TP Hồ Chí Minh: Bệnh nhân tự đi cấp cứu
Một bệnh nhân lên cơn nhồi máu cơ tim cấp, người nhà cuống cuồng gọi điện tới tổng đài 115 nhưng đáp lại chỉ là những tín hiệu báo bận hoặc "số không đúng". Thân nhân đang lo đến thắt ruột thì lại nghe bên kia rỉ rả một thông báo ghi sẵn: "Bạn đang gọi vào số máy hệ thống cấp cứu thành phố...".
Có gọi được cũng được chăng hay chớ vì còn kẹt xe, lạc địa chỉ… Nếu không muốn kêu xe ngoài hoặc bệnh nhân buộc phải có xe chuyên dụng thì chỉ có cách là đợi. Đợi trong cơn đau kéo dài. Trong số hàng ngàn ca gọi ấy, nhiều ca đã "ra đi" vì không có xe chuyên dụng, không kịp gặp bác sỹ…
Có mạng lưới nhưng chưa phối hợp
Được chứng kiến cuộc trao đổi giữa các bác sỹ thuộc Bệnh viện Cấp cứu Trưng Vương (BV CCTV) với cán bộ của Sở Y tế TP Hồ Chí Minh về hệ thống cấp cứu ngoại viện đang hoạt động tại đây, chúng tôi chỉ có thể kết luận bằng một câu: "115 chưa đủ sức chiến đấu".
Tổng đài 115 ở TP Hồ Chí Minh đang phải phục vụ cho trên 8 triệu dân trải rộng khắp 24 quận, huyện, nhưng chỉ có 11 xe cấp cứu với trang thiết bị không đầy đủ, cùng hơn 40 nhân viên, trong đó chỉ có 18 là bác sỹ. Do vậy chỉ có thể bố trí 3 đội cho một phiên trực, khả năng đáp ứng tối đa là 3 xe cứu thương cùng một lúc.
Bình thường lực lượng này đã không thể đảm đương được yêu cầu thực tế chứ chưa nói tới những khi xảy ra thiên tai, thảm họa. Chính vì vậy, tuy mang tiếng có số 115 nhưng số ca cấp cứu được phục vụ từ số điện thoại này bình quân chỉ khoảng 13 chuyến/ngày.
Hơn nữa nhiều khi gọi mà không được đáp ứng nên số bệnh nhân sử dụng số điện thoại 115 thưa thớt dần, nay chỉ còn khoảng 10%. 90% là người dân vẫn tự đi đến các trung tâm cấp cứu bằng các phương tiện khác nhau.
Người dân tự sơ, cấp cứu không đúng phương pháp, xe cấp cứu tới chậm, bệnh tình quá nặng… khiến mỗi năm bình quân có từ 150 tới trên 200 bệnh nhân tử vong trước khi xe cấp cứu tới.
Nhiều khi nhận được lệnh, xe xuất phát ngay nhưng gặp đúng lúc giờ cao điểm, kẹt xe, tìm không ra địa chỉ nhà bệnh nhân do đường, số nhà quá phức tạp.
Còn một lý do không thể đổ tại khách quan ấy là sự nối mạng điều tiết hệ thống cấp cứu tại các vệ tinh là các phòng cấp cứu của các trung tâm y tế quận, huyện, các bệnh viện thì hầu như không có. Trong khi đó, mạng lưới này đang sở hữu tới 159 xe cấp cứu với 388 bác sỹ, 830 điều dưỡng cùng hơn 500 giường bệnh phục vụ cho cấp cứu và theo quy chế thì các đơn vị này cũng có nghĩa vụ sẵn sàng cấp cứu kịp thời người bệnh ở ngoài bệnh viện.
Nhưng hiện tại, số xe cấp cứu này vẫn chủ yếu phục vụ nhu cầu của nội viện, tức là cho chính cơ sở đó. Bởi vậy 115 rất khó được hỗ trợ. Chính vì vậy mà bác sỹ Trần Hồng - Giám đốc BV CCTV đã đánh giá mạng lưới vệ tinh cấp cứu trong toàn thành phố hiện vẫn ở con số "Zero".
Một tính toán đã được đưa ra từ Sở Y tế, chỉ khi xảy ra thiên tai, thảm họa hay dịch bệnh mới huy động được 40-50 xe cấp cứu, tối đa tới 100 xe. Nhưng để đạt được số xe trên nhất thiết phải có sự ra tay của Ban Giám đốc Sở Y tế mới có khả năng thực hiện.
Đi tìm lời giải
Để giải quyết những khó khăn, bất cập nêu trên, BV CCTV cũng nhận thấy sự yếu kém trong công tác cấp cứu của thành phố nên đã xây dựng một đề án hoàn chỉnh hệ thống cấp cứu tại thành phố.
Theo đề án này sẽ có hai phương án. Thứ nhất sẽ tổ chức các đội cấp cứu trung tâm trực tại BV CCTV. Không trực đêm tại 6 cụm (mỗi cụm phụ trách một địa bàn gồm nhiều quận, huyện), phương án này sẽ có 3 xe trực 24/24 giờ tại trung tâm và 6 xe tại 6 cụm (ban ngày). Phương án này đòi hỏi nhân sự phải tăng cường tới 100 người. Phương án hai sẽ tổ chức trực 24/24 giờ cả ở trung tâm và các cụm.
Với phương án này, nhân sự cần 180 người với 42 bác sỹ. Dự kiến tối thiểu số xe dành cho hoạt động cấp cứu ngoại viện sẽ là 65 chiếc. Dự án cũng đặt vấn đề về việc trang bị các phương tiện cấp cứu khác như trực thăng, ca nô, máy bay... cùng hàng loạt trang thiết bị kèm theo. Song hoạt động thế nào lại là vấn đề đang còn bàn bạc. Nên để hoạt động này cho một đơn vị hoàn toàn độc lập thực hiện như của Hà Nội và Đà Nẵng, hay tiếp tục mô hình hai trong một (trung tâm trong bệnh viện đa khoa) như hiện tại? Hiện vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ.
Trong năm 2006, đã có 4.434 bệnh nhân được cấp cứu thông qua tổng đài 115. Trong đó 1.451 người được điều trị tại chỗ, 898 người được điều trị tại BV CCTV và 2.085 người được chuyển sang viện khác.
Nhu cầu là quá lớn, dù bằng cách nào thì việc xây dựng một hệ thống cấp cứu ngoại viện hoàn chỉnh đang là một nhu cầu cấp bách đối với thành phố. Trong khi dự án vẫn còn trên giấy thì ngành Y tế vẫn phải có ngay những biện pháp tạm thời giải quyết tình trạng yếu kém của cấp cứu ngoại viện. Việc huy động lực lượng hỗ trợ không chỉ bằng hình thức kêu gọi mà phải là giao nhiệm vụ cụ thể để các cơ sở có trách nhiệm thực hiện yêu cầu của 115