Người kỹ sư biến rác thành nhiên liệu
Từ phát hiện trong thành phần của nhựa và cao su có lượng dầu rất lớn, kỹ sư Vũ Hồng Khanh đã mày mò nghiên cứu và hoàn thành hệ thống dây chuyền tự động chế biến rác thải nhựa và cao su thành nhiên liệu. Dây chuyền này mỗi ngày chế biến được 15 tấn rác thải, thu về khoảng 7 tấn dầu đốt. Dầu thành phẩm chất lượng tốt, giá thành lại rẻ lên làm ra đến đâu bán hết đến đó.
Những sáng tạo kỳ diệu
Năm 1967, tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, nhưng Vũ Hồng Khánh không chịu làm việc ổn định ở đâu vì muốn có nhiều thời gian để nghiên cứu sáng chế các loại máy móc.
Một lần ra Đồ Sơn tắm, Khánh chứng kiến cảnh hàng trăm cô gái thôn quê dùng chiếc “bàn chải” làm bằng gốc tre tua tủa rễ kiên trì nghiền tôm cá thành bột để làm mắm. Tò mò lại gần, thấy đôi bàn tay của các thiếu nữ có những ngón tay bợt bạt, nhăn nheo vì bị râu tôm, càng cua, xương cá muối mặn hủy hoại. Hình ảnh những thôn nữ trẻ trung mà khi nói chuyện cứ giấu đôi tay trong áo khiến mấy đêm liền Khánh trăn trở. Khánh tìm gặp ông Đỗ Lộc, khi ấy là Chủ nhiệm HTX Duyên Hải hỏi: “Sao HTX mình không dùng máy để nghiền tôm cá?”. Ông Đỗ Lộc cười: “Từ xưa đến giờ làm gì có máy làm ra mắm đâu”.
Khánh thức khuya để kẻ vẽ, rồi tạo ra một chiếc máy trông như cái cối xay gồm các bánh răng và thớt nghiền bằng thép. Khánh chở chiếc máy ấy tặng cho HTX Duyên Hải. Hôm vận hành, ai cũng ngỡ ngàng. Tôm, cua, cá đổ vào máy trong chớp mắt là ra bột, ra bã. Nó có công suất bằng cả 200 cô gái ở HTX miệt mài làm thủ công. Từ bấy, 200 nữ công nhân được chuyển sang nghề làm thêu ren. Ông Chủ nhiệm HTX Duyên Hải Đỗ Lộc cảm kích tặng Khánh 5.000 đồng, đủ để Khánh mua một mảnh đất 420 m2 và ngôi nhà hai tầng ở phố Tô Hiệu (TP Hải Phòng). Cũng từ đó, cả nước dùng chiếc máy nghiền cua cá làm mắm, nhưng ít ai biết rằng, sản phẩm đó là của chàng kỹ sư trẻ đất cảng Vũ Hồng Khánh.
Những năm đất nước còn chiến tranh, các xí nghiệp của Nhà nước toàn làm thủ công, vừa tốn sức lao động lại kém hiệu quả. Chính vì lẽ đó mà Khánh có dịp tung hoành, bộc lộ tài năng. Anh đã nghiên cứu chế tạo thành công khá nhiều loại máy móc tự động hóa như: Máy chế biến xà phòng, máy ép mùn cưa, máy cải tạo đồng cói, máy ép cói, máy chẻ cói, máy đan cói xuất khẩu, máy cày, máy gặt, máy tuốt lúa, máy cắt cỏ... Năm 1989, Nhà nước cho phép thành lập DN tư nhân, ông Khánh đã thành lập DN Khánh Hòa. Đây là DN tư nhân đầu tiên ở Hải Phòng. DN có cả chục dây chuyền, máy móc sản xuất tự động, như: máy nghiền nhựa tái sinh; máy làm chậu nhựa, xô nhựa; máy làm guốc, dép nhựa; máy thổi can nhựa, phễu nhựa, bát đĩa, cốc chén nhựa... Sản phẩm của DN Khánh Hòa có mặt trên khắp đất nước.
Một sáng chế làm ngạc nhiên cho giới khoa học nước ta hồi cuối thế kỷ XX của ông Vũ Hồng Khánh ấy là dây chuyền sản xuất vành xe đạp Inox tự động. Chi phí chế tạo dây chuyền chỉ bằng 1/20 giá trị thiết bị nhập ngoại và giá sản phẩm vành xe đạp Inox của DN Khánh Hòa chỉ bằng 1/6 giá thành vành xe đạp Nhật Bản. Sản phẩm do ông chế tạo đã xuất đi nhiều nước. Chính công trình này đã góp phần làm sống dậy ngành sản xuất xe đạp trong nước.
Sản phẩm dây chuyền sản xuất vành xe đạp Inox tự động đã đoạt giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam (VIFOTEC). 7 lần ông Khánh mang sản phẩm của mình đi tham dự Hội chợ hàng công nghiệp Việt
Đang ăn nên làm ra thì DN phải dừng hoạt động do ô nhiễm. Tuy nhiên, đến nay, TP vẫn chưa cấp đất cho DN, do vậy máy móc phải đắp chiếu, thương hiệu vành xe đạp Inox Khánh Hòa cũng mất hút trên thị trường. Ông Khánh đã trở nên trắng tay. Cả đời ông chỉ biết cống hiến cho khoa học, dành hết tâm trí cho khoa học nên đâu có hiểu được những lắt léo của cuộc đời. Tưởng rằng vị kỹ sư già sẽ chẳng còn tâm trí nào để nghiên cứu, sáng tạo khoa học, nào ngờ ông vẫn có một sáng chế tuyệt vời, gây ngạc nhiên trong giới khoa học và nhân dân trong nước.
Biến rác thải thành nhiên liệu
Cùng với sự phát triển kinh tế, vấn đề rác thải ở Hải Phòng trở nên rất trầm trọng. Đặc biệt là rác thải nhựa và cao su do các nhà máy giày dép thải ra. Thế là ông Khánh nghĩ cách làm giàu từ rác thải.
Ông Khánh và người con trai tên là Vũ Văn Hòa ngày đêm đi thu nhặt rác thải nhựa và cao su rồi vùi đầu trong “phòng thí nghiệm” là góc bếp. Hai bố con đã sáng chế ra máy nghiền và ép tự động để chế biến rác thải nhựa và cao su thành những tấm ép thay cho gỗ. Hai bố con mang sản phẩm giới thiệu khắp nơi, song chả ai mua.
Không chấp nhận thất bại, ông Khánh tiếp tục nghiên cứu. Ông đổ nhựa và rác thải là cao su vào chiếc chậu sắt để đốt. Quan sát kỹ thì thấy những tia lửa ở nhựa và cao su phụt ra. Lúc ấy ông mới chợt nghĩ ra rằng, trong thành phần của nhựa và cao su có lượng dầu rất lớn. Điều đáng quan tâm là nhựa và cao su có tính chất hóa lỏng trước khi cháy. Như vậy, nếu biến nhựa và cao su thành chất lỏng chẳng phải sẽ tạo thành chất đốt sao?
Vậy là ông Khánh nghiên cứu và sáng chế ra hệ thống dây chuyền tự động chế biến rác thải nhựa và cao su thành nhiên liệu. Ban đầu rác được đưa vào hệ thống phân loại, làm vệ sinh, sấy khô, nghiền nhỏ và trộn phụ gia. Tiếp đó, rác được đưa vào lò kín và đốt ở nhiệt độ từ 600-7000C để tạo thành khí (vì không có ôxy nên khí không cháy được). Khí bay vào lò tiếp theo để trộn thêm hóa chất ngưng đọng. Khí và hóa chất phụ gia được nén ở áp lực cao (16kg/cm2) trong hệ thống gồm 7 buồng ngưng tuần hoàn, sau đó hạ nhiệt độ đột ngột (12 độ âm) để thu được nhiên liệu hóa lỏng. Nhiên liệu hóa lỏng này là một loại dầu hỗn hợp dùng để đốt lò, nung gốm sứ, nấu thủy tinh, nấu nhôm và có thể thay thế cho dầu FO trong cán thép. Tiếp tục chưng cất dầu hỗn hợp sẽ thu được dầu diesel và ét-xăng, dùng chạy ôtô và xe máy. Tuy nhiên, vì không có đất đai mà mấy năm nay ông Khánh phải liên doanh, liên kết để rồi mấy lần tài sản bị mất trắng.
Năm 2003, ông liên doanh với một DN ở Hà Nội để có vốn và mặt bằng đặt dây chuyền biến rác nhựa và cao su thành nhiên liệu. Do chưa có kinh nghiệm, để công nhân lấy sỉ than ra khỏi lò khi vẫn còn nóng, nên lửa bắt vào dầu hỗn hợp khiến cả dây chuyền bốc cháy thành tro. Ông Khánh phải bán hết tài sản trả nợ rồi trở về Hải Phòng. Đầu năm 2004, con cái, bạn bè góp vốn được hơn 1 tỉ đồng, ông Khánh đổ hết vào làm một dây chuyền mới và đặt ở lô đất thuê được thuộc phường Ngọc Sơn, quận Kiến An. Tuy nhiên, do không gian chật chội, các lò đốt để gần nhau, không đủ khoảng cách an toàn, dầu tràn vào than nên lại phát sinh hỏa hoạn và cả dây chuyền vừa đầu tư mới tiếp tục biến thành tro. Ông Khánh trở thành con nợ.
Sau vụ ấy, ai cũng tưởng nhà khoa học này sẽ nản lòng, tuy nhiên, chiều nào người dân quanh bãi rác Tràng Cát mênh mông cũng thấy ông Khánh lang thang nhặt nhạnh và nghiên cứu rác thải. Một số cựu chiến binh, là xã viên HTX Đông Hải nhìn thấy cảnh đó mà thương xót cho người tài năng gặp nhiều trắc trở nên đã đề nghị ông Khánh về HTX để liên kết làm ăn. HTX sẽ cho mượn đất và góp vốn để ông Khánh nghiên cứu, lắp đặt dây chuyền sản xuất ngay tại HTX Đông Hải.
Giờ đây, tại HTX Đông Hải đã có một dây chuyền biến nhựa, cao su phế thải thành dầu hỗn hợp và những chất đốt có tác dụng như dầu diesel dùng để chạy ôtô và một số loại máy móc khác. Dây chuyền công nghệ này tuy nhỏ, song công suất chế biến mỗi ngày cũng được 15 tấn rác thải cao su và rác thải nhựa. Với 15 tấn rác thải, qua chế biến sẽ thu được khoảng 7 tấn dầu đốt. Nếu chưng cất tiếp lần nữa sẽ được 3 tấn xăng. Sản lượng dầu đốt thu được nhiều hay ít tùy thuộc vào chất lượng rác thải. Sản phẩm do dây chuyền công nghệ này làm ra có chất lượng tốt mà giá thành lại rẻ (5.500 đồng/lít), phù hợp với túi tiền của người tiêu dùng nên sản xuất đến đâu bán hết đến đó.
Kỹ sư Nguyễn Sơn Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Hải Phòng cho biết: “Trên thế giới đã có một số nước làm được dây chuyền biến rác thải cao su và nhựa thành chất đốt như Pháp, Đức, Trung Quốc, nhưng ở Việt Nam đây là dây chuyền công nghệ đầu tiên. Cũng phải nói thẳng rằng, nhiều cơ quan đầu ngành và chuyên sâu ở nước ta cũng chưa làm được”.
Cũng theo ông Thủy thì Sở KH&CN Hải Phòng đã tổ chức một cuộc họp gồm các lãnh đạo TP để bàn về dây chuyền biến rác thải cao su thành chất đốt và các lãnh đạo đều rất ủng hộ. Sở KH&CN Hải Phòng đã hỗ trợ kinh phí 15 triệu đồng để ông Khánh tiếp tục nghiên cứu, xử lý những vấn đề tồn đọng. Dầu DO do dây chuyền sản xuất đã có 9/11 thành phần đạt tiêu chuẩn chất lượng. Cặn, nước, lưu huỳnh trong dầu còn quá tiêu chuẩn cho phép một lượng không đáng kể, xử lý sẽ rất dễ. Và cũng theo ông Thủy thì điều đáng quý nhất là dây chuyền này sản xuất khép kín, đốt cháy hết các loại chất thải trong buồng kín ở nhiệt độ cao, chỉ lọc lấy khí ga ngưng tụ nên không hề gây ô nhiễm. Công nghệ này chỉ gây ô nhiễm khi buồng đốt bị thủng, khí thoát ra ngoài, tuy nhiên trường hợp này rất khó xảy ra và có xảy ra thì xử lý cũng rất dễ.
Phải nói rằng, dây chuyền chế biến rác thải nhựa và cao su thành chất đốt của ông Khánh có tác dụng góp phần giải quyết tình trạng xăng dầu và vấn đề xử lý rác thải hiện đang rất bức xúc ở nước ta hiện nay. Tuy nhiên, việc đầu tư sản xuất lớn là cực kỳ khó khăn đối với ông. Mong sao các ngành, các cấp ở Tp. Hải Phòng quan tâm nghiên cứu dây chuyền này rồi giúp đỡ ông Khánh cả vốn lẫn mặt bằng để ông tiếp tục nghiên cứu, mở rộng dây chuyền sản xuất nhiên liệu thì hiệu quả mang lại sẽ rất lớn