Trung tâm nghiên cứu gia cầm Thuỵ Phương trường kỳ "cấm trại"

Những ngày gần đây, thông tin về các ổ dịch cúm gia cầm bùng phát tại một số địa phương, về bệnh nhân nhiễm virus H5N1 tăng lên là những tín  hiệu rõ ràng cho mối lo ngại dịch cúm gia cầm trở lại. Trong không khí căng thẳng và nghiêm ngặt của lệnh "cấm trại" suốt một năm qua, dường như Trung tâm nghiên cứu gia cầm thụy Phương vẫn chưa được tăng cường thêm biện pháp bảo vệ thực sự hữu hiệu nào. Bước vào mùa lạnh khô năm nay, đàn giống gia cầm quý của quốc gia vẫn đang đứng trước nguy cơ dịch bệnh ập đến bất cứ lúc nào.

Kỷ luật vào tẩy trùng, ra tẩy trùng

20 giờ, phòng làm việc của Ban giám đốc Trung tâm (TT) Nghiên cứu gia cầm Thụy Phương vẫn sáng đèn. Phía xa trên đường quốc tế Thăng Long – Nội Bài, dòng người đang nô nức đổ về Hà Nội vui chơi, nghỉ ngơi. Trong khu sản xuất, đàn gia cầm đã lên chuồng ngủ, nhiều công nhân nóng ruột, chỉ muốn ra khỏi trại để về nhà với con cái, gia đình. Có đến hàng chục người trong số công nhân ở đây là thanh niên chưa vợ chưa chồng, ai cũng háo hức muốn đi chơi, hẹn hò trong buổi tối.

Nhưng đã một năm qua, kể từ khi dịch cúm gia cầm bùng phát, những công nhân ở đây vẫn phải ròng rã “cấm trại” để “phòng thủ” dịch cúm gia cầm. Kỷ luật “vào tẩy trùng...” tưởng như chỉ tăng cường trong đợt cao điểm của dịch cúm gia cầm thì nay đã thành nhịp sống thường nhật ở TT. Từ ngày thường cho tới ngày nghỉ, anh em đều bận rộn cả ngày với đám gia cầm, có chăng chỉ thêm bữa ăn tươi và lấy chiếc tivi để an ủi.

Năm ngoái, chị Đỗ Thị Lượt ở trại gà đã phải đón Tết Nguyên đán ở trong trại, mặc dù nhà chị chỉ cách TT một đoạn đi bộ. Từ đó đến nay, chị cùng chồng và con gái vẫn thay phiên nhau vào sống cách ly trong trại. Cứ tình hình này, có lẽ năm nay, gia đình chị cũng chưa chắc được tề tựu đông đủ đón Tết ở nhà bởi chỉ một phút buông lỏng kỷ luật, virus H5N1 sẽ "tấn công" đàn giống gia cầm quý.

Phun thuốc tẩy trùng xe cộ trước khi vào trung tâm.

Toàn bộ TT đảm bảo tổng cách ly tuyệt đối, dưới thì cuốc đất rắc vôi, trên thì phun dung dịch lên cây và đuổi chim trời. Nhưng có lẽ, mọi công việc vất vả hằng ngày cũng không đáng lo bằng tâm lý căng thẳng kéo dài của tất cả cán bộ TT. Tiến sĩ Nguyễn Quý Khiêm, người trực tiếp phụ trách sản xuất cho biết: “Từ tháng 3/2004, khi có công bố cả nước đã dập tắt dịch cúm gia cầm, anh em sản xuất mừng lắm, chắc không phải “cấm trại” lâu nữa. Nhưng các trại vẫn thực hiện “nội bất xuất, ngoại bất nhập” để đề phòng. Đến tận tháng 6/2004, thấy tình hình yên ổn, anh em càng hy vọng, thế nhưng sang tháng 7, tháng 8, lại có dấu hiệu bệnh ở một vài địa phương. Đến tháng 12, đã xuất hiện cúm gà ở Cần Thơ và nhiều nơi. Tình hình này chắc “cấm trại” còn dài dài".

Chẳng lẽ cứ “trường kỳ cấm trại”

Thạc sĩ Hoàng Văn Lộc, Trưởng bộ môn nghiên cứu gia cầm cho chúng tôi biết: “Trung tâm Nghiên cứu gia cầm Thụy Phương chỉ rộng 8,5 ha nhưng đang phải bảo quản 24 dòng gà, 6 dòng ngan và 3 dòng chim bồ câu. Ba phía bao quanh TT là nhà dân, không có hành lang an toàn sinh học tối thiểu là 500m. Chỉ cần một hộ dân giết mổ gà bệnh, virus đã có thể phát tán theo gió vào. Sự nỗ lực của chúng tôi mới chỉ là giải pháp tối đa, chứ chưa thể đảm bảo an toàn tuyệt đối. Mặc dù đến giờ, nguồn giống của TT vẫn được giữ gìn tốt, nhưng chưa biết nguy cơ cúm gà bên ngoài có thể ập đến lúc nào".--PageBreak--

Theo kinh nghiệm ngăn chặn dịch cúm gia cầm ở nhiều nước trên thế giới, đã có những trại giống đảm bảo tổng cách ly rất nghiêm ngặt. Nhưng chỉ do một sơ suất nhỏ, virus H5N1 đã xâm nhập vào được qua mép khay thức ăn, hay do bị chim trời bay qua phát tán dịch bệnh. Vậy mà ở đây, với ba bề nhà dân san sát và mặt tiền giáp với mấy hồ nước lộng gió; thì dãy tường bao xung quanh TT và số dung dịch tẩy trùng phun hằng ngày dường như vẫn quá ít để đối phó với nguy cơ dịch bệnh có thể ập đến bất ngờ từ mọi hướng. Ngoài ra, muốn phòng dịch hiệu quả, TT phải tăng cường công tác nghiên cứu như phát triển những dòng gia cầm bản địa có sức đề kháng tốt, lai tạo giống mới phù hợp với yêu cầu thị trường... Thế nhưng, vì những áp lực bảo vệ đàn giống từ bên ngoài, nhiều công việc chuyên sâu của TT đang bị ảnh hưởng. Hiện giờ, TT vẫn tiếp tục phải giảm cơ số đàn giống để đảm bảo mật độ an toàn cao nhất cho các trại gia cầm.

Cuộc chống chọi với virus H5N1 dường như đang vượt quá sức của TT. Không thể cứ để anh em công nhân, có người đã ngoài 60 tuổi sống trong các trại gia cầm trong điều kiện vệ sinh khó đảm bảo sức khỏe như hiện nay. Và cũng không thể tốn kém chi phí phun dung dịch tẩy trùng mãi, khi nỗ lực đó vẫn chưa chắc chắn bảo vệ được các trại gia cầm.

GS.TS. Phùng Đức Tiến, Giám đốc TT tiếp chúng tôi trong trạng thái mệt mỏi khó giấu: “Nếu dịch bệnh bên ngoài tràn vào, không chỉ nhiều dòng gia cầm quý của quốc gia bị nhiễm bệnh, mà còn kéo theo hàng mấy chục anh em công nhân mất công ăn việc làm. Chúng tôi biết thế nên dù công việc có vất vả, căng thẳng, TT có chịu tốn kém, anh em vẫn rất cố gắng. Nhưng chẳng lẽ cứ “cấm trại” mãi? Điều này từ lâu đã trở thành nỗi bức xúc của cả Ban lãnh đạo và anh em công nhân".

Ông Tiến làm phép nhẩm cho bài toán kinh tế thời cúm gia cầm: “Từ tháng 4/2004, chúng tôi mới được phép bán con giống trở lại, nhưng tính ra chỉ được 2 tháng có nguồn thu ổn định. Cứ bán sản phẩm được 1-2 tháng thì cúm gà lại xuất hiện ở vài nơi. Hôm trước có tin cúm gà ở trong Nam thì hôm sau, giá con giống của TT đã bị hạ  từ 3.500-4.000 đồng/con xuống còn 2.000 đồng/con. Năm 2004, TT chỉ bán được khoảng 1,1 triệu con gà giống, 200.000 con ngan, 1.000 chim bồ câu và 1.089 đà điểu.

Trong khi đó, chi phí đảm bảo vệ sinh, an toàn cho TT vẫn giữ mức khoảng hơn 1 tỉ đồng/tháng. Anh em công nhân sống trong cảnh “cấm trại” rất vất vả, nếu tính tiền làm thêm giờ thì không biết phải trả bao nhiêu mới xứng đáng. Chúng tôi chỉ có thể tăng thêm 50% lương/tháng để động viên anh em. Hiện vẫn chưa có cách gì tháo gỡ được khó khăn về kinh phí".

Bước vào đợt không khí lạnh khô năm nay, dịch cúm gà đã bùng phát trở lại ở nhiều nơi. Mầm bệnh từ dịch cúm gà năm 2004 vẫn ủ rải rác ở các đàn giống nuôi trong dân là điều mà các nhà khoa học đã cảnh báo từ lâu. Chẳng lẽ cứ để nhiều dòng gia cầm quý của quốc gia đứng trước nguy cơ nhiễm bệnh ngày càng cao. Nhưng, giải pháp “cấm trại” làm hao tốn nhiều sức người sức của chắc chắn không thể áp dụng lâu dài ở TT.

Theo ông Tiến: “Về lâu dài, muốn giữ an toàn nguồn giống quý, không còn cách nào khác là di dời TT đến nơi có vị trí đảm bảo an toàn sinh học. Có như vậy, chúng tôi mới dám dùng 2,5 tỉ đồng tiền nhập giống từ ngân sách Nhà nước và tiền Quỹ FAO đầu tư phục hồi đàn giống khẩn cấp để bảo vệ và phát triển nguồn giống quý của quốc gia”. Phương án di dời TT lên Thái Nguyên từ đầu năm 2004 có lẽ phải gác lại, vì trong năm qua, tỉnh này có 8/9 huyện bị nhiễm dịch cúm gia cầm. Trung tâm Nghiên cứu gia cầm Thụy Phương đã được xếp là một trong 5 cơ sở giống gia cầm trên cả nước phải di dời, nhưng bao giờ mới thực hiện được thì vẫn là câu hỏi mong các cơ quan chức năng sớm có câu trả lời