Tên anh đã thành tên đất Mũi
Đầu năm 2008 vừa qua, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã ký quyết định truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho liệt sĩ Phan Ngọc Hiển. Nhân sự kiện ấy, bản tin của TTXVN phát: "Dù có nhiều chiến công, nhưng do công tác lập hồ sơ thủ tục chậm trễ, sau 68 năm kể từ ngày ông hy sinh, Cà Mau mới tổ chức lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cho Phan Ngọc Hiển…".
Anh Nguyễn Việt Thắng, Phó chủ tịch UBND xã đất Mũi, một người khá am tường dư địa chí Cà Mau nói với tôi rằng: Muốn hiểu danh từ huyện Ngọc Hiển, phải hiểu danh từ Phan Ngọc Hiển. Ở Cà Mau, cái tên Phan Ngọc Hiển quá nổi tiếng, có hẳn một huyện mang tên ông từ năm 1947 (thuộc vùng đất Năm Căn cũ).
Năm 1984, khi tỉnh Minh Hải được thành lập, vùng cực
Phan Ngọc Hiển là người ở phường Thới Bình, thành phố Cần Thơ. Ông sinh năm 1910, 10 tuổi đã mồ côi cả cha lẫn mẹ. Lúc còn nhỏ anh học ở trường làng, nhờ được bà con trong dòng họ cưu mang, lại vốn dĩ là một cậu bé cần cù, chăm chỉ, thông minh nên học hết bậc tiểu học, Phan Ngọc Hiển thi đỗ vào Trường trung học Sư phạm Sài Gòn.
Năm 1926, Phan Ngọc Hiển bị đuổi học do tham gia phong trào bãi khóa để tang nhà yêu nước Phan Châu Trinh. Nhưng năm 1927, nhà trường lại gọi Hiển trở lại lớp. Năm 1931, Hiển tốt nghiệp trung học sư phạm, nhưng cũng là thời điểm thực dân Pháp đã ghi tên ông trong sổ đen, đưa ông ra tận Gạch Rốc dạy học. Nhưng chúng đâu có ngờ, người yêu nước thì ở đâu cũng vẫn yêu nước.
Làm thầy giáo, thay vì dạy cho học trò: Tổ quốc ta là nước Pháp, tổ tiên ta là người Gô-loa như trong… sách, Phan Ngọc Hiển dạy về Lạc Long Quân, Âu Cơ và các vua Hùng… Thầy Hiển còn thành lập Hội Đá banh, Hội Ca nhạc để tập hợp thanh niên, hun đúc lòng yêu nước.
 |
| Mũi Cà Mau - nơi Phan Ngọc Hiển trở về sau chiến thắng Hòn Khoai. |
Ông Nghê Thiện Húy, cán bộ lão thành hiện đang sinh sống tại Kiên Giang kể: "Lúc đầu thầy Hiển mở một lớp Thanh niên Phản đế, tôi cùng một số anh em tham gia học lớp này. Thầy Hiển dạy khoảng 10 ngày. Lớp học kết thúc, chúng tôi ở lại hoạt động tại thị xã, còn thầy Hiển đi ra Hòn Khoai lúc nào không ai biết". Ra đảo, Chi bộ Hòn Khoai do Phan Ngọc Hiển làm bí thư chỉ một thời gian ngắn đã giác ngộ được toàn bộ những người gác đèn biển, giữ điện đài, kho vũ khí… của địch ngả theo cách mạng.
Trước đó, năm 1935, có một sự kiện đã trở thành bước ngoặt thay đổi cuộc đời Phan Ngọc Hiển. Một bữa, Phan Ngọc Hiển gặp Phạm Hồng Thám, một người tù chính trị vượt biển từ Côn Đảo trở về. Qua tâm tình, thầy giáo Hiển đã được giác ngộ. Ngay sau đó, Phan Ngọc Hiển được giao một nhiệm vụ rất quan trọng: tổ chức hai đội đánh cá để đón anh em vượt ngục trở về. Năm 1936, Phan Ngọc Hiển được kết nạp Đảng. Sau đó, được tổ chức phân công phụ trách cơ quan công khai của Đảng ở thị xã Cà Mau. Tháng 6-1940, Tỉnh ủy Bạc Liêu phân công Phan Ngọc Hiển cùng một số đồng chí ra Hòn Khoai để chuẩn bị khởi nghĩa.
23 giờ ngày 13/12/1940, Phan Ngọc Hiển trực tiếp chỉ huy xung trận. 5 giờ sáng, các anh đã làm chủ hòn đảo, cử 20 chiến sĩ đem theo toàn bộ chiến lợi phẩm rời Hòn Khoai về đất liền. Vào gần Rạch Gốc, ông ra lệnh giương 2 lá cờ đỏ sao vàng và lá cờ đỏ búa liềm tiến vào bờ. Thấy thế, bọn tề ngụy vội lủi vào rừng chạy trốn. Ba ngày sau, địch phản kích, cho 2 tàu chiến vào truy lùng quân ta ở Rạch Gốc. Phan Ngọc Hiển cùng một số đồng chí khác bị bắt.
Ngày 20/2/1941 tòa án binh của giặc mở phiên tòa kéo dài 7 ngày xử "vụ án Hòn Khoai". Tòa đã tuyên lưu đày Côn Đảo 38 người, xử bắn 10 người, trong đó có Phan Ngọc Hiển. Pháp trường hôm ấy đặt ngay tại sân banh Cà Mau. Trước họng súng của kẻ thù, Phan Ngọc Hiển giật tấm khăn bịt mắt vứt đi rồi nói to với đồng bào: "Là người cộng sản, chúng tôi coi cái chết là bình thường. Chúng tôi sẵn sàng chết để tranh đấu cho đồng bào được ấm no, hạnh phúc… Những người còn sống sẽ tiếp tục chiến đấu, thực dân Pháp nhất định sẽ bị tiêu diệt. Nước Việt
Ngày 13/12/1940, ngày Nam Kỳ khởi nghĩa đã trở thành ngày truyền thống của quân dân Cà Mau. Phan Ngọc Hiển không chỉ là một chiến sĩ cách mạng quả cảm, một người thầy yêu nước, ông còn là một nhà văn, nhà báo tài hoa. Thì ra, ngay từ năm 1935, sau vụ đón tù chính trị Côn Đảo vượt ngục, ông bị Pháp nghi ngờ, cắt chức giáo học nên phải chuyển sang Sa Đéc làm cho tờ Tuần báo Tân Tiến. Tại đó, ông có khá nhiều bài viết chống sưu cao thuế nặng, bảo vệ dân nghèo.
Cuối năm 1937, ông nhận lệnh của xứ ủy Nam Kỳ về công tác trong Ban biên tập Báo Lao Động, cơ quan ngôn luận của Liên hiệp Công đoàn Nam Kỳ đặt trụ sở tại Sài Gòn. Tháng 10/1938, Xứ ủy lại cử ông về phụ trách tờ báo Đảng của tỉnh Bạc Liêu. Theo các cứ liệu thể hiện trên tờ Tân Tiến cũ, hiện còn lưu 70 tác phẩm báo chí - văn học của Phan Ngọc Hiển. Trong đó, có đủ các thể loại báo chí, văn học: phóng sự, điều tra, chính luận, bút ký, truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ… Thể loại nào ông cũng tỏ ra thành thạo và sắc sảo.
Không ít bài báo có những đoạn mà hôm nay đọc lên, vẫn tươi mới những ý tưởng: "Đồng bào chấn hưng nghề nông nhưng đừng giẫm chân trên thửa ruộng, vuông vườn, mà người dân Nam Việt phải phát triển ngành nghề, mỗi người phải "nhất nghệ tinh", phải chung sức chung lòng mở mang thương mãi, phát triển công nghiệp để "tự chủ" - "tự lập"…
Về dân trí, nhiều bài viết của ông đã cực lực lên án "quốc sách ngu dân để trị" của thực dân Pháp. Với thanh niên, Phan Ngọc Hiển nhắn nhủ: "Phải có hồn, có trí, có lực, để đủ sức làm sườn chống chọi giông tạt, gió đùa, cho khỏi nhà xiêu cửa ngã; làm bức tường cao bảo tồn sự nghiệp của tổ tiên để lại". Năm 1937, ông cùng vài ba đồng chí, đồng nghiệp bị mật thám truy nã, bắt cầm tù về tội viết bài đăng trên tờ báo này…
Tôi tới Rạch Gốc, nơi Phan Ngọc Hiển cùng đoàn quân chiến thắng kéo cờ đỏ sao vàng tiến vào Đất Mũi năm xưa. Nơi này, nay là bến tàu cao tốc, là chợ Đất Mũi sầm uất. Rạch Gốc cũng là nơi có trụ sở UBND xã Đất Mũi. Ngay trước cửa UBND, có bia ghi công các liệt sĩ. Trên bia đề Phan Ngọc Hiển hy sinh khi ông tròn 31 tuổi, nghĩa là vỏn vẹn chỉ có 10 năm vừa cầm phấn dạy học, vừa cầm súng chiến đấu và vừa cầm bút viết văn, viết báo.
10 năm thật hào hùng của một đời trai hào kiệt ngã xuống đã không uổng phí khi về sau nơi này mãi mãi đi theo bóng cờ Phan Ngọc Hiển, là căn cứ địa giữa rừng tràm, là nơi đón những đoàn tàu không số và là nơi mốc tọa độ cờ Tổ quốc hôm nay luôn phần phật tung bay...