“Mó nước hiểu tiếng người” ở Cao Bằng: Đúng là chuyện có thật

Sau khi Chuyên đề ANTG đăng 2 bài phóng sự xung quanh một "Mó nước “hiểu” tiếng người" ở Cao Bằng (bài đầu phát hành và ngày 21/10/2009), nhiều độc giả và một số nhà khoa học đã tâm huyết gửi các phản hồi về tòa soạn nhằm tìm lời giải đáp cho một câu chuyện "lạ lùng".

Đặc biệt, một số tờ báo đã khá "nồng nhiệt" đăng tải những nhận định hơi vội vàng và thiếu thận trọng của người viết không hề có chuyên môn về địa chất rồi tự coi đó là một kết luận về "sự kiện Rằng Phặt".

Để rộng đường dư luận, với tất cả sự tôn trọng các ý kiến phản biện, với sự cầu thị tìm hiểu chân lý khoa học để giúp độc giả khám phá  hiện tượng thiên nhiên kỳ thú ở Rằng Phặt, các CTV Chuyên đề ANTG đã "theo chân" nhóm các nhà khoa học "danh chính ngôn thuận" trở lại Cao Bằng nghiên cứu mó nước "hiểu" tiếng người.

Hai nhà khoa học trực tiếp lên Cao Bằng làm việc, gồm: TSKH Vũ Cao Minh, nghiên cứu viên cao cấp của Viện Địa chất (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam); TS Nguyễn Hữu Hùng, Tổng thư ký Hội Cổ sinh địa tầng Việt Nam. Cùng thời gian này, chúng tôi cũng nhận được "công trình" tâm huyết "giải mã" hiện tượng hy hữu ở mó nước Rằng Phặt của PGS.TS. Lê Trọng Thắng, Trưởng  bộ môn Địa chất công trình - Địa kỹ thuật, Trưởng phòng Đào tạo đại học và Sau đại học, Trường đại học Mỏ - Địa chất.

Như độc giả đã biết, TSKH Vũ Cao Minh, với tư cách là một chuyên gia hàng đầu về địa chất, từng nhiều năm nghiên cứu và thành công ở các địa hình kaster dữ dội khắp miền núi phía Bắc Việt Nam; ông Minh đã tiếp cận tài liệu về mó nước Rằng Phặt từ khi các nhà báo mới từ Rằng Phặt trở về (chưa hề viết bài). Vào thời điểm đó, tức là chưa có một ý kiến tranh luận nào, ngay từ bài viết đầu tiên về Rằng Phặt, TSKH Vũ Cao Minh đã bày tỏ (trên mặt báo) sự mong muốn được lên tận thực địa xã Hồng Quang tiến hành nghiên cứu mó nước kỳ thú "cả trong đời thường và trong nghiên cứu khoa học" (như lời ông nói). Ở bài thứ 2 (vẫn chưa có một ý kiến tranh luận nào), ông Minh còn tâm huyết hứa với độc giả rất cụ thể: khoảng 20 ngày nữa (tính từ khi báo phát hành), ông sẽ lên Cao Bằng nhằm tìm ra câu trả lời hầu độc giả.

Nhóm tác giả viết bài cho Chuyên đề ANTG, với tất cả sự tôn trọng chân lý khoa học, chỉ dám gợi mở vấn đề, chứ tuyệt nhiên chưa bao giờ đưa ra một kết luận cụ thể nào về hiện tượng thú vị mà chúng tôi đã ghi hình, ghi âm kỹ càng từ mó nước. Thậm chí, chúng tôi còn "rộng đường tranh luận" đến mức, bên cạnh việc đăng tải ý kiến các chuyên gia hàng đầu về địa chất, chúng tôi còn trích dẫn cả ý kiến của những công dân hết sức bình thường, cả đời sống quanh quẩn ở khu vực có mó nước, chỉ tò mò nghe đồn về Rằng Phặt thì nhàn rỗi ghé xem..., ví dụ như ông Hoàng Quảng Uyên (đã đăng ở bài thứ 2).

Một số nhà báo đã vào thăm Rằng Phặt mùa khô để nói rằng không thấy cảnh Chuyên đề ANTG đã mô tả trong mùa... nước đầy.

Phân tích một chút như thế để thấy rằng, việc TSKH Vũ Cao Minh và TS Nguyễn Hữu Hùng lặn lội lên Cao Bằng, vượt qua cái lạnh căm căm đầu mùa để vào Hồng Quang leo núi, sục xuống mó nước lạnh buốt, chui vào hang núi tối om là bởi vì tiếng gọi của niềm say mê khoa học tự thân cũng như muốn làm sáng tỏ bản chất của một hiện tượng lạ đang gây ra tranh luận.

Tại Cao Bằng, ông Minh và cộng sự đã báo cáo, trình "giấy tờ văn bản", trao đổi kết quả nghiên cứu bước đầu, kiến nghị các biện pháp bảo vệ và tôn vinh mó nước với đại diện UBND tỉnh Cao Bằng và một số ban ngành hữu quan. Không cần bình luận, không màu mè đao to búa lớn, hai chuyên gia địa chất đã rời thị xã Cao Bằng từ khi bầu trời miền phên giậu mùa giá rét còn chưa sáng để có thể là người đầu tiên tiếp cận mó nước Rằng Phặt sau một đêm trời đất Hồng Quang ngủ ngon lành (tức là khi mó nước chưa bị "nhiễu" bởi tiếng ồn).

Khi vách núi hình mặt quỷ vẫn nứt toác gương mặt, những hõm sâu hốc mắt, hốc miệng còn ẩn tàng trong sương sớm đầy hăm dọa, khi sương còn đọng trắng mơ màng trên các bờ cỏ triền đồi dọc lối đi bộ đến Rằng Phặt, các chuyên gia đã rón rén đi vào mó nước "hiểu" tiếng người.

Từ hôm trước đó, được tin TSKH Vũ Cao Minh lên nghiên cứu, cán bộ địa phương đã được quán triệt cho lực lượng bảo vệ, ngăn không cho người vào hò hét, đập gõ đá gây nhiễu loạn các túi khí có thể đang tồn tại để gây áp lực đẩy nước ra mỗi khi có tiếng động, âm thanh.

Chúng tôi và các phóng viên Đài PTTH Cao Bằng, với camera chuyên dụng cũng nín thở "theo dõi" hai vị chuyên gia địa chất tác nghiệp. Lãnh đạo Đảng ủy xã Hồng Quang cũng đã kịp thời có mặt. Quả là, khi chưa bị "tấn công" bởi đám đông hiếu kỳ, mó nước dâng lên, rút đi rất "nhạy". Nó cũng nhạy hơn với các âm thanh xao động.

Trong vài tiếng đồng hồ thực hiện các thao tác điều tra, nghiên cứu, 2 nhà địa chất đã ghi nhận được sự biến động (nước lên, nước xuống) của mó nước. Đó là những hoạt động lên xuống với mức nước và thời gian để dâng nước, rút nước không đồng đều. Đặc biệt, trong quá trình nước dâng lên, nếu có tác động của âm thanh (tiếng gọi, tiếng hú) thì nước lên nhanh hơn, nhiều hơn. Đông đảo người có mặt đều ồ lên, thú vị trước một hiện tượng đẹp: nước dâng lên tới 16cm sau khi có tiếng gọi.

Trực tiếp xắn quần, cầm dụng cụ lùa nước vào trong lòng mó, trực tiếp hú gọi và xách tay nải đi tìm hệ thống hang động gió lùa trong khu vực, trực tiếp ghi nhận nước dâng lên nhiều hơn, rõ rệt hơn, nước rất "nhạy cảm" với các tác động của con người, tại mó nước, TSKH Vũ Cao Minh đã có cuộc trò chuyện thẳng thắn với chúng tôi và các đồng nghiệp của chúng tôi ở Đài PTTH Cao Bằng, xin trích nguyên văn:

Hỏi: "Thưa ông, với tư cách là một chuyên gia hàng đầu về địa chất, sau trọn vẹn một buổi sáng "xắn quần móng lợn" đi điều tra nghiên cứu tại hiện trường mó nước Rằng Phặt, ông đã có thể có những nhận định ban đầu như thế nào?".

TSKH Vũ Cao Minh: Chúng tôi đã tiến hành đo đạc các biểu hiện nước dâng lên và rút xuống, thử nghiệm các tác động của con người gây ra hiện tượng nước dâng và nước rút ra sao... chúng tôi có những nhận xét thế này: Mó nước Rằng Phặt đang vào mùa cạn kiệt, mực nước trung bình (khi không có tác động của âm thanh và các hiện tượng dâng lên rút xuống khác) nước đã hạ thấp đến gần đáy mó. Tôi có hỏi bà con rất kỹ, được biết: đến dịp gần tết ta của mỗi năm, mực nước trong mó sẽ còn cạn thêm một ít nữa so với hiện nay (thời điểm ngày 16/11/2009).

Theo kết quả đo đạc, ghi nhận, phân tích, đánh giá ban đầu, có thể thấy tương đối rõ ràng: hiện tượng nước dâng lên và nước rút đi ở mó là có thật. Và, mó nước này khá "nhạy cảm" với các tác động của thiên nhiên và con người. Chúng tôi làm cả các thí nghiệm như gây tác động, áp lực lên bề mặt mó nước, thì rất rõ ràng: lần nào có tác động nước cũng dâng lên ngay sau đó.

Hai người đàn bà này đều khẳng định: trước đây chưa bao giờ họ gọi mà nước không dâng lên.

Tôi và TS Nguyễn Hữu Hùng cũng đã tiến hành khảo sát bước đầu dọc hệ thống địa hình kaster rất phát triển, rất tiêu biểu ở trong khu vực, hoàn toàn có thể đặt vấn đề nghiên cứu kỹ hơn về tác động của âm thanh (tiếng vỗ tay, tiếng hú gọi) và của gió lùa trong các hang động karst dọc từ vách núi, theo các hang hốc ngầm để tác động vào mó nước.

Nhất là vào thời điểm mực nước cao hơn, độ "nhạy cảm" của mó nước tốt hơn, thì lúc đó, việc bà con cất tiếng gọi nước lên là hoàn toàn có thể xảy ra. Và việc bà con trả lời chúng tôi rằng, suốt nhiều năm qua, hễ khi bà con nào cất tiếng gọi, nước đều dâng lên là  có cơ sở thực tiễn của bà con.

Hỏi: "Ông lý giải thế nào về chuyện "khó tin nhưng có thật" đó: mỗi khi có tiếng gọi thì nước dâng lên để cho... trâu xuống uống nước, để lấy nước tưới cây, ngào đất làm gạch - những câu chuyện quá quen thuộc từ nhiều đời qua - ở Rằng Phặt?

TSKH Vũ Cao Minh: Tôi khẳng định lại một lần nữa, hiện tượng nước dâng lên do tác động của âm thanh và con người là hiện tượng rất đáng lưu ý, hết sức độc đáo. Tôi đã lục tìm văn liệu địa chất Việt Nam và thế giới, hiện tại chưa thấy ghi chép về điều này.

Nhưng, hiện tượng khoa học này hoàn toàn có thể giải thích được: bởi mó nước Rằng Phặt này nằm trong một thung lũng sâu, hai bên hai dãy núi cao, như vậy tác động của âm thanh khi ta gọi thì hoàn toàn có thể là nguyên nhân gây ra những áp lực vào các dòng chảy ngầm. Nhân đây, chúng tôi cũng hơi đi sâu vào chuyên môn một chút.

TSKH Vũ Cao Minh và TS Nguyễn Hữu Hùng đã về Rằng Phặt nghiên cứu và đưa ra những nhận định ban đầu: Mó nước có thể “hiểu” được những tác động âm thanh để dâng nước lên.

Chúng tôi đã nghĩ tới cái cơ chế có thể làm cho nước trào lên, đó là những bẫy không khí, những vòm khí có trên mặt nước ngầm ở trong hang động sâu mà đứng trên mặt đất như thế này chúng ta không nhìn thấy được. Nhưng, mỗi khi có tác động của gió lùa trong các hệ thống hang động trên núi, của những tiếng hú gọi, thì hoàn toàn có thể làm cho nước trào ra ở cửa có mó nước Rằng Phặt.

Hỏi: Là một  người có kinh nghiệm về địa chất, cảnh quan, địa mạo, từng có nhiều đóng góp quan trọng cho việc quy hoạch, tôn vinh đề án Công viên địa chất toàn cầu ở Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang), với "đặc sản" kỳ lạ mó nước Rằng Phặt, theo ông, chính quyền địa phương cần phải "ứng xử" như thế nào?.

TSKH Vũ Cao Minh: Tôi cho rằng, một mặt cần phải có những khảo sát nghiên cứu chi tiết, "xứng tầm" hơn, đồng thời cần có phương án bảo vệ chu đáo mó nước này. Hiện nay, lượng bà con hiếu kỳ kéo đến rất đông, họ làm các "thí nghiệm" tác động xấu đến cảnh quan, môi trường, kể cả địa mạo của mó nước (có tình trạng ném đá vào... lấp bỏ  mó nước) như hiện nay... là một cách ứng xử chưa khoa học.

Qua kinh nghiệm làm việc về địa chất nhiều năm của mình, tôi đánh giá, mó nước Rằng Phặt hàm chứa một hiện tượng thiên nhiên rất đáng lưu tâm về mặt khoa học, đồng thời nó cũng là một khu vực có cảnh quan đẹp với những dãy núi đá vôi, các rừng đá nhỏ, những thung lũng karst tiêu biểu. Nên bảo vệ, trân trọng đặt mó nước trong tổng thể cảnh quan kỳ thú của các chuỗi du lịch đã có "tên tuổi" ở nước non Cao Bằng.

Với cá nhân tôi, sự thực khoa học cũng như câu chuyện "cổ tích" về các cô Xằm, Sỏi, Mỏi giữ kho vàng kho bạc kể trên quả thật là rất đẹp. Bà con người Nùng ở địa phương, từ nhiều đời qua đã có quan sát một hiện tượng tự nhiên có thật để từ đó sáng tạo ra "huyền thoại" rất hay.

Điều đó đã làm cho thiên nhiên phong phú, sống động lên. Tôi đã xem rất chi tiết các thước phim mà nhóm nhà báo ở Đài PTTH tỉnh Cao Bằng đã quay vào mùa nước lớn, thì thấy nước dâng lên cuồn cuộn rất đẹp (những thước phim này sẽ được tải lên báo mạng điện tử của Báo CAND & Chuyên đề ANTG - PV). Nay, vì đã vào mùa khô, mực nước thấp cho nên nó chỉ chảy lên thành luồng với tiếng nước chảy như thác trong hang ngầm mà bà con và du khách vẫn chui vào "thưởng thức" khi đến thăm mó nước.

(Còn nữa)