Ký ức về vị Tư lệnh kiêm Chính ủy đầu tiên trên con đường huyền thoại
Năm 1959, do yêu cầu mới của cách mạng, Đoàn 559 đã ra đời, do Thượng tá Võ Bẩm là Đoàn trưởng. Với nhiệm vụ phát tuyến con đường chiến lược Trường Sơn, đến đầu năm 1965, Đoàn đã xây dựng được hệ thống đường giao liên, đường gùi thồ từ Đông sang Tây Trường Sơn.
Nhưng rồi, Mỹ âm mưu mở rộng chiến tranh ở miền
 |
| Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ. |
Để làm được khối lượng công việc rất lớn và khẩn trương, tháng 4/1965, Bộ Chính trị đã cử đồng chí Phan Trọng Tuệ - Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) tham gia Quân ủy Trung ương, giữ nhiệm vụ Chính ủy kiêm Tư lệnh của Bộ Tư lệnh 559. Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ đã trở thành vị Tư lệnh đầu tiên của Đoàn 559 trong bối cảnh ấy.
Sau này, trong hồi ký "Mùa mưa Trường Sơn 1965", Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ kể lại: "Với cương vị là một sĩ quan QĐND kết hợp với cương vị hiện tại là Bộ trưởng Bộ GTVT, tôi có điều kiện huy động mọi lực lượng và tiềm năng của 2 Bộ, mở rộng đường Trường Sơn, từ đường chủ yếu là đi bộ và gùi thồ thành hệ thống vận chuyển cơ giới kéo pháo đi lại suốt tuyến vào cả 2 mùa mưa và khô, nhằm đẩy mạnh chi viện cho miền Nam, tiến lên một bước ngoặt mới đối phó với chiến lược chiến tranh cục bộ của đế quốc Mỹ ".
Ôn lại những kỷ niệm về Trường Sơn hơn 40 năm trước, ông Bình Tâm - nguyên Thứ trưởng Bộ GTVT không giấu được niềm xúc động khi nhớ về những năm tháng gian truân và máu lửa ấy: "Thiếu tướng Võ Bẩm nhận nhiệm vụ với Bác Hồ và TW Đảng đi mở đường 559, nhưng là đường mòn. Con đường này để đưa cán bộ vào
Nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước tin tưởng trao cho vô cùng quan trọng và đầy thử thách, song vị Tư lệnh đầu tiên của Bộ Tư lệnh Đoàn 559 đã quyết tâm hoàn thành một cách xuất sắc, để con đường kịp hoàn thành vào 5/1966, góp phần không nhỏ vào thắng lợi trên chiến trường miền Nam.
Dẫu đã mấy mươi năm, nhưng ông Nguyễn Đức Tâm - nguyên Ủy viên BCT, Bí thư TW Đảng, Trưởng BTC TW vẫn giữ mãi những ấn tượng sâu sắc về Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ, để ông nhắc nhớ với niềm trân trọng đặc biệt: "Anh Phan Trọng Tuệ vừa làm Bộ trưởng, lại vừa làm Tư lệnh kiêm Chính ủy đầu tiên của Quân đoàn 559 bộ đội Trường Sơn, làm đường mòn Hồ Chí Minh trên cạn và trên biển. Chỗ nào khó khăn là có anh". (Phan Trọng Tuệ - Vị tướng, Bộ trưởng đức độ, tài năng; NXB Giao thông vận tải 2005).
Sự tận tụy, sáng suốt và đầy bản lĩnh của người chỉ huy đã tạo nên dấu ấn không thể nào quên với những người đồng chí của Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ. Trong cuốn "Phan Trọng Tuệ - vị Tư lệnh đầu tiên của đường Trường Sơn huyền thoại", ông Nguyễn Tường Lân - nguyên Thứ trưởng Bộ GTVT, một cộng sự đắc lực của vị Bộ trưởng tài ba khi đó, nhớ lại: "Ngay từ khi mới thành lập Bộ Tư lệnh 559 ở Hà Nội, anh Phan Trọng Tuệ đã cùng đồng chí Võ Bẩm - lúc này là Phó Tư lệnh 559, đồng chí Vũ Xuân Chiêm - Phó Chính ủy, đã khẩn trương chuẩn bị kế hoạch thực hiện nhiệm vụ: Trước mắt phải có thêm một con đường, thay thế đường 129 cũ và cả đường 12, phá thế độc tuyến vượt Trường Sơn… Trước khi anh Phan Trọng Tuệ đưa Bộ Tư lệnh 559 vào núi rừng Trường Sơn, anh đã báo cáo và được Bác Hồ nhất trí phải cấp bách làm thêm một con đường vượt Trường Sơn, để chi viện kịp thời cho chiến trường miền Nam… Với tầm nhìn chiến lược, sau khi tranh thủ ý kiến của các đồng chí trong Bộ Tư lệnh, Ty Giao thông Quảng Bình và các chuyên gia giao thông, anh Phan Trọng Tuệ đã quyết định phải làm con đường mới vượt Trường Sơn, từ Đông sang Tây".
Là một trong những người chỉ huy tiếp nối truyền thống vẻ vang của Quân đoàn 559 anh hùng, xứng danh thế hệ đi trước bằng những chiến công hào sảng trên đường Trường Sơn lịch sử, Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên, nguyên Ủy viên BCT, nguyên Bộ trưởng Bộ GTVT cũng mang theo những ký ức thật đẹp về người thủ trưởng cũ: "Anh Phan Trọng Tuệ là người tâm huyết đề xuất làm đường 20 Quyết Thắng. Chữ Quyết Thắng này đúng nghĩa lắm: đường 20 sẽ tăng thêm tuyến thứ 2 nối Đông Tây Trường Sơn, phá thế độc đạo, kìm kẹp, giảm áp lực đánh phá, ngăn chặn sự quyết liệt của đế quốc Mỹ trên đường 12… Trong cuộc họp Quân ủy 6/1966, tôi rất ngạc nhiên khi anh Phan Trọng Tuệ đứng về ý kiến lấy vận tải cơ giới là chính. Tôi chưa rõ chiến trường 559, nhưng rất khâm phục anh - một nhà lãnh đạo kiên định, dũng cảm, trung thực, lấy việc phát triển để đảm bảo nhu cầu chiến trường là yêu cầu cao nhất. Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đồng tình với ý kiến của anh". (Phan Trọng Tuệ - Vị tướng, Bộ trưởng đức độ, tài năng; NXB Giao thông vận tải 2005).
Con đường chiến lược được mở, đã nối liền hậu phương lớn với tiền tuyến lớn trong bất kỳ hoàn cảnh nào, vận chuyển gần 1 triệu tấn hàng cho chiến trường B, bảo đảm cho hàng triệu lượt người và binh khí kỹ thuật hành quân. Con đường xuyên Trường Sơn đã góp phần chi viện quan trọng cho các chiến trường miền
Nhớ về người bạn chiến đấu thân thiết, thủy chung, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã dành những lời nhận xét chí tình: "Đồng chí Phan Trọng Tuệ là một người cộng sản kiên trung, một vị tướng, một cán bộ cao cấp của Đảng, của Nhà nước có đức độ và tài năng, hết lòng vì nước vì dân... Đồng chí đã nhiều năm làm Bộ trưởng Bộ GTVT, năm 1965 kiêm Tư lệnh Đoàn 559, Ủy viên Quân ủy TW; về sau là Phó Thủ tướng phụ trách giao thông vận tải, công nghiệp, bưu điện. Đồng chí đã có nhiều công lao đóng góp vào nhiệm vụ của hậu phương lớn chi viện sức người sức của cho tiền tuyến lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước". (Phan Trọng Tuệ - Vị tướng, Bộ trưởng đức độ, tài năng; NXB Giao thông vận tải 2005)