Mường Bi độc đáo và ấn tượng
Mỗi mường một nét đẹp riêng. Nơi thì chon von trên đầu dãy Trường Sơn, nơi nằm kề sát con sông Đà bốn mùa nước réo, có mường bao quanh là tầng đá vôi. Những mái nhà sàn tựa lưng bình yên vào vách núi, có nơi thấp thoáng sau đồi tre hoặc nhà nọ nối liền nhà kia nằm soi mình bên bờ suối. Tất cả những làng nhỏ bé ấy hội tụ lại, tại nên một Mường Bi độc đáo và ấn tượng.
Một ngày ở Ngổ Luông, ngồi trên nhà sàn nhìn qua cửa voóng thấy mây sà vào mặt. Anh bạn tôi ngỡ ngàng thốt lên: “Gặp lại
Trong câu chuyện chếnh choáng men say, mọi người được nghe cụ Bùi Văn Nhịnh - Nguyên Bí thư Đảng ủy xã từ 1973 đến 1996 tự hào kể lại câu chuyện cách đây hơn 20 năm, mọi người ở Ngổ Luông đốt đuốc đi học bổ túc văn hóa: “Năm 1972, tại Hội nghị nhân điển hình tiên tiến về giáo dục của Hòa Bình, tôi đã thay mặt nhân dân xã Ngổ Luông đứng lên tuyên bố sẽ đuổi kịp và vượt xã Thu Phong, huyện Kỳ Sơn (vì lúc này lá cờ đầu đang thuộc về xã Thu Phong). Nếu không làm được thì Ngổ Luông phải nộp cho Thu Phong một con khỉ và hai chai mật ong rừng”.
Và năm 1985 xã vừng cao nhất quê tôi nằm chênh vênh trên dãy Trường Sơn đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Anh hùng lao động về giáo dục. Nghe các bố, các mế kể lại cái ngày cả xã biến thành công trường mà thấy ấm lòng. Bằng bàn tay lao động, bằng quyết tâm chinh phục thiên nhiên, hàng ngàn con người đã xẻ núi đá, mở con đường thông thương Mường với trung tâm. Kỳ tích ấy ở quê tôi đã ghi vào lịch sử của đất Mường từ khi có Đảng dẫn đường chỉ lối…”.
Người vùng cao quê tôi như cây chò, cây nghiến. Giữa phong ba, sương sa, gió rét vẫn đứng vững trên mảnh đất này. Mỗi năm trồng được hàng ngàn tấn ngô, thu hoạch vài chục tấn lúa phục vụ cho sinh hoạt, con cháu chăm ngoan, học hành đỗ đạt có kém ai đâu. Trong những năm kháng chiến thần thánh của dân tộc mảnh đất này đã lập nên chiến công chói lọi: Bắn rơi máy bay địch, bắt sống giặc lái.
Giá rét làm cây ngô, cây sắn phải co mình chờ từng tia nắng để vươn lên nhưng người dân nơi đây vẫn ngày ngày lao động miệt mài, đêm đêm nghĩ kế sách làm giàu, làng trên, xóm dưới thương nhau như anh em một nhà. Chẳng thế mà Chủ tịch xã Ngổ Luông, Lũng Vân, Quyết Chiến, Bắc Sơn, Nam Sơn.. nói với khách đến thăm bằng những câu nói mộc mạc, thân tình, giản dị nhưng ấm áp tình người: “Lên đến Mường mình cơm ăn phải no, rượu phải uống cạn chén, hay dở đừng nên giấu trong bụng, ấy mới là bạn tốt của nhau”.
Có một điểm chung ở các xã vùng cao này rất đáng được ghi nhận là hiếm khi Lực lượng Công an xã ở đây phải bàn đến việc giải quyết các sự vụ vì làm gì có trộm cắp, ma túy, mại dâm, cờ bạc. Tất cả chỉ tập trung vào công tác phòng ngừa mà thôi. Các hàng quán ở đây được quy định không được bán rượu và thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Nếu quán nào vi phạm sẽ bị kiểm điểm và đóng cửa. Trong mấy xã chỉ có một vài người thường xuyên bị “hỏi thăm” và nhắc nhở vì hay uống rượu say. Những năm gần đây cứ đến dịp lễ, tết,... họ được mời đến tập trung ở trụ sở Ủy ban để làm cam kết không uống rượu say.
Mỗi xóm có một hòm thư tố giác tội phạm đặt ở nơi thuận tiện, cứ 10 ngày mở một lần để nếu có vấn đề gì thì kịp thời giải quyết. Không chủ quan nơi xa xôi ít người qua lại tất cả các xóm đều có điểm đăng ký tạm trú, tạm vắng. Quan điểm của lãnh đạo các xã ở đây là phải thực hiện cho thành nếp ngay từ đầu. Bạn học của con em trong các xã dịp nghỉ hè, nghỉ tết về chơi đều phải gương mẫu chấp hành đến trình báo đăng ký tạm trú. Trong những dịp này người dân trong xã ở đây đều để ý xem có em nào hút thuốc lá, chơi bài hay mang theo sách báo, tranh ảnh về địa phương không? Các kỳ cán bộ xã có việc lên huyện, lên tỉnh công tác đều đến các trường có đông con em đang học để gặp gỡ nhà trường nắm tình hình và nhắc nhở các cháu chịu khó học tập và ngoan ngoãn. Sự bình yên được thể hiện rõ trong từng nếp nhà chính là ở chỗ đó.
Chiều buông trong bảng lảng mây bay, xe đưa tôi cùng bạn bè xuôi theo con đường ngoằn ngoèo men sườn núi xuống vùng thấp của Mường Bi. Dừng lại trên đỉnh dốc Mùn, mọi người phóng tầm mắt nhìn bao quát xuống cả một thung lũng núi lô nhô, xung quanh là cánh đồng lúa rì rào, xanh mơn mởn. Anh Đinh Văn Vượng, Chủ tịch UBND huyện Tân Lạc, tự hào giới thiệu:
- Đây là trung tâm của Mường Bi, bao gồm các xã Do Nhân, Quy Mỹ, Địch Giáo, Lỗ Sơn, Tuân Lộ, Phong Phú.. Tại vùng đất này các nhà khảo cổ học đã tìm thấy trống đồng Hegơ và nhiều công cụ phục vụ cho cuộc sống, sinh hoạt của con người thời tiền sử. Các nhà khoa học Việt
Mặc dù tôi đã sinh ra và lớn lên từ mảnh đất của những giá trị tinh thần to lớn ấy song trong lúc này đây, tôi và bạn bè không thể không đắm say, ngây ngất bởi cảnh sắc thiên nhiên với hàng trăm núi đá lớn nhỏ mọc giữa một cánh đồng loang loáng nước. Hoa, Vân, Hải khẽ reo lên: “Giống như một Hạ Long!”. Núi Cột Cờ vươn giữa trời xanh, núi đứng trong nước nhấp nhô. Con đường liên xã nhìn xa như sợi chỉ uốn mình trên cả một vùng rộng bao la rồi đột nhiên mất hút giữa những bản nhỏ xanh màu cây trái...Từ sự tích ông Tùng ở Mường Bi xếp đá lên đỉnh dốc Mùn để ném đuổi chim ác đã để lại một Hạ Long ở đất Mường cho đến mãi tận ngày hôm nay. Câu chuyện ấy thấm đẫm chất nhân văn được truyền từ đời này sang đời khác.
Đêm trên thị trấn trung tâm Mường Khến của huyện Tân Lạc, Phòng Văn hóa - Thông tin tổ chức một bữa ẩm thực nho nhỏ theo đúng phong cách của người Mường Bi. Cơm lam dẻo quánh, thịt gà ướp hạt dổi nấu với măng chua bốc mùi thơm quyến rũ. Vò rượu được bày ra giữa chiếu, cần rượu xòe đều xung quanh. Rượu mới chạm môi thôi mà má ai cũng ửng hồng, lòng đầy chất ngất men say. Những cô gái Mường da trắng hồng, má căng như quả bồ quân chín, rung rinh vòng xà tích với những dải khăn tím, vàng, xanh, đỏ uyển chuyển trong điệu múa quạt cọ, múa bông trăng... Những đôi chân thon, những cánh tay mềm, những câu hát thường đang, ví, đúm cất lên làm say đắm lòng người.
Người dân quê tôi chẳng những giỏi giang, cần cù lao động mà còn múa giỏi, hát hay. Những điệu múa, những bộ trang phục truyền thống, những khuôn mặt đẹp của những cô gái là hoa đất Mường đã bao lần có mặt trên sàn diễn khu vực và toàn quốc.
Đêm nay tôi trở lại sau bao năm đi học và công tác xa quê nhà mà lòng dạ sao thấy xốn xang... Nơi đây đất lành chim đậu, từ xa xưa người Mường cổ đã chọn Mường Bi là nơi mưu sinh, tồn tại. Các tộc Mường ngày càng phát triển, những dòng họ như Đinh, Quách, Bạch, Hoàng sau này chia nhau đi tìm miền đất mới ở các tỉnh Sơn La, Thanh Hóa, Phú Thọ. Vì vậy, Mường Bi đã trở thành quê gốc, thành Mường trung tâm của tất cả người Mường sống trên đất nước Việt Nam.
Mường Bi năm nào cũng mở hội cồng chiêng mỗi khi tết đến, xuân về. Tháng ba đến, khắp bản, khắp Mường nô nức đi chơi xuân, đón lễ khai hạ (tức lễ xuống đồng). Hơn bốn trăm chiếc cồng chiêng được bảo tồn trong khắp các làng xã cùng tấu lên những âm thanh linh thiêng, trầm ấm. Tiếng chiêng bay xa, vang xa chín núi, mười Mường. Vùng đất với sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”, với những truyện thơ nổi tiếng trong kho tàng văn học dân gian như “Út Lót - Hồ Liêu” “Nàng Nga - Hai Mối” “Vườn Hoa, Núi Cối”, v.v... đã đi vào huyền thoại. Người Mường Bi quê tôi hàng ngàn năm sống chung với mưa sa, bão tố, mòn tay cậy đá tạo ruộng bậc thang đến nay đã thoát nghèo từ khi thực hiện các chương trình 135, 137, 747...
Hôm nay đưa các bạn đến thăm quê đi bằng ôtô đến bản cao nhất và xa nhất rồi. Thị trấn đã có đường nhựa rộng mười lăm, mười sáu mét. Đêm đêm điện cao áp sáng trắng đường đi. Hai mươi bốn xã dù ở chon von trên đầu núi hay tận nơi vùng sâu heo hút đã có ánh điện bừng lên trong mỗi nếp nhà sàn. Người Mường Bi quê tôi lập nên biết bao kỳ tích, xứng danh một huyện Tân Lạc anh hùng của đất Mường Hòa Bình trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI.
Hai mươi năm đi theo con đường đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, đất quê tôi ngày một rạng rỡ hơn. Lịch sử có thăng, có trầm, thiên nhiên có lúc hòa, lúc nghịch, song đất Mường Bi vẫn ngày một trường tồn và phát triển. Trong xu thế hội nhập của đất nước và của nhân loại các dân tộc anh em Mường, Kinh, Thái, Mông, Dao... sống trên quê hương Hòa Bình luôn sát cánh bên nhau cùng xây dựng nền Văn hóa Hòa Bình nói chung và xây dựng đất Mường Bi nói riêng trở thành một trong những mường giàu có, trở thành trung tâm văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.
Chúng tôi, những người con của Mường đi xa, mỗi lần về nhìn thấy bản làng thay sắc mới lòng dạ lại thấy bồi hồi, xốn xang. Biết rằng mỗi cánh chim sẽ bay đi muôn nẻo nhưng với tôi quê hương luôn sống mãi trong miền ký ức đầy ắp những sâu lắng, ngọt ngào