Sông anh hùng Thạch Hãn

Ngược dòng Thạch Hãn, con thuyền máy đưa tôi đến với Ba Lòng. Vùng đất chiến khu xưa sau hơn nửa thế kỷ vẫn chưa thể xóa hết dấu tích của chiến tranh. Động Mìn vẫn là chốn hiện thân của nỗi đau và sự bất tử. Những khe Da Vịt, khe Cây, khe Cau, khe Cồn Vò, khe Su, khe Làng An là những địa danh lịch sử, gắn bó máu thịt với Ba Lòng.

Năm 1947, giặc Pháp đánh chiếm các địa bàn xung yếu của Quảng Trị, mặt trận bị vỡ gây hoang mang trong quần chúng nhân dân. Tỉnh ủy và ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Bình Trị Thiên (nay là 3 tỉnh Thừa Thiên - Huế, Quảng Trị và Quảng Bình) đã quyết định chọn thung lũng Ba Lòng làm chiến khu cách mạng. Trong suốt hơn ba nghìn ngày làm “trái tim kháng chiến”, nhân dân Ba Lòng đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của Đảng và Bác Hồ giao phó. Trận đánh bẻ gãy cuộc càn quét lớn vào chiến khu Ba Lòng tháng 2/1948 đã củng cố được lòng tin của nhân dân đối với Đảng. Từ đây, lực lượng vũ trang của ta ngày càng được xây dựng vững mạnh, phát triển rộng khắp trên địa bàn Quảng Trị, buộc thực dân Pháp từ thế "án ngữ miền núi, chiếm giữ đồng bằng" phải co cụm, âm mưu "lập vành đai trắng, đánh nhanh thắng nhanh" đã bị phá sản hoàn toàn...

Thả hoa trên sông Thạch Hãn tưởng niệm những anh hùng liệt sĩ.

Sau ngày đất nước hòa bình thống nhất, do dồn hết sức lực phục vụ chiến đấu nên bà con đã lúng túng, gặp không ít khó khăn trong làm ăn. Tuy nhiên, giờ đây câu ca ấy chỉ còn là hoài niệm, người Ba Lòng hôm nay đã quyết tâm chiến thắng được đói nghèo, lạc hậu, từng bước vươn lên làm giàu. Trải dài đôi bờ sông nơi đầu nguồn Thạch Hãn, mạch sống tiềm tàng của vùng đất chiến khu xưa đang miệt mài hóa thân trong màu xanh của ruộng đồng và dòng phù sa đỏ. Nói như ông Hồ Thanh Mười, một người dân ở Ba Lòng: "Mai đây, khi cây cầu nối liền đôi bờ Đá Nậm - Mai Sơn hoàn thành, những mặt hàng nông sản sẽ theo đó về xuôi, người Ba Lòng sẽ có thêm nguồn thu nhập cao, ổn định". 

Vỗ yên bờ bãi mãi nghìn năm...

Kết thúc cuộc chiến đấu 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972, quân và dân ta đã buộc Mỹ - ngụy phải tháo chạy, thất bại thảm hại trong cay đắng. Kẻ thù rút ra bài học là không thể nào đánh chiếm được Thành cổ, cũng như không thể nào đánh chiếm được bất cứ đâu trên đất nước Việt Nam.

Suốt 81 ngày đêm, dưới mưa bom bão đạn, mọi hoạt động trên sông Thạch Hãn luôn nhộn nhịp, sôi nổi, khẩn trương. Để có đủ quân số, vũ khí, lương thực và thuốc men phục vụ chiến đấu, bộ đội chủ lực thuộc nhiều đơn vị cùng với dân quân địa phương đã nêu cao khẩu hiệu "Tất cả vì Thành cổ", vượt qua không biết bao nhiêu "hàng rào lửa" của địch trên sông để giữ vững tuyến liên lạc, đáp ứng yêu cầu kịp thời của chiến trường. Mỗi đêm, trên sông Thạch Hãn, các thuyền máy, thuyền chèo có thể đảm bảo 4 đến 6 tấn hàng vào trận mạc và chở thương binh nặng từ bờ Nam qua bờ Bắc sông. Không ít thuyền bị địch bắn đắm, nhưng các chiến sĩ vận tải quân giải phóng và đồng bào Quảng Trị vẫn bất khuất tiến lên...

Trong suốt hơn 30 năm sau ngày đất nước hòa bình, thống nhất, chính quyền và nhân dân Quảng Trị đã cật lực tìm kiếm, cất bốc hàng trăm hài cốt liệt sĩ, nhưng Thành cổ Quảng Trị và đôi bờ sông Thạch Hãn vẫn còn hơn 10 nghìn hài cốt liệt sĩ chưa tìm thấy được. Con sông trở thành nơi hoá thân của những linh hồn bất tử trên đường về cõi vĩnh hằng, và hôm nay có một cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa, thắp nén nhang cho đồng đội đã nghẹn ngào: "Đò xuôi Thạch Hãn xin chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm/ Có tuổi đôi mươi thành sóng nước/ Vỗ yên bờ bãi mãi nghìn năm...".

Hàng năm, vào các dịp lễ truyền thống cách mạng, nhân dân hai bên bờ thả đèn, hương hoa trên sông Thạch Hãn để tưởng niệm những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh. Đôi bờ sông ấy luôn giữ yên, vỗ về bằng những tình cảm thiêng liêng, trân trọng nhất