Tràn lan phẩm màu công nghiệp

Cuối năm, sức mua các loại bánh mứt kẹo, hạt dưa và thực phẩm tăng mạnh. Nhưng ẩn dưới những miếng mứt, thịt quay thơm ngon, những chiếc bánh ga tô, bánh cốm, ô mai… màu sắc rực rỡ là những loại phẩm màu ngoài danh mục cho phép, phẩm màu không rõ nguồn gốc, thậm chí cả phẩm màu công nghiệp được người kinh doanh trộn vào thức ăn, bất chấp sức khỏe và tính mạng của người tiêu dùng.

Một con số thống kê từ Vụ Y tế dự phòng, Bộ Y tế cho thấy, trong các vụ ngộ độc thực phẩm hàng năm, có khoảng 17% số vụ ngộ độc do phẩm màu...

Phẩm màu không nhãn mác - Mua đâu cũng có!

Phố Hàng Buồm, chợ Đồng Xuân hay chợ Hôm, chợ Thành Công (Hà Nội)… đều là những nơi chuyên cung cấp các chất phụ gia và phẩm màu thực phẩm. Tại Hàng Buồm, tuy người bán không bày phẩm màu ra sạp, nhưng hỏi hàng nào, chúng tôi cũng đều được tiếp thị chu đáo các loại phẩm màu với đủ các màu sắc rất bắt mắt, xanh, vàng, cốm, nâu… đủ cả. Giá cả các hàng cũng rất khác nhau, dao động từ 15.000 đến 25.000 đồng/100g. Theo lời người bán thì chỉ với một gói nhỏ bằng bao diêm sẽ đủ dùng cho cả đám cưới.

Tại Hàng Buồm, chúng tôi mua một 100 gam màu hoa hiên để nấu thịt bò sốt vang, 100 gam màu xanh để làm xôi cốm nhưng màu sắc của nó "chói"… như màu ve tường, trong khi theo kinh nghiệm của những người nấu ăn lành nghề thì màu hoa hiên tự nhiên thường trầm hơn.

Bằng mắt thường người tiêu dùng rất khó nhận ra đó là hoá chất gì. Thậm chí, khi chúng tôi mang đi hỏi một chuyên gia trong lĩnh vực ăn uống, chị cũng lắc đầu. Hoá chất này có thể là của cơ sở sản xuất không rõ danh tính, nhưng rất có thể là do cả người bán hàng tự pha trộn bán cho khách. Muốn biết nó là chất gì, có lẽ phải mang phẩm màu đi phân tích trong phòng thí nghiệm! Đây có lẽ là nguyên nhân gây ra những lộn xộn trong thị trường phẩm màu.

Theo Phòng Khoa học và Kỹ thuật tiêu chuẩn, Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm (Bộ Y tế) thì hiện mới chỉ có 35 loại phẩm màu nằm trong danh mục cho phép do Bộ Y tế ban hành. Đây là những loại phẩm màu an toàn, không để lại chất dư lượng trong cơ thể người. Nhưng khi chúng tôi đặt câu hỏi, hiện có bao nhiêu loại phẩm màu không thuộc danh mục cho phép đang lưu hành trên thị trường thì không ai có thể trả lời chính xác vì công nghệ "pha trộn" của người kinh doanh thực phẩm rất… khủng khiếp.

Để chứng minh vấn đề này, Phòng Khoa học và Kỹ thuật tiêu chuẩn đã cung cấp cho chúng tôi một nghiên cứu khoa học của các cán bộ Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Thái Nguyên về phẩm màu với những con số đáng báo động: Xét nghiệm 240 mẫu thực phẩm có nhuộm màu thì có tới 12,1% loại phẩm màu không được phép (trong đó phẩm màu đỏ chiếm tới 22,1%); thực phẩm thường bị ô nhiễm là các loại bánh, mứt, kẹo, hạt dưa và các sản phẩm thịt có nhuộm màu. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện điều tra, phỏng vấn 768 người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm thì số người chưa học tập kiến thức VSATTP chiếm tới 75,7%.

Cảnh giác với các loại thực phẩm màu sặc sỡ

Theo nhóm nghiên cứu của Trung tâm Y tế dự phòng Thái Nguyên mà Bộ Y tế cung cấp cho chúng tôi thì phẩm màu ngoài danh mục cho phép với những dư lượng kim loại nặng tồn đọng có thể tạo "sức công phá thầm lặng" trong cơ thể con người, gây hậu quả di truyền, biến dị không lường cho những thế hệ tiếp nối, còn trước mắt có thể gây ngộ độc thực phẩm cấp tính, ung thư, gây tổn thương gan, thận cho người sử dụng.

Như vậy, sau hàng loạt vấn đề nóng như "phoocmon có trong bánh phở", thức ăn nhiễm khuẩn vi sinh thì vấn đề phẩm màu được sử dụng tràn lan trong chế biến thực phẩm cũng là vấn đề lớn. Song rất tiếc là khi chúng tôi điều tra vấn đề này thì nhận được rất ít thông tin từ các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học về phẩm màu. Thậm chí, nếu muốn lấy con số về tình trạng sử dụng phẩm màu thực phẩm ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh chúng tôi chỉ nhận được số liệu từ cách đây ba, bốn năm (năm 2003, nghiên cứu 125 mẫu phẩm màu ở Hà Nội, thì phẩm màu không được phép chiếm tới 39,6%...). Sở Y tế Hà Nội từng kiểm tra phẩm màu trong hạt dưa nhưng thường rơi vào tình trạng "bắt cóc bỏ đĩa".

Hà Nội hiện có hơn 11.000 cơ sở chế biến thực phẩm, tuy nhiên số cửa hàng bán phẩm màu an toàn thì đếm chưa hết đầu ngón tay. Cửa hàng tư vấn cung ứng phụ gia an toàn của Hội Khoa học An toàn thực phẩm Việt Nam - 144 Nguyễn Khuyến, Hà Nội là một địa chỉ hiếm hoi bán các loại phẩm màu tổng hợp trong danh mục cho phép của Bộ Y tế. Nhưng lạ hơn, người đến đây mua chủ yếu để nấu ăn cho gia đình mình, còn người kinh doanh thực phẩm rất ít và theo kỹ sư Trần Cẩm Tú, Trưởng cửa hàng cho biết thì họ mua 1, 2 lạng "để đối phó với các đoàn thanh tra". Giá phẩm màu công nghiệp với giá rất rẻ, chỉ 5.000 đồng/100g, trong khi giá 100 gam phẩm màu an toàn thì đắt hơn nhiều.

Cũng theo kỹ sư Cẩm Tú, hiện còn có người mua phẩm màu công nghiệp để chế biến vào thức ăn gia súc, người tiêu dùng lại ăn thịt gia súc đó, chắc chắn lượng kim loại tồn dư cũng không thể đào thải triệt để. Còn theo Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, rất khó tách biệt nguyên nhân gây ngộ độc do phẩm màu. Nếu có yếu tố phẩm màu thì sẽ được kết luận chung là ngộ độc thực phẩm.

Tuy nhiên, trước Tết Nguyên đán, Bộ Y tế rất nên chỉ đạo các địa phương tổ chức kiểm tra chặt chẽ các cơ sở sản xuất kinh doanh thực phẩm nhằm ngăn chặn những hậu họa từ thực phẩm đang tiềm tàng xảy ra