Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn được tôn vinh đặc biệt

06:22 28/08/2005

Điều đặc biệt cần nói về con người tài năng được thế giới tôn vinh này lại không được đào tạo chính quy nhiều mà chủ yếu do ý chí tự học, tự rèn, do phát huy tiềm năng nội lực trong quá trình nghiên cứu, sáng tạo.

Thêm một lần nữa giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn được tín nhiệm tôn vinh một cách đặc biệt. Chắc nhiều người còn nhớ, ông đã từng được Trung tâm Tiểu sử danh nhân thế giới IBC mời làm Phó tổng giám đốc Trung tâm (đầu năm 1996), được một tổ chức quốc tế của Anh tặng bằng “Danh dự vẻ vang” (Illuminated diploma of honour) về những thành tựu lớn lao mà ông đạt được trong lĩnh vực toán học, giáo dục (giữa năm 1996), đã từng được bầu vào danh sách các danh nhân thế giới, được mời dự hội thảo giao lưu giữa 200 danh nhân khoa học của 33 nước ở San Francisco (1998), được đưa vào danh sách 114 trí tuệ lớn nhất thế giới của thế kỷ 21 (2001), được Trung tâm Tiểu sử danh nhân quốc tế cấp bằng “Viện sĩ nổi tiếng” (2004).

Bằng danh dự công nhận GS. Nguyễn Cảnh Toàn là "Thiên tài lỗi lạc thế kỷ 21"

Ngay từ thời học phổ thông, khi đang học năm thứ nhất chuyên khoa, ông đã tự học chương trình năm thứ 2 và cuối năm ông đã thi thẳng vào năm thứ 3. Lên đại học, ông chỉ học chính quy hết chương trình toán học đại cương. Tuy đỗ thủ khoa nhưng ông phải dừng lại, vì chính quyền thực dân Pháp hồi đó không muốn người Việt Nam đi sâu hơn nữa vào khoa học.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, ông trở về quê, tham gia mọi phong trào yêu nước ở địa phương. Ông vừa dạy bình dân học vụ, dạy cấp 2 vừa tiếp tục tự học về toán theo chương trình trên toán học đại cương. Đến khi Bộ Giáo dục có chủ trương tổ chức thi đặc cách, cấp bằng cử nhân cho những người có quá trình tự học. Ông đăng ký thi và kỳ thi đó cũng chỉ có một mình ông. Ông đã đỗ xuất sắc.

Liền sau đó, ông được mời tham gia Ban Giám khảo kỳ thi toán học đại cương toàn quốc cùng với 2 ông Nguyễn Thúc Hào và Phó Đức Tố.

Ông tự học ngoại ngữ để tiếp tục nghiên cứu thêm về toán. Hòa bình lập ở một nửa đất nước, ông được điều về dạy toán tại Trường đại học Khoa học tự nhiên Hà Nội.

Đến lúc này thì ông thực sự băn khoăn cho trình độ của mình so với nhiệm vụ ngày càng nặng nề. Ông liền đề xuất: Tổ chức nghiên cứu khoa học song song với giảng dạy. Để dạy tốt hình học phi Ơclít, ông đi sâu nghiên cứu vấn đề “đường và mặt bậc 2 trong hình học”.

Nhận được thông tin từ Washington, giáo sư - viện sĩ Nguyễn Cảnh Toàn được phong tặng danh hiệu "Thiên tài lỗi lạc thế kỷ 21", tôi liền tìm đến hỏi và chúc mừng ông, ông vui vẻ đưa cho tôi xem chiếc bằng danh dự mà ông vừa nhận được. Xin tạm dịch nội dung chiếc bằng đó:

NGUYỄN CẢNH TOÀN

Đã hội tụ đủ những tiêu chí để phong tặng danh hiệu

THIÊN TÀI LỖI LẠC THẾ KỶ 21.

Do những cống hiến và ảnh hưởng trong các lĩnh vực

TOÁN HỌC, GIÁO DỤC.

Các chi tiết về sự phong tặng nói trên sẽ được làm nổi bật trong sách “Thiên tài thế kỷ 21” do Viện Tiểu sử danh nhân thế giới của Hoa Kỳ xuất bản.

Ký, vào sổ và công bố ngày 25/5/2005
Dấu của Viện Tiểu sử Hoa Kỳ
Chủ tịch J.M.Evans
Người vào sổ L.M.Kellander

Tháng 8/1957, ông được cử sang Trường đại học Lomonosov (Liên Xô cũ) nghiên cứu. Dưới sự dẫn dắt của giáo sư Barvalov, ông tiếp tục nghiên cứu các đề tài mà ông thai nghén bao năm (đường và mặt bậc 2 trong hình học). Sau một thời gian theo dõi kết quả nghiên cứu của ông, giáo sư Barvalov khẳng định: Vấn đề này có thể nâng lên thành luận án phó tiến sĩ. Thế là vào cuối năm 1958, Nguyễn Cảnh Toàn là người Việt Nam đầu tiên bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ tại một nước XHCN trên cơ sở tự lực cánh sinh, vừa làm vừa nghiên cứu.

Trở về nước, ông lại tiếp tục cùng với những cộng sự và sinh viên giỏi nghiên cứu tiếp. Bỗng một hôm, ông phát hiện ra điều bí ẩn ngay trong kiến thức hình học mà ông đang dạy (mối quan hệ giữa các phép cộng tuyến, các phép chiếu xuyên tâm, các phép thấu xạ trong không gian Pn) và hơn thế, ông đã nâng cao các khái niệm về lý thuyết đối hợp trong hình học xạ ảnh, trên cơ sở đó, ông khái quát và hệ thống lại vấn đề “lý thuyết đối hợp bộ n”. Và đây chính là đề tài làm luận án tiến sĩ của ông. Đề tài này không đơn giản, gặp rất nhiều khó khăn nhưng hai giáo sư Tạ Quang Bửu và Nguyễn Khánh Toàn (lúc đó là đồng Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Nhà nước) rất quan tâm giúp đỡ, động viên ông. Khi bản luận án hoàn thành, hai ông đã cho gửi sang Viện hàn lâm Khoa học Liên Xô để nhờ giám định giúp.

Mấy tháng sau, Nguyễn Cảnh Toàn được cử đi Liên Xô công tác 3 tháng. Điều bất ngờ là, vừa sang đến nơi, giáo sư Glagolev, người ra đón ông tại sân bay Moskva, cho biết: “Tôi đã đọc kỹ công trình “lý thuyết đối hợp bộ n” của ông; công trình này xứng đáng là một luận án tiến sĩ xuất sắc”. Ông liền báo cáo ngay về nhà và sau khi được ở nhà cho phép, cuối đợt công tác, ông đã đến Trường đại học Sư phạm Lênin bảo vệ luận án tiến sĩ “Lý thuyết đối hợp bộ n”. Toàn thể hội đồng giám khảo nhất trí đánh giá xuất sắc - Giáo sư Glagolev phát biểu: Nguyễn Cảnh Toàn là một nhà hình học xạ ảnh thiên tài, tinh thông cả phương pháp tổng hợp và phương pháp giải tích”.

Năm 1969, ông lại hoàn thành một công trình nghiên cứu sáng tạo mới là xây dựng một lý thuyết không gian rộng lớn mang tên là “Lý thuyết các không siêu phi Ơclít” hay “hình học siêu phi Ơclít”. Đến năm 1971, “hình học siêu phi Ơclít” của ông được in vào kỷ yếu của Hội nghị Toán học quốc tế ở Nice (Pháp).

Đến khi được cử làm Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm cho đến sau này lên làm Thứ trưởng Bộ Giáo dục, ông càng quyết tâm làm cho ý tưởng giáo dục tích cực đó thành hiện thực. Ông đã từng đề xuất một cơ cấu “sư phạm - phổ thông - cuộc sống” và chủ trương “đào tạo giáo viên từ xa” nhằm tận dụng phương tiện truyền thông và công nghệ tin học, đồng thời phát huy cao độ tiềm năng nội lực của người được đào tạo! Do đó, ông đã được Nhà nước ta phong tặng danh hiệu “Nhà giáo nhân dân” và học hàm “Giáo sư” ngay từ đợt đầu.

Tuy việc tôn vinh này chỉ là của một tổ chức nước ngoài, nhưng giáo sư - viện sĩ Nguyễn Cảnh Toàn thực sự đã có nhiều đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và phát triển ngành toán học và giáo dục

Trường Giang

Đề xuất xăng E10 bán rộng rãi trên cả nước từ 30/4

Liên quan đến nội dung về xăng sinh học E10, tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương, ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương cho biết, với việc triển khai đồng bộ các giải pháp, việc đưa xăng sinh học E10 vào phân phối trong tháng 4/2026 được đánh giá khả thi.

Từ những căn nhà nghĩa tình đến thế trận lòng dân vững chắc

560 căn nhà được khởi công tại các địa bàn khó khăn của tỉnh Thái Nguyên không chỉ mang theo giá trị vật chất của những mái ấm mới, mà còn là thông điệp về trách nhiệm vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an nhân dân (CAND). Từ những việc làm cụ thể, thiết thực như vậy, thế trận lòng dân tiếp tục được bồi đắp – nền tảng quan trọng để giữ vững ổn định từ cơ sở.

Bộ Xây dựng họp báo giải đáp nhiều vấn đề nóng

Chiều 9/4, Bộ Xây dựng đã tổ chức họp báo thường kỳ với sự chủ trì của ông Nguyễn Trí Đức, Chánh văn phòng bộ.

Bộ Công thương khuyến khích sạc xe điện ngoài giờ cao điểm tránh quá tải

Tại họp báo thường kỳ Bộ Công Thương diễn ra chiều 9/4, ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, nhu cầu điện cho phương tiện giao thông sử dụng điện là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cung ứng điện thời gian tới.

Đa số người lao động ủng hộ hoán đổi ngày nghỉ dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5

Hơn 70 nghìn ý kiến tham gia khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có đến 62% bày tỏ sự ủng hộ hoán đổi ngày nghỉ dịp nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5.

Cân não đặt nguyện vọng vào lớp 10 công lập

Điểm mới đáng chú ý trong Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập năm học 2026-2027 của Hà Nội là học sinh sẽ đăng ký trực tuyến trên Cổng thông tin tuyển sinh đầu cấp của thành phố từ ngày 10/4 đến 24h ngày 17/4. Trong thời gian này, thí sinh có thể nhìn thấy biểu đồ thể hiện số lượng nguyện vọng 1, 2 và 3 đăng ký vào mỗi trường trên hệ thống. Đây là căn cứ quan trọng giúp thí sinh có thể tận dụng thời gian "vàng" để điều chỉnh nguyện vọng.

Ngân hàng cam kết giảm lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay

Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất tiền gửi và cho vay, việc công bố lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử của ngân hàng.

Cuộc đua vô địch V.League 2025/2026: Lợi thế của Công an Hà Nội

Ngày 10/4, vòng 18 Giải vô địch quốc gia V.League 2025/2026 sẽ khởi tranh trong bối cảnh cục diện mùa giải đang dần phân hóa rõ rệt. Điểm nhấn của vòng đấu này không chỉ nằm ở cuộc đua vô địch mà còn là sự đối lập trực tiếp giữa nhóm dẫn đầu và nhóm đang vật lộn trong cuộc chiến trụ hạng.

Đẩy nhanh tiến độ để người dân sớm có nhà ở xã hội

Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay đã có 4 dự án nhà ở xã hội hoàn thành với tổng số 578 căn hộ, 28 dự án được khởi công với quy mô 20.964 căn hộ.

Đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định về nội quy cơ sở giam giữ

Bộ Công an vừa hoàn thành dự thảo Thông tư quy định nội quy cơ sở giam giữ và danh mục đồ vật đưa vào khu vực giam giữ để lấy ý kiến đóng góp của các cơ quan, tổ chức và cá nhân.

“Chữa lành” bằng những trò quái dị

Khi “chữa lành” bằng thiền định, du lịch trải nghiệm, bỏ phố về quê, trồng rau, cắm hoa, múa, hát…trở nên quá quen thuộc, một bộ phận giới trẻ bắt đầu rỉ tai nhau “bí quyết” chữa lành liều cao quái dị như “bắt pen”, nghe nhạc “ma” để trải nghiệm cảm giác thăng hoa trọn vẹn và mê lịm tức thời khỏi những buồn chán và thất vọng của cuộc sống.

Cần áp dụng hình phạt nghiêm khắc nhất để ngăn chặn thực phẩm bẩn

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an TP Hà Nội, nhấn mạnh hành vi kinh doanh thịt lợn bệnh không chỉ vi phạm pháp luật mà còn là "tội ác đầu độc thế hệ tương lai".

Ngư dân xót xa khi cửa biển bị bồi lấp chặn lối ra vào

Gần đây, ngư dân ở Quảng Trị gặp rất nhiều khó khăn khi cửa biển ở sông Dinh, sông Lý Hoà, sông Nhật Lệ… bị cát biển bồi lấp tạo thành những con đê chặn lối ra vào. Chính quyền địa phương và người dân đã tìm nhiều biện pháp khắc phục nhưng chưa mang lại hiệu quả. Thiết nghĩ, cần một giải pháp căn cơ từ các bộ, ngành liên quan.

Cảnh sát cứu hộ người đàn ông nguy kịch từ tầng 2 căn nhà

Người đàn ông 70 tuổi hôn mê, nguy kịch trên tầng 2 căn nhà nhưng người nhà, nhân viên y tế không thể di chuyển xuống đất để chuyển vào bệnh viện cấp cứu vì cầu thang căn nhà bằng sắt nhỏ hẹp dạng xoắn. Tổ cứu nạn cứu hộ đã tiếp cận sử dụng các biện pháp nghiệp vụ chuyển nạn nhân kịp thời xuống đất đưa đi cấp cứu…

Niềm vui của người dân khu định cư ở Huế sau hơn 30 năm chờ đợi cấp sổ đỏ

Hơn 30 năm trước, nhiều hộ dân sinh sống trên nhà chồ, ghe đò ở vùng hạ nguồn sông Hương và đầm phá Tam Giang được UBND xã Hương Phong, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là phường Hóa Châu, TP Huế) di dời lên xóm Bàu Hạ và cấp đất định cư. Sau hàng chục năm chờ đợi, đến nay các hộ dân ở Bàu Hạ vui mừng khi được chính quyền địa phương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ).

Chạy đua ngoại giao để cứu vãn lệnh ngừng bắn Iran – Mỹ trước hạn chót

Các nỗ lực trung gian nhằm chấm dứt xung đột tại Iran từng đứng trước nguy cơ sụp đổ chỉ vài giờ trước thời hạn chót, theo các nhà ngoại giao của Pakistan, trước tình hình đó, Islamabad đã tiến hành một chiến dịch ngoại giao khẩn cấp xuyên đêm, giúp đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời và mở đường cho đối thoại trực tiếp giữa Washington và Tehran.