Người làm quạt say nghề
Người đó là ông Dương Văn Mơ làng Chàng, xã Chàng Sơn, huyện Thạch Thất (Hà Nội), nghệ nhân làm ra chiếc quạt lớn nhất Việt Nam và hơn 100 chiếc quạt cho dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Quạt của ông không chỉ nổi tiếng cả nước mà giờ đây khách trong nước và quốc tế đặt liên tục, đến nỗi không làm xuể.
1. Tìm về làng Chàng, khi ông và bà Mơ đang cần mẫn làm những chiếc quạt giấy hoa cho khách đặt hàng. Ông Mơ năm nay bước sang tuổi 75, thì cũng đến gần 70 năm ông làm quạt giấy và sống với nghề. Ông bảo: "Chiếc quạt của tôi được xác lập kỷ lục lớn nhất Việt Nam dài 9m, cao 4,5m, trưng bày tại Lễ hội phố hoa Chào xuân 2009 và Festival làng nghề truyền thống tổ chức tại Huế vào tháng 6/2009. Giờ chắc nó đang ở một bảo tàng nào đó tôi cũng không biết nữa".
![]() |
| Ông Mơ giới thiệu về việc làm quạt. |
Chiếc quạt này đã đem thương hiệu quạt Chàng Sơn đến với người dân mọi miền Tổ quốc và du khách nước ngoài. Trong Lễ hội phố hoa Chào xuân 2009, du khách trong nước và quốc tế trầm trồ thán phục, máy ảnh liên tục được đưa lên và chụp. Để làm được chiếc quạt khổng lồ đó, mấy bố con nghệ nhân Dương Văn Mơ đã mất hơn một tháng trời. Riêng phần vẽ bức tranh phiên chợ cổ Hà Nội trên giấy quạt đã mất 8 ngày. 11 chiếc nan quạt khổng lồ này được xẻ từ một khúc gỗ chò lớn. Về độ khó của việc làm chiếc quạt này, ông Mơ mô tả: "Chúng tôi dùng đến 30 tấm giấy nện rộng 1,6m, dài 1,8m. Phải dùng đến gần 20 cây tre dài chừng 10m để dựng giáo mà làm. Vừa làm vừa sợ trời mưa, nếu chẳng may mưa xuống, không che chắn kịp thì thành ra công cốc". Sau tiếng vang của chiếc quạt khổng lồ, TP Huế còn nhờ ông Mơ làm cho 6 chiếc quạt cỡ lớn.
2.Những nghệ nhân ít ỏi còn lại của làng Chàng kể lại rằng: Nghề làm quạt ở xã Chàng Sơn đã có gần 200 năm nay. Từ thế kỷ IX, quạt xã Chàng Sơn đã nổi tiếng khắp mọi miền đất nước và đã được người Pháp mang đi triển lãm ở
Cuối năm 1987, ông Mơ có sưu tầm một số quạt cổ và nghiên cứu kỹ hình thức của chúng. Ông thấy nhiều chiếc bị mối mọt, nên sửa chữa lại. Cũng trong thời gian đó, có người nhờ ông làm chiếc quạt rộng 1,8m. Ông nhận lời, bắt tay vào làm chiếc quạt từ những chất liệu dân gian: Mây, tre, giấy dó có vẽ tranh. Khi mới làm, nhiều người cho ông là rảnh rỗi nên mua việc nhưng khi hoàn thành, người dân lại túm vào chiêm ngưỡng. Đúng là đẹp không chê vào đâu được. Khi quạt xòe ra, cả khung cảnh mây, nước, cuộc sống của người dân dưới chân núi Thầy (khu vực Chùa Thầy) hiển hiện trước mắt, sống động lạ thường. Khách trả cho ông 1 triệu đồng. Ông Mơ vui không gì tả xiết, nghĩ rằng những việc làm cần cù của mình đã được đền đáp.
3. Có khách đặt, hàng nhiều nhưng ông Mơ không thể chia sẻ cho người dân làm những loại quạt nghệ thuật cao cấp. Vì theo ông, làm quạt cần có nhiều công đoạn. Công đoạn nào cũng quan trọng. Từ chọn tre đến chọn giấy. Tre phải được ngâm kỹ trong 3 tháng để tránh mọt. Giấy dùng là giấy dó, giấy nhập ngoại hoặc giấy do khách đặt mang đến. Công đoạn họa trên quạt nghệ thuật có lẽ đòi hỏi nhiều công sức và sáng tạo hơn. Hình ảnh phải luôn mới mẻ, đa dạng, đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ người tiêu dùng. Đó là hình ảnh lễ hội, đền chùa, phong cảnh, thiếu nữ... Chính vì những chiếc quạt được làm ra rất tinh xảo, nên chúng đã có cơ hội vi vu bên trời Tây.
Hiện ông đang gấp rút hoàn thành 100 chiếc quạt có đường kính 1,2m, khắc họa hình ảnh hai con rồng chầu nguyệt phục vụ đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Ông Mơ nói: "Để giữ lửa nghề của cha ông, tôi đang đề nghị với Hiệp hội Làng nghề rằng phải tổ chức lấy một đội, toàn người khuyết tật, nhưng mắt sáng tay dẻo để làm quạt. Cứ đến với tôi, tôi sẽ dạy nghề và tạo công ăn việc làm. Có như vậy mới giữ được nghề, còn người bình thường họ đổ xô đi làm những việc khác, vất vả hơn mà lương chưa chắc cao hơn. Tôi thì tuổi đã cao rồi, làm mãi sao được. Đấy, mới có một nữ nhà thơ đặt tôi làm 500 chiếc quạt, có logo của công ty cô ấy, tôi đã làm xong đâu..."
Với những thành tích đã đạt được, nghệ nhân Dương Văn Mơ đã nhận được nhiều giải thưởng, bằng khen trong nước và quốc tế. Trăn trở của nghệ nhân là trăn trở giữ gìn nghề, thật đáng kính. Tôi mong ông tìm được người kế nghiệp, để quạt nghệ thuật làng Chàng không bị thất truyền
