Nhớ mãi những kỷ niệm với Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở Cuba

Lần đầu tiên trong đời tôi được gặp Đại tướng khi Đại tướng cùng các vị lãnh đạo khác của Đảng và Nhà nước, là một sự kiện rất lớn và đầy ý nghĩa: Bí thư thứ nhất Đảng Lao động Việt Nam Lê Duẩn, Chủ tịch Quốc hội Trường Chinh, Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng ra sân bay Gia Lâm đón Bí thư thứ nhất Đảng Công  sản, Thủ tướng Chính phủ Cách mạng Cuba Fidel Castro sang thăm Việt Nam tháng 9 năm 1973.

Rồi sau đó,  tôi được dịch cho Đại tướng khi Đại tướng trực tiếp đưa Fidel đi thăm Bảo tàng Quân đội (nay là Bảo tàng Lịch sử Quân sự) và khi Đại tướng thay mặt Lãnh đạo ta đón Fidel khi Fidel đi thăm vùng giải phóng miền Nam ở Quảng Trị trở về. Những cái ôm hôn, những cuộc trò chuyện giữa hai người Anh hùng huyền thoại mới thân tình, thắm thiết làm sao! Đại tướng đã đích thân gắn tặng Fidel Huy hiệu Chiến sỹ Điện Biên Phủ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Chủ tịch Fidel Castro thăm Bảo tàng quân đội (tác giả đứng bên tay trái của Đại tướng).

Nhưng sâu đậm nhất là những kỷ niệm được dịch và phục vụ Đại tướng trong dịp Đại tướng đẫn đầu Đoàn quân sự cấp cao nước ta thăm chính thức Cuba và kế đó là Trưởng đoàn Đại biểu Đảng ta dự Đại hội lần thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba  đầu tháng 1 năm 1976.   

Khi đó, tôi đang là Tùy viên Đại sứ quán  nước ta tại Cuba. Tôi không ngờ lại được Đại sứ Hà Văn Lâu giao cho trách nhiệm và vinh hạnh ấy. Tôi không thể nào quên kỷ niêm đặc biệt đầu tiên với Đại tướng trong dịp này. Sau khi vừa đến Cuba, chưa bắt đầu chương trình chính thức, Đại tướng ghé thăm Đại sứ quán. Tôi sững người khi nghe Đại sứ Hà Văn Lâu bảo: “Bin cắt tóc cho anh Văn”. Ở Đại sứ quán khi đó anh em chúng tôi thường cắt tóc cho nhau. Có một đồng chí cắt rất thạo, nên tôi đã đề nghị để đồng chí ấy cắt, nhưng Đại sứ vẫn bảo tôi, có lẽ vì tôi thường cắt cho ông. Thế là tôi vừa mừng, vừa lo. Mừng vì có bao giờ dám mơ lại có ngày được cắt tóc cho Đại tướng! Lo thì đúng quá rồi. Mặc dù nhiệm kỳ công tác trước đó, tôi cũng đã cắt tóc cho Đại sứ Ngô Mậu, nhưng tự biết mình chỉ là nghiệp dư. Làm sao cắt cho xứng với Đại tướng, mà qua tiếp xúc trước đó cũng như qua hình ảnh truyền thông tôi biết tóc của Đại tướng rất đẹp!

Đại tướng gắn tặng Fidel Castro Huy hiệu Chiến sỹ Điện Biên Phủ.

Tôi lấy ghế đặt trước gương lớn trong phòng khách chính của Đại sứ quán và mời Đại tướng ngồi rồi cố bình tâm bắt đầu thao tác, nhưng vẫn không khỏi hồi hộp, nhất là anh cận vệ của Đại tướng lại luôn đứng kè kè quan sát. Tôi chỉ dùng kéo cắt tỉa rất tỷ mỷ, cố sao cho thật hợp với khuôn mặt và phong thái của Đại tướng. Khi tôi đang tỉa tót phía sau gáy thì đột nhiên Đại tướng nhắc tôi cắt nhanh lên. Tôi cố trấn tĩnh hoàn thành phần cắt. Đến phần cạo cho gọn rìa tóc, bộ đồ của công đoàn không có dao cạo chuyên, tôi đành dùng một nửa lưỡi manh xơ lam uốn cong rồi cạo như vẫn làm và hoàn tất công việc mà không có sơ xuất gì. Nhưng tôi vẫn băn khoăn đã  để Đại tướng phải nhắc nhở.

Ngay ngày hôm sau, tôi xách cặp đi dịch cho Đại tướng một tuần liền. Tuần lễ được theo sát phục vụ Đại tướng thăm chính thức rồi dự Đại hội lần thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba ấy quả là một trong những quãng thời gian đẹp nhất, có ý nghĩa nhất trong đời tôi, bên cạnh Vị Tướng huyền thoại, được toàn quân và  dân ta cũng như cả thế giới ngưỡng mộ, đối phương phải kính nể, mà lại thật hiền từ, thật nhân hậu!

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và đồng chí Raul Castro trong chuyến thăm Cuba năm 1976.

Khi đã quen thân, gần gũi, Đại tướng đã giải tỏa cho tôi  nỗi băn khoăn  khi tâm sự  sở dĩ hôm cắt tóc, Đại tướng giục nhanh lên vì sau khi bạn đưa đi tham quan Varadero, một khu nghỉ mát nổi tiếng của Cuba, qúa lâu về thì vào cắt tóc ngay, nên đại tướng thấy đói. Ôi, Vị tướng tài ba xuất chúng, tiếng tăm lẫy lừng,  mà sao cũng thật người, thật dung dị!

Lãnh đạo và nhân dân Cuba đã hiểu rõ , ngưỡng mộ Đại tướng từ lâu, nay được  đón tiếp Người Anh hùng Điện Biên Phủ và Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử ngay sau khi cuộc kháng chiến giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước của nhân dân ta vừa thành công vang dội. Fidel và Raul (Bí thư thứ hai TƯ Đảng Cộng sản, Phó Thủ tướng thứ nhất kiêm Bộ trưởng các Lực lượng Vũ trang Cách mạng), cùng lãnh đạo cũng như quân đội và nhân dân  Cuba đã dành cho Đại tướng sự đón tiếp thật trọng thể, thân thiết, nồng nhiệt, đặc biệt. Tôi còn lưu giữ  biết bao kỷ niệm đẹp, sâu đậm về các cuộc gặp gỡ, mối quan hệ đặc biệt thân tình, nồng hậu… giữa Đại tướng với Fidel, Raul, các vị lãnh đạo, tướng lĩnh, sỹ quan, chiến sỹ các Lực lượng Vũ trang Cách mạng  cũng như thanh, thiêu niên và nhân dân Cuba trong chuyến thăm lịch sử ấy, đặc biệt là tấm ảnh tôi được chụp với Đại tướng và Raul (nay là Bí thư Thứ nhất Đảng Cộng sản, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước kiêm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Cuba) mà Đại tướng đã đích thân đề tặng.

Từ trái qua: Chủ tịch Fidel Castro, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một buổi gặp gỡ tại Cuba.

Sau này, khi công tác ở Bộ Ngoại giao, tôi cũng  có nhiều dịp được gặp lại Đại tướng, có lần còn được thay mặt Lãnh đạo và cán bộ, nhân viên của Bộ đến chúc mừng sinh nhật Đại tướng. Mỗi lần gặp lại, tôi đều xúc động trước những lời nói, cử chỉ thân tình của Đại tướng.

Phải nói rằng, trong những dịp có vinh hạnh được dich và phục vụ Đại tướng, tôi đã học được rất nhiều điều. Tất cả những điều đó cũng như tình cảm của Đại tướng đã là một phần quan trọng hành trang giúp tôi phấn đấu vươn lên không ngừng trong công tác cũng như trong cuộc sống để trở thành một công dân, một công chức, một đảng viên theo đúng nghĩa.

Hôm nay, viết những dòng này từ đáy lòng tôi xin được thắp nén nhang thơm để vĩnh biệt Đại tướng và bày tỏ lòng biết ơn vô hạn đối với Đại tướng về tất cả điều đó! Kính xin Đại tướng yên giấc ngàn thu!

* Nguyên Ủy viên TƯ Đảng, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao, kiêm chủ nhiệm Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài.