì về trí thông minh và kỹ thuật của người cổ xưa đủ để họ có thể tời đưa những quan tài đó lên cao.
Theo nhận định của ông, những quan tài cổ trên thuộc niên đại nào?
Ngoài hang động hơn 70 quan tài trên, ở đây còn có những hang động khác cũng chứa đựng quan tài cổ. Những hang có quan tài ở đây thuộc nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Có cái niên đại vài nghìn năm, có cái khoảng 1.000 năm, cũng có cái chỉ 700-800 năm tuổi. Hang động có hơn 70 chiếc quan tài cổ có thể có muộn hơn so với chỗ khác. Như ở những hang khác, chúng tôi đã tìm ra được những đồ tùy táng như đồ đồng, đồ gốm thời kỳ văn hóa Đông Sơn, có thể đây là những quan tài có niên đại lâu nhất.
Tại địa phương đang tồn tại nhiều giả thiết về sự xuất hiện của những hang động này: có người cho rằng đây là nơi an táng của nghĩa quân Lam Sơn, có người cho rằng do cư dân thời đó sống ở trên các đỉnh núi cao và khi chết mới mang quan tài xuống các hang đó... ông nghĩ sao?
Tôi nghĩ trong một trận chiến xảy nhiều thương vong như vậy thì khó có thể có đủ các quan tài an táng cho các nghĩa sĩ. Còn giả thiết cư dân sống ở trên đỉnh núi cao, chỉ có thời nguyên thủy các cư dân mới sống trên đỉnh các ngọn núi, còn sau này họ đã biết di cư xuống các vùng đồng bằng và trung du.
Nhiều người dân ở địa phương đang rất bức xúc với việc các quan tài cổ bị cạy phá, điều này rất cần các nhà chuyên môn lên tiếng để bảo quản giữ gìn?
Sau khi đi điều tra khảo sát về, chúng tôi vẫn chưa có điều kiện để lên tiếng về vấn đề này. Tôi cũng rất mong báo chí lên tiếng trước, nói lên giá trị của di tích để mọi người có ý thức bảo quản. Tôi nghĩ, chính huyện Quan Hóa cũng cần tác động thêm với tỉnh và Sở Văn hóa - Thông tin Thanh Hóa để họ quan tâm và có biện pháp giữ gìn những di chỉ này. Vấn đề ở đây là mọi người phải hiểu ra giá trị của nó. Còn tôi vẫn khẳng định những động táng ở đây có giá trị rất quý hiếm đối với Việt
Được biết đoàn khảo cổ về đây làm việc đã lâu nhưng đến giờ ở địa phương vẫn chưa nhận được ý kiến phản hồi?
Đúng là chúng tôi cũng bận nhiều việc khác nên chưa có điều kiện hồi âm lại với địa phương. Có thể sắp tới chúng tôi sẽ gửi cho họ kết quả điều tra ban đầu của chúng tôi về những hang động có quan tài cổ ở Quan Hóa. Thực tế, chúng tôi cũng cần thêm kinh phí để có điều kiện nghiên cứu sâu hơn về những hang động này. Tôi nghĩ huyện cũng cần làm công văn gửi đến các cơ quan chức năng để khuấy động lại chuyện này và đề nghị làm rõ hơn.
Theo ông, có cách nào để bảo quản tốt nhất di chỉ này?
Một trong những cách hiệu quả nhất là sớm lập hồ sơ công nhận di tích văn hóa lịch sử. Với sự công nhận này, địa phương phải có những cam kết nâng cao ý thức người dân, và những biện pháp bền vững trong việc bảo tồn di tích.
Xin cảm ơn Tiến sĩ!