Nữ Anh hùng liệt sỹ Trần Thị Cúc: Người con của Gio Hải kiên cường
Cuộc kháng chiến thần kỳ của quân và dân ta được đánh dấu bằng điểm mốc Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử ngày 30/4/1975. Một trong những tấm gương dũng cảm đã đóng góp một phần không nhỏ vào thắng lợi cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc, đó là Anh hùng liệt sỹ Trần Thị Cúc, người con ưu tú của mảnh đất Gio Hải (Gio Linh, Quảng Trị).
Chị ngã xuống khi chỉ mới 22 tuổi cùng người yêu - người đồng đội của chị.
Vào những năm 1960 đến 1968, vùng Cửa Việt và các xã Gio Hải, Trung Giang, Trung Hải, Trung Sơn được địch đánh giá là tối quan trọng nên đã xây dựng nhiều đồn bốt, xây dựng hàng rào điện tử Mắcnamara nhằm phong toả đường vận chuyển tiếp tế lương thực, vũ khí, đạn dược của ta. Chúng ra sức đàn áp, truy lùng các cơ sở bí mật của ta, dồn dân lập ấp nhằm cô lập nhân dân, thẳng tay sát hại những người chúng nghi là có quan hệ với Cộng sản.
Chị Trần Thị Cúc lúc đó mới ở tuổi 13, 14 nhưng đã sớm giác ngộ cách mạng, tham gia làm giao liên cho Xã đội và Công an xã, đồng thời vừa đi bán rau, bán cá để nắm tình hình địch, giấu vũ khí, đạn dược, truyền đơn dưới rau, dưới cá để chuyển cho cơ sở của ta...
Những năm 1965, 1966, trước phong trào cách mạng lớn mạnh không ngừng của huyện Gio Linh mà tiêu biểu là ở xã Gio Hải, địch giở chiêu bài dồn dân ở các xã khu vực Cửa Việt vào khu tập trung giới tuyến để vừa dễ bề quản lý, vừa chặt đứt mối liên lạc của ta và cơ sở, nhưng với sự kiên cường, bất khuất của nhân dân ta "một tấc không đi, một li không rời" nên cả hai lần dồn dân lập ấp vào năm 1966 chúng đều thất bại.
Cho đến ngày 18/3/1966, chúng điều về Gio Hải 1 tiểu đoàn cộng hòa, 1 đại đội bảo an cùng công an dân vệ do tên Quận trưởng Vũ Thế Mẫn trực tiếp chỉ huy đã bao vây 6 thôn ven biển từ Hà Lợi Trung cho đến Hà Lợi Thượng, phá dỡ nhà cửa, ruộng vườn, bắt và dồn dân ra khu tập trung ở Tân Tường, xã Vĩnh Quang. Trước tình hình đó, tổ chức phân công đồng chí Trần Thị Cúc giữ nhiệm vụ Phó ban An ninh xã kiêm Bí thư Hội Phụ nữ xã theo dân ra khu tập trung để bám sát cơ sở, làm nhiệm vụ nắm tình hình, giao liên giữa khu tập trung và cán bộ của ta, đồng thời bí mật tham gia các trận đánh diệt đồn, diệt ác ôn, rải truyền đơn, chuyển tài liệu, tuyên truyền vận động nhân dân tham gia kháng chiến.
Một ngày đầu năm 1968, đồng chí Cúc và một số cán bộ của ta vượt qua các trạm kiểm soát của địch vào nhà cụ Trần Viết Xá là cơ sở của ta trong khu tập trung để sinh hoạt và nắm tình hình, đồng thời truyền đạt các chủ trương của cấp trên thì bị 1 trung đội Mỹ cùng lính bảo an, dân vệ bao vây, phục kích. Đồng chí Cúc cùng đồng đội đã anh dũng chiến đấu, khi đồng chí bị thương nặng, nhưng vẫn cương quyết ra lệnh: "Các đồng chí hãy rút đi, tuyệt đối bằng mọi giá phải đảm bảo bí mật an toàn tài liệu".
Một mình đồng chí đã anh dũng chiến đấu giết 6 tên Mỹ, ngụy, trong đó có tên ác ôn khét tiếng Đào Loan. Đồng đội rút đi trong nước mắt nhưng tự hào về gương hy sinh anh dũng của người bạn, người đồng đội, người Anh hùng Trần Thị Cúc. Khi chị hy sinh, bọn Mỹ, ngụy bắt bố, mẹ chị tra tấn rất dã man nhằm khai thác những thông tin về chị, về đồng đội của chị, những vết thương mà đến mấy chục năm sau vẫn còn tái phát.
Trở về quê hương Gio Hải của chị, nơi mà chỉ riêng trong năm 1967 đã từng lập chiến công đánh 55 trận, diệt 350 tên địch, trong đó có 200 tên Mỹ, đánh cháy 45 xe tăng, phá hủy 1 khẩu pháo 155 ly, diệt 1 ban chỉ huy tiểu đoàn dù và thành tích mới nhất là Ban Công an xã Gio Hải được Nhà nước tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Trong chiến công đó có sự đóng góp lớn lao của người Anh hùng liệt sỹ Trần Thị Cúc