Làm đẹp cho người chết

Từ vài chục năm nay, hầu hết các cơ sở dịch vụ mai táng ở TP.HCM, khi có yêu cầu, còn đảm trách luôn việc khâm liệm và phục hồi nhan sắc cho người quá cố. Dịch vụ này có lẽ khởi đầu từ những người Hoa vùng Chợ Lớn vào những năm 50 rồi sau đó, tại các bệnh viện do người Hoa xây dựng như Bệnh viện Triều Châu (nay là Bệnh viện Nguyễn Tri Phương), Bệnh viện Sùng Chính (nay là Trung tâm Chấn thương chỉnh hình), Bệnh viện Phúc Kiến (nay là Bệnh viện Nguyễn Trãi)..., đều có những nhóm chuyên lo việc “sửa sang diện mạo” tử thi. Dần dần, xuất hiện thêm nhiều “gánh” lo việc làm đẹp cho tử thi. Những “gánh” này một số chính là người của dịch vụ mai táng nhưng cũng có vài "gánh" hoạt động độc lập.

2 tiếng phục hồi khuôn mặt

Em gái của anh bạn tôi mất do tai nạn giao thông: Gò má bên trái dập nát, tím đen vì máu tụ còn vùng trán thì nứt toác...  Bạn tôi đau đớn: “Lát nữa tớ đưa nó về. Cậu xem có thể giúp tớ, sửa lại mặt mũi cho nó, để khi bạn bè nó đến viếng, gia đình đỡ tủi được không?”.

Khi nghe tôi trình bày và cho địa chỉ, ông Long, làm việc ở một dịch vụ mai táng thuộc quận 5 nói chắc nịch: “Anh yên chí! Khoảng nửa giờ nữa tụi tui tới liền. Còn giá cả thì phải thấy mới biết được, nhưng không quá 1 triệu đồng đâu”. Đến nơi, ba người phụ việc cho ông nhấc bổng xác em giá bạn tôi ra khỏi giường, để ông lót xuống dưới mặt giường một tấm nylon khá lớn. Ông Long lấy từ trong túi xách ra một bình rượu trắng, một cuộn bông gòn, một xấp báo, cùng với cả nắm đồ nghề chính hiệu của giới bác sĩ phẫu thuật.

Việc tân trang bắt đầu bằng việc lau rửa nhiều lần bằng rượu trên khuôn mặt người quá cố. Ông Long nhìn vết thương, ước lượng thể tích rồi vo tròn nửa trang báo, bóp thật chặt. Ông giải thích: “Giấy báo có đặc tính là hút nước nhưng không co lại như bông gòn. Hơn nữa khi độn vào vết thương mà nó có dày lên thì chỉ cần ấn vài lần là nó xẹp xuống như ý muốn chứ không xẹp hẳn như bông gòn”.

Khẽ kéo những mảnh da phủ lên cho đến khi gần kín hẳn, ông ấn ấn vài cái để gò má có vẻ tự nhiên rồi bảo người phụ việc xé cho ông gói chỉ khâu. Giây lát, lớp da rách nham nhở trên gò má, và vết rách dài trên trán đã được khâu kín. Dùng bông gòn tẩm rượu lau lại thêm một lần nữa, ông Long bắt đầu thực hiện công đoạn đánh phấn, tô son.

Ông bôi lên mặt em gái bạn tôi một lớp kem màu trắng đục, giống như loại kem dưỡng da rồi dùng tay miết đi miết lại cho đến lúc tất cả những vết chỉ khâu biến mất dưới lớp kem. Đợi chừng mười phút, ông dùng phấn nụ đánh phơn phớt lên rồi tô son môi. Diện mạo của em gái bạn tôi giờ không còn “khủng khiếp” như trước nữa. Ông Long đứng dậy, xoa tay trong lúc những người phụ việc thu dọn đồ nghề, lau chùi tấm nylon: “Xong rồi đó, nhưng đừng để mấy cái bóng đèn tròn gần cô ấy. Nóng  quá, phấn nó chảy”.

Ngón nghề “tân trang sắc đẹp” người chết

Ông Long kể: “Khó nhất là những xác chết bị cháy do hỏa hoạn, hoặc chết trôi. Việc sửa chữa nhan sắc cho họ vừa phải bảo đảm tính thẩm mỹ, vừa phải giống họ lúc còn sống”. Trong vụ cháy Trung tâm Thương mại Sài Gòn, “gánh” của ông đã phục hồi diện mạo cho một nạn nhân, và đã được gia chủ thưởng 5 triệu đồng.--PageBreak--

Thông thường, cơ thể người chứa một lượng nước khá lớn. Khi chết, một phần nước thoát ra, qua những lỗ chân lông trên da nên xác chết nhìn có vẻ như bé lại. Từ cổ trở xuống, người chết được mặc quần áo nên ít ai nhận thấy sự thay đổi. Riêng khuôn mặt, thì nhiều gia đình muốn cho người quá cố vẫn giữ được nét tươi tỉnh, để có thể lưu được nhiều ngày. Vì vậy, khuôn mặt người chết thường được phủ một lớp phấn, màu trắng hoặc hồng nhạt, tùy theo yêu cầu của chủ nhà. Nếu người chết là phụ nữ thì môi được tô son đỏ, son hồng. Ông Long nói: “Đôi khi họ còn yêu cầu tụi tui kẻ lại lông mày cho đậm, uốn lông mi cho cong lên nữa”.

Trong những “gánh” chuyên làm công việc sửa lại dung nhan cho người chết, mỗi “gánh” đều có những ngón nghề “độc chiêu”. Gánh ông Năm Dân ở quận 4, khi nhận lời mời đến trang điểm cho một người chết cháy, đã dùng bột khuấy lên thành hồ đặc, rồi phết một lớp mỏng và đều lên khuôn mặt. Riêng phần mũi bị cháy gần hết chóp mũi, ông tạo hình bằng cách đắp lên một cục hồ dày. Lúc người nhà nạn nhân đem cho ông tấm hình chụp chân dung nạn nhân hồi còn sống, sau vài phút quan sát, ông lấy bớt một chút hồ và giải thích: “Khuôn mặt khi bị cháy thì thường sần sùi, méo mó. Bôi hồ lên để nó phẳng trở lại, lúc hồ khô, bám chặt vào da, đánh phấn khó biết”. Người xấu số sau khi được ông “tân trang”, gắn tóc giả, lông mày giả, đã lấy lại khuôn mặt gần như bình thường, đến nỗi bạn bè quen biết lúc đến viếng, không ít người thầm thì với nhau: “Ủa, sao nghe nói ổng cháy trụi toàn thân mà mặt mũi... tươi rói vậy?”.

“Gánh” ông Triệu ở An Lạc cũng có “nghề” không kém: Một công nhân xây dựng, trong lúc đang làm việc trên giàn giáo thì bị  một thanh đà sắt rơi xuống, hớt bay mất một mảng sọ, chết ngay lập tức. Khi được mời đến, ông Triệu dùng thạch cao, tái tạo lại phần xương sọ bị mất, thêm nắm tóc giả nữa rồi đánh phấn. Gia đình nạn nhân nhìn thấy dung mạo người thân mình nguyên vẹn như vậy, cũng bớt đau đớn phần nào.

Cũng có những tai nạn nghề nghiệp đau thương như trường hợp ông Tư “đen” ở vùng Tân Bình. Do không có kinh nghiệm, nên khi tân trang cho một người chết do chấn thương sọ não và vỡ xương hàm vì tai nạn giao thông, ông Tư đã dùng một nắm bông gòn độn vào chỗ vỡ rồi may da. Chỉ vài tiếng sau, bông gòn thấm đầy dịch tiết ra từ vết thương, co lại nên phần góc hàm lõm hẳn xuống. Lúc ấy, tử thi đã được liệm vào hòm, nên không thể nào lấy ra sửa lại được. Tại nạn nghề nghiệp này khiến uy tín của “gánh” ông Tư “đen” coi như đi tong.

Những người làm nghề trang điểm cho xác chết có thể được coi là những chuyên gia trong lĩnh vực thẩm mỹ mặc dù họ không hề được cấp bằng. Chủ một “gánh” ở quận Bình Thạnh nói: “Phấn phải đánh thế nào cho tự nhiên, không trắng bệch mà cũng không hồng quá, nhìn rất giả tạo. Da mặt người chết sau khoảng 6 tiếng thường xuất hiện những vết nhăn - do hiện tượng mất nước rồi sau mới trương lên - nên trước khi đánh phấn, phải xoa kem để che bớt”.

Tuy nhiên, tất cả các “gánh” đều thừa nhận rằng, việc giữ cho lớp phấn son trang điểm trên mặt người chết, phải quàn dài ngày để chờ thân nhân từ xa - nhất là từ nước ngoài về nhìn mặt lần cuối là việc cực kỳ khó khăn vì sau khi liệm vào hòm, khoảng 3 ngày xác bắt đầu trương, phấn son rơi rụng. Hầu hết các “gánh” khi được sự đồng ý của chủ nhà, đều áp dụng thủ pháp là dùng sáp ong nấu chảy rồi khi nó vẫn còn âm ấm, họ phết một lớp mỏng lên khuôn mặt tử thi rồi mới đánh phấn. Sáp ong có biên độ co dãn khá lớn, lại không bị nứt khi da mặt căng ra nên có thể giữ được sự trang điểm cả chục ngày.

Ông Long kể: “Cũng có “gánh”, lợi dụng lúc tang gia bối rối để "chặt đẹp". Viện lý do phải sử dụng hóa chất này, thuốc men nọ cho khuôn mặt xẹp xuống, chi phí đôi khi lên tới năm, bảy triệu đồng”. Tuy nhiên, điều ngạc nhiên nhất, là tất cả mọi thao tác của họ trên tử thi đều bằng... tay không - nghĩa là chẳng găng tay gì. Họ cũng chẳng đeo khẩu trang để giữ vệ sinh. Ông Long cười cười: “Ết thì ai cũng sợ nhưng trời kêu ai nấy dạ thôi. Với lại khi gia chủ kêu mình tới, chắc chắn chẳng ai nói cho mình biết là người nhà họ bị “ết” (AIDS) đâu...”