Ngày xuân thăm lại 18 thôn vườn trầu

Theo các bậc cao niên, cùng với trầu cau, Bà Điểm-Hóc Môn từng là "quê hương" của những chúa sơn lâm làm nổi bật sức mạnh chinh phục tự nhiên của người dân phương Nam. Cùng đó là tinh thần kiên cường, quật khởi của những người chiến sỹ, những "hùm thiêng" oai hùng, kiên trung mà không sức mạnh thực dân, đế quốc cường bạo nào có thể khuất phục.

Cách trung tâm TP HCM chỉ 10km nhưng Bà Điểm-nơi tập trung nhiều vườn trầu nhất huyện Hóc Môn như một thế giới khác. Không người xe như nêm, không khói bụi mù trời mà yên ả, thơ mộng với những vườn trầu xanh tươi nằm e ấp dưới những hàng cau cao thẳng tắp. Bà Điểm khoáng đãng, êm đềm là thế nhưng trong hồi ức của những người lớn tuổi nhắc đến Bà Điểm, bên cạnh những vườn trầu tiếp nối màu xanh bất tận còn là dáng hình thoắt ẩn thoắt hiện của những chúa sơn lâm.

Ông Nguyễn Văn Thành, thường gọi Mười Rê, người có 4 đời sinh sống ở xứ trầu, kể chuyện: "Thời bấy giờ 18 thôn vườn trầu là vùng rừng rậm, cỏ cây um tùm, hoang sơ, lắm muỗi mòng, nhiều rắn rít và thú dữ, đặc biệt là cọp. Nghe cụ thân sinh tôi kể lại hồi trước, ban ngày cọp đi dềnh dang giữa lộ, ngang nhiên bắt trâu bò, vồ người. Đêm đến chúng họp nhóm gầm thét, tranh mồi, tranh giành lãnh địa đấu với nhau long trời lở đất".

Ông Mười minh chứng cho cái sự cọp nhiều và lộng hành bằng câu chuyện có thật từ chính gia đình mình: "Lúc sinh thời, ông nội tôi kể hồi cụ cố là Nguyễn Văn Mân đến vườn trầu lập nghiệp mất, cả nhà không chôn ông ngay tại làng mà di xác xuống tận ấp Tây Lân (ngày trước là ấp Dâu), nơi đông người sinh sống, đặng an táng. Nguyên nhân cũng bởi sợ cọp về moi xác".

Biển diễn tái hiện phong trào đấu tranh của nhân dân 18 thôn vườn trầu trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ. Ảnh Phương Nam.

Theo hồi ức của các bậc cao niên, để bảo vệ mình và người thân trước nạn cọp dữ, tối tối nhà nhà đốt lửa, thay phiên nhau gõ trống, xoong nồi để xua đuổi mãnh thú… Những hoài niệm này làm chúng tôi nhớ đến lần trò chuyện với cố nhà văn Sơn Nam lúc ông còn sống về căn nguyên sự hiện diện của con mãnh hổ mặc hoàng bào được trưng bày trong chiếc tủ kính ở lăng Ông Bà Chiểu (quận Bình Thạnh), vốn là nơi thờ phụng và cũng đồng thời là nơi an nghỉ của Tả quân Lê Văn Duyệt (1763-1832), Tổng trấn thành Gia Định.

Bên cạnh làng nghề trồng trầu truyền thống, Bà Điểm còn là địa danh cách mạng chứng kiến nhiều chiến công oanh liệt của bao thế hệ cha ông. Với tinh thần trung kiên, vùng đất 18 thôn vườn trầu đã được chọn làm căn cứ hoạt động của các đồng chí là lãnh đạo Đảng. 18 thôn Vườn Trầu đã che chở đùm bọc nhiều cán bộ cách mạng đến ngày giải phóng…

Từ năm 1937 đến năm 1940, Trung ương Đảng đã nhiều lần hội họp ở 18 thôn vườn trầu và đề ra các quyết sách đấu tranh chống kẻ thù. Tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ mà đã 70 năm qua, hào khí quật khởi của những người nông dân với giáo mác, gậy gộc đồng lòng tiến công thực dân Pháp… của lớp lớp hậu thế.

Ngày 25/8/1945, hòa cùng hào khí của cuộc Cách mạng tháng 8 nổ ra tại Hà Nội (19-8-1945), người dân ở 18 thôn, từ thanh niên đến phụ nữ, trẻ em, người già với gậy gộc trong tay đã cùng nhau nổi dậy cướp chính quyền chống Pháp đuổi Nhật khiến chúng bạt kinh hồn vía…

Tượng đài liệt sỹ ở Khu tưởng niệm Ngã 3 Giông.

Một chí sỹ được nhiều người dân vườn trầu nhắc đến là cụ Phan Văn Hớn (còn gọi Phan Công Hớn, sinh năm 1830, người làng Tân Thới Nhứt-nay là xã Bà Điểm, mất năm 1886). Cụ Hớn là người văn hay, võ giỏi, tính tình cương trực, thường xuyên bênh vực dân lành trước sự ức hiếp của bọn cường hào ác bá… Sau quá trình bí mật tập hợp dân nghèo, tích trữ vũ khí, lương thực chờ thời cơ mưu đại sự, nhân sự kiện vua Hàm Nghi ra chiếu Cần Vương kêu gọi kháng Pháp, cụ Hớn đã lãnh đạo đội quân nông dân tiêu diệt đốc phủ Trần Tử Ca. Tuy sau đó cuộc khởi nghĩa bị Pháp đàn áp dã man với 14 án tử hình (trong đó có Phan Văn Hớn, bị hành hình vào ngày 30/3/1886 và bị bêu đầu tại chợ Hóc Môn) nhưng tinh thần "mãnh hổ" ngoan cường, khí phách của ông và những người chí sỹ vẫn lưu danh hậu thế.

Từ năm 1930 - 1940, vùng đất 18 thôn vườn trầu tiếp tục ghi nhận những gương chiến đấu hy sinh dũng cảm của các đồng chí là lãnh đạo Đảng những chiến sỹ cách mạng kiên trung là đại diện ưu tú của giai cấp công nhân và của dân tộc Việt Nam như Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập…

Chúng tôi đến khu vực Ngã 3 Giồng, ở nơi hơn 70 năm trước giặc Pháp dựng trường bắn với 6 cây cột để hành quyết những người con ưu tú xứ trầu nay là Khu tưởng niệm đồng bào yêu nước và liệt sỹ với tượng đài tưởng niệm sừng sững, hiên ngang, như khí chất ngạo nghễ, xem nhẹ cái chết của những người con ưu tú. Dưới chân tượng đài luôn nghi ngút khói hương, anh Ngô Văn Hoàng, hiện công tác tại Phòng Tổ chức lực lượng TNXP TP HCM cho biết ở Bà Điểm-Hóc Môn, hầu như gia đình nào cũng có người thân tham gia kháng chiến, hoặc góp sức che giấu cán bộ, tiếp tế lương thực, thuốc men…

Trước hào khí ấy, giặc Pháp với dã tâm đàn áp phong trào đấu tranh của quân dân Nam Bộ đã liên tục xử bắn những người yêu nước, nhưng người này ngã xuống, lại có người khác xuất hiện kế thừa và tiếp bước sứ mệnh lịch sử của cha ông cho đến ngày đất nước toàn thắng.

Từ sau ngày đất nước được hòa bình độc lập, các xã thuộc 18 thôn vườn trầu ngày ấy và bây giờ luôn nhận sự đầu tư, quan tâm đặc biệt trên các mặt để phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân và chăm lo tốt cho hơn 5.000 đối tượng chính sách. Nhờ vậy mà bộ mặt nông thôn mới ở huyện Hóc Môn với điểm nhấn 18 thôn vườn trầu ở xã Bà Điểm sáng lên từng ngày.

Ông Trương Hùng Cường, Chủ tịch UBND xã Bà Điểm tâm tình, tuy diện tích trồng trầu ở Bà Điểm giảm nhiều nhưng không vì thế mà sắc xanh của ngành nghề truyền thống này bị mai một, trái lại càng thêm thắm tươi. Bên cạnh sắc xanh của những vườn trầu, Bà Điểm còn có sắc xanh khác, đó là màu xanh của tuổi trẻ tin yêu vào cuộc sống và đang nỗ lực tiếp bước truyền thống anh hùng của các thế hệ cha ông trong việc xây dựng quê hương Bà Điểm nói riêng, Hóc Môn nói chung ngày một giàu đẹp