Gặp lại phu quân Nữ hoàng Đan Mạch

Thân phụ thi hào Nguyễn Trãi có câu  “Ngâm hứng tứ thời thu dị cảm”. Mà đâu cứ phải là thi sĩ thì cữ thu mới có hứng?

Miếu Văn tiết thu, nơi dạ tiệc của Nữ hoàng Đan Mạch chào mừng Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam cùng phu nhân...

Chợt nhớ đến tiết thu Bắc Âu 7 năm trước, tôi may mắn được tham gia nhóm báo chí tháp tùng Thủ tướng Việt Nam dự Hội nghi ASEM-4 ở Copenhagen Đan Mạch.

Ngoài công việc, cũng có lúc xe tà tà trên đại lộ mang tên Andersen nổi tiếng của Copenhagen. Rồi một lúc sau nữa xe quành vào một phố hẹp với lời giới thiệu là chúng tôi chuẩn bị tới ngôi nhà mà văn hào Andersen đã sinh ra và lớn lên! Thật bất ngờ, chúng tôi líu ríu chen nhau xuống rồi đứng ngây trước căn nhà hai tầng phủ dày dây trường xuân xanh biếc. Tiếc nỗi chưa đến giờ mở cửa để được coi xét cái nơi mà một lớp người Việt với cái tuổi sồn sồn đã từng ao ước được đặt chân đến  qua tập truyện của Andersen lần đầu được Nguyễn Viết Lãm và Tế Hanh tuyển dịch qua Nhà xuất bản Văn nghệ năm 1957!

Rồi xe đang lướt trên một con phố nào đó nhưng tôi vẫn nhận ra sức gió khá mạnh ràn rạt ngoài cửa xe lẫn cái mùi hơi  nồng nồng tanh tanh của vị biển. Bất ngờ Đại Tây Dương òa ra lồng lộng trước mặt. Giọng người lái xe như có một chút hân hoan xen lẫn trịnh trọng nữa khi thông báo là đã tới bức tượng Nàng tiên cá một địa danh nổi tiếng và là biểu tượng của đất nước Đan Mạch qua một truyện ngắn của Andersen. Mải mê ngắm ngó và chụp ảnh, anh lái xe phải giục mãi để đến nhà thờ lớn nhất Copenhagen, nơi Nữ hoàng Đan mạch thường ngày đến làm lễ!

Khách đến Đan Mạch không biết có nhiều người đến được Lâu đài cổ kính Fredensborg? Chẳng phải vì lâu đài với kiểu kiến trúc độc đáo một bảo vật của quốc gia mà đơn giản lâu đài đó là tài sản của khu vực Hoàng cung đồng thời là nơi ở lẫn nơi diễn ra những cuộc chiêu đãi khách quý của Nữ hoàng Đan mạch!

Buổi tối chót thu lành lạnh năm 2002, cánh cổng tòa lâu đài Fredensborg đã rộng mở để đón  25 vị nguyên thủ dự Hội nghị Thượng đỉnh ASEM-4 đến dự dạ tiệc do Nữ hoàng  Đan Mạch Margrethe II chiêu đãi. Những người lính với mũ lông, quần và áo đều có khuy đồng kiêm nẹp chéo màu trắng trong Đội cận vệ của Hoàng gia đang đứng thẳng tắp ở cổng khiến tôi chợt nhớ có lẽ họ cũng trong đội quân ngự lâm hồi chiều trong phiên đổi gác khi đi thăm nhà thờ trong khu vực Hoàng cung mà Nữ hoàng thường tới làm lễ. Tất nhiên họ ngó chỉ hao hao bởi sắc phục bởi Đội cận vệ Hoàng gia có tới 350 vị ăn mặc đều y sì thế này!

Có lẽ Đan Mạch thuộc quốc gia có chế độ vương quyền cổ nhất châu Âu hơn 1000 năm,  đến thời điểm năm 2002 ấy có cả thảy 52 đời vua và 2 nữ hoàng nhưng lại có một chế độ hết sức dân chủ và tôn trọng nhân quyền.

Chiếc áo dài màu sáng tha thướt cực kỳ "ăn'' với ánh sáng lung linh trong bộ lễ phục màu sáng của Nữ hoàng, sắc phục của các quan khách dự dạ tiệc càng làm tăng vẻ uy nghi lẫn diễm lệ của Nữ hoàng Đan mạch Margrethe II. Bà lần lượt tới chào các nguyên thủ. Khó mà nghĩ rằng những bước đi khoan thai đĩnh đạc, phong thái cởi mở duyên dáng ấy của một người phụ nữ đã 61 tuổi.

Năm 31 tuổi, với đôi mắt đẫm lệ vì vua cha qua đời, bà đã xuất hiện trên ban công Hoàng cung ở Copenhagen với trang phục màu đen vào ngày đầu kế vị (15/1/1972) cùng câu nói nổi tiếng "tôi có thể làm gì đây để nhân dân không phải xấu hổ vì tôi".

Người ta nói rằng bà luôn được dân chúng bình chọn là người đứng đầu danh sách những người được mến mộ. Bà còn là một nghệ sĩ, một người đa tài. Bà vẽ và viết. Nổi tiếng hơn cả là hội họa (người ta nói rằng, có điều lạ là trừ vua cha của Nữ hoàng là người say mê âm nhạc còn không có thành viên nào của Hoàng cung đam mê nghệ thuật?). Nữ hoàng không chỉ tham dự với tư cách nghiệp dư. Bà đã có nhiều cuộc triển lãm về hội họa trong và ngoài nước. Nữ hoàng còn là người thiết kế trang phục cho nhiều vở balê theo truyện của Andersen. Ngoài ra, Nữ hoàng còn là người trang trí Nhà hát Hoàng gia, thiết kế nhiều mẫu tem kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng Đan Mạch và thiết kế trang phục cho những người phục vụ Hoàng cung.

Thời gian khi thì lê thê khi vùn vụt... Nhưng cái dáng kiều diễm uy nghi của Nữ hoàng Đan Mạch  trong đêm thu của Miếu Văn xứ Việt cứ như thể Nữ hoàng vừa bước ra khỏi buổi triều yến tại lâu đài Fredensborg  của Hoàng cung. Bộ sắc phục thiên thanh pha chút màu ngọc bích càng tôn thêm dáng kiều diễm uy nghi ấy. Nữ hoàng thân đứng cùng đức phu quân và hai người con, một thái tử, một công nương trước Nhà Thái học để đón khách.

Không khí buổi dạ tiệc bảy năm trước chợt sống động trong trí nhớ.  Bên cạnh cái dáng thướt tha uyển chuyển trong bộ lễ phục màu sáng của Nữ hoàng là vóc dáng đĩnh đạc cao lớn uy nghi của  đức lang quân, Hầu tước Henri De Monpezat, mà chúng tôi được giới thiệu khi ấy là một người rất thạo đàn piano đồng thời là một dịch giả văn chương.  Nhưng sự nổi trội và sức hấp dẫn của vị phu quân Nữ hoàng Đan Mạch không phải chỉ như thế...

Một buổi chiều mùa xuân năm 1965, viên Bí thư thứ ba  Đại sứ quán Pháp tại Luân Đôn đã được mời dự một bữa tiệc sang trọng của một nhà quý tộc Anh. Tiệc chiêu đãi của các nhà quý tộc như là cơm bữa của thường nhân nhưng bữa tiệc chiều đó tại nhà ông quý tộc ấy lại có sự hiện diện của Công chúa Đan Mạch Margrethe, khách mời danh dự người nay mai sẽ được thừa kế ngai vàng Nữ hoàng Đan Mạch.

Henri de Laborde de Monpezat, tên họ đầy đủ của viên Bí thư sứ quán ấy tình cờ được xếp ngồi bên trái Margrethe... Và buổi chiều ấy đã trở thành định mệnh để hai người đến với nhau... Đám cưới của chàng nhân viên Sứ quán Pháp lấy Công chúa Đan Mạch, đề tài ầm ĩ của báo chí một thời được tổ chức vào mùa xuân năm 1967.

Thử ngược thời gian một chút... Ông nội của chàng nhân viên sứ quán ấy là Bá tước Monpezat, năm 1892, nổi tiếng giàu có ở vùng Bêac, miền Bắc Pháp. Vào cái tuổi 24,  Bá tước De Monpezat quyết định một bước phiêu lưu mạo hiểm. Vị này đùng cái, bán sạch tài sản. Tiền bộn trong túi, Bá tước De Monpezat quyết định sang Đông Dương làm ăn!

Sang Đông Dương, ông làm chính trị tham gia Hội đồng thuộc địa, đầu tư tiền vào nhiều lĩnh vực... Ông chăm lo quyền lợi của chính quyền thuộc địa lẫn người lao động bản xứ. Bá tước Monpezat có nhiều xưởng máy ở  Hà Nội, Hải Phòng, đồn điền ở Hòa Bình, Tuyên Quang, Vĩnh Yên... Đặc biệt ông đã để lại một địa danh mà bây giờ người Hà thành vẫn hay dùng:  Quần Ngựa ở mạn gần đường Bưởi.

Chả là trước đây Bá tước De Monpezat có một trại nuôi ngựa và đua ngựa nổi tiếng tại đó. Năm 1920, ông quyết định ra một tờ báo tiếng Pháp La Volonté Indochinoise (Ý chí Đông Dương). Tờ báo mà như nhận xét của người cháu ông sau này trong cuốn hồi ký là ông châm biếm, ông tấn công, ông vạch các sai phạm, ông cười gằn... Ông phơi bày những vi phạm của bộ máy hành chính và chính trị mà chính ông cũng có chân trong đó...

Cho mãi đến khi mất, năm 1929 Bá tước từ khi sang Đông Dương năm 1898 không về Pháp lần nào! Giữa những năm 30, trong số các cháu nội của Bá tước Monpezat sang Đông Dương có Henri de Monpezat, khi ấy, năm 1934 mới được 2 tháng tuổi. Tuổi thơ của Henri đã trôi qua ở khu biệt thự cùng với bố mẹ, khu biệt thự mà ông nội để lại ở phố Phan Đình Phùng (thời Pháp có tên là Canot), tháng 3/1945, ông  Trần Văn Lai (nhậm chức Thị trưởng Hà Nội của chính phủ Trần Trọng Kim mới được ít ngày thì Cách mạng Tháng Tám bùng nổ) đổi lại tên phố Canot thành Phan Đình Phùng như ta vẫn gọi bây giờ...

Henri được bà vú người Việt mà Henri quen gọi là chị Tư chăm sóc nuôi nấng rất tử tế. Chị Tư (sau này theo gia đình Henri sang Pháp rồi sống hẳn bên đó) đã cho Henri đi chùa Trấn Quốc và nhiều ngôi chùa ven Hồ Tây. Thường xuyên được nếm bánh gai “bánh mật” xôi bổng lộc chùa cũng như đứng bên vệ đường thưởng thức món phở gánh độc đáo của Hà thành thuở ấy...

Sau ngày Toàn quốc kháng chiến, Henri lại sang Việt Nam cùng với bố. Hai cha con mạo hiểm mò lên đồn điền của ông nội tận Tuyên Quang... Henri trở lại Hà Nội học trung học và lấy bằng tú tài khoảng năm 1951 rồi vào Sài Gòn...

Sau chuyến đi Đan Mạch về ít lâu, tôi may mắn được nhà thơ Bằng Việt cho coi bản thảo cuốn hồi ký của phu quân Nữ hoàng Đan Mạch có tên là “Mệnh giời bắt thế” do chính nhà thơ dịch. Chao ơi gợi biết bao những thú vị khi đọc những dòng đại loại: “Trong những năm 30, một ông có tên là Phạm Văn Đồng đã làm việc cho tờ báo này (tờ Ý chí Đông Dương - Volonté Indochinoise) trong hai năm. Sau này ông trở thành nhà hoạt động nổi bật của Đảng Cộng sản, rồi là cánh tay phải của Chủ tịch Hồ Chí Minh rồi làm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cho Cụ và cuối cùng làm Thủ tướng nước Việt Nam. Có thể tôi đã từng nhảy lên ngồi lòng ông Đồng khi tôi là chú bé lên bốn?...”.

Cuốn hồi ký,  ngoài việc phác họa những hình ảnh sinh động về Việt Nam những năm 30, 40 ấy của thế kỷ XX... Tác giả cũng đưa người đọc chứng kiến những cuộc gặp của ông với những yếu nhân thế giới như Winston Churchill, những Charle de Gaulle, những Mao Trạch Đông, TiTô, Ceaucescu, Podgorny, Gromyko v.v...

Và rồi mọi sự kiện mọi vinh quang thành đạt vẫn toát lên tính cách của một con người dễ sống luôn mơ mộng và yêu đời và có vẻ như sẵn sàng chấp nhận mọi điều mà số phận đã và sẽ mang đến? Ông từng bộc bạch trong hồi ký: “Mưa rơi xuống Copenhagen như cái ngày đầu tiên 30 năm trước đây tôi đến Đan Mạch và khi ấy mặt trời trải nắng trong trái tim tôi”. Bây giờ vẫn còn nguyên như thế...

Hình như cái đêm xứ Bắc Âu ấy, tôi có một cảm giác bớt xa lạ trong buổi dạ tiệc giữa chốn Hoàng cung mênh mông sang trọng chẳng phải  vì thấy người sang bắt quàng... mà cứ thoáng ngẫm gần, nghĩ xa về cuộc đời  (có thể gọi là may mắn  được lắm!) của cậu bé người Pháp đã từng lăn lóc bởi các trò nghịch ven Hồ Tây những năm xa lắc ấy nay là một yếu nhân của Vương quốc Đan Mạch!

Khi Hoàng thân cùng Nữ hoàng cầm ly ghé lại bàn tiệc các nguyên thủ có Thủ tướng Phan Văn Khải đang an tọa, tôi thoáng có cảm giác như Hoàng thân đang chia sẻ dư vị món mắm Nam Bộ mà hồi trước Hoàng thân rất khoái trong thời gian sống ở Sài Gòn và cùng xứ đồng đất miệt vuờn?

Mà hồi ấy, tôi để ý đức phu quân Nữ hoàng chưa dùng cái can bịt bạc như bây giờ? Người mình có câu y phục xứng kỳ đức có lẽ vận vào vị phu quân của Nữ hoàng cũng được lắm! Có thể cái can kia trợ giúp ông khi chân yếu và cũng có thể để tôn cái dáng bệ vệ đĩnh đạc vốn có của cháu trai Bá tước De Monpezat thuở nào?

Dạ tiệc ở Miếu Văn của Nữ hoàng cùng phu quân chiêu đãi Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và phu nhân cũng se se lạnh như đêm tiệc ở Hoàng cung xứ Bắc Âu... Câu chuyện giữa Chủ tịch nước và phu quân Nữ hoàng chừng như đậm đà và sôi nổi biết đâu phu quân lại cũng đang nhắc nhớ đến những kỷ niệm thời gian ông sống ở Sài Gòn, cả ở miệt vườn sông Cửu Long cùng vị Chủ tịch nước vốn sinh trưởng và rất quen với thung thổ quê hương mình?

Tôi liếc trong thực đơn có những món quen thuộc với đồng đất phương Nam nói riêng và dân Việt: Nộm bưởi với thịt cua, chả giò Sài Gòn chiên, nem tươi cuốn với tôm và xoài, cá nướng lá chuối, sò điệp nướng, ngọn su su xào, cơm trắng... Đã đành khách khéo lựa, khéo chọn món thể hiện sự trọng thị với chủ nhà nhưng có lẽ những món ăn trong dạ tiệc này không xa lạ với phu quân cùng Nữ hoàng? 

Năm 1999, Hầu tước đã có chuyến trở lại Việt Nam và ông đã tới thăm lại mấy ngôi biệt thự ở phố Cửa Bắc trong đó có ngôi nhà 80 Phan Đình Phùng nay là nhà làm việc của Ủy ban Dân tộc Trung ương. Tôi cũng được nghe anh em ở Sứ quán ta nói lại là Hầu tước có nhiều tình cảm đặc biệt với Việt Nam và trong vài lần thực thi những thủ tục ngoại giao hiếm hoi, anh em cũng được vị Hoàng thân, phu quân của Nữ hoàng sẻ chia chút xíu những mẩu hồi ức về tuổi ấu thơ của mình...

Lần phu quân trở lại Việt Nam này, tôi không được chứng kiến nhưng anh em ở Bộ Tư lệnh cảnh vệ làm nhiệm vụ lo an ninh cho đoàn chia sẻ cho một ít thông tin trong đó có đoạn: đức phu quân chậm rãi tỉ mẩn sải những bước đĩnh đạc trên lối đi trong ngôi nhà mà thuở nào những bước đi của chính mình còn chập chững lẫn lon ton. Ông chống can đứng bất động một lúc không phải vì mệt mà để hồi tưởng... Ông nói từ cái cửa sổ này, ông nghe rõ nhất tiếng chuông của chùa Trấn Quốc! Âm thanh ấy thi thoảng theo chân ông về tận xứ Bắc Âu... Cả trong giấc ngủ! Ông ngỏ ý muốn thăm lại chùa Trấn Quốc nhưng hiềm nỗi để chuẩn bị cho kỷ niệm 1000 Thăng Long chùa đang sửa sang gì đấy nên dự định không thực hiện được!

...Ông đang ngồi kia, hướng lên sân khấu nơi ca sĩ Thanh Lam đang diễn. Tư thế có chút chi đó uy nghi bởi hai tay chụm lại đặt trên cái can nhưng vẫn toát lên vẻ thoải mái thư giãn... Với động thái hơi lắc lư sành điệu, cháu đích tôn của Bá tước De Monpezat đang thưởng thức  “Một thoáng Tây Hồ”.

Tây Hồ, Hà Nội không còn là một thoáng mà đã là một góc đời của ai đó!