"Vàng tặc" dưới chân núi Sạc-ly

Bãi vàng Pô Kô nằm ngay dưới chân núi Sạc-ly huyền thoại, giáp ranh giữa 2 làng Kon Tu Pen và Kon Tu Zốp 1 (thuộc địa phận xã Pô Kô, huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum). Đây là một trong số ít những bãi vàng có trữ lượng khá lớn ở Kon Tum. Vì thế, nơi đây đã và đang xảy ra tình trạng khai thác vàng bừa bãi đi cùng với tình hình mất an ninh trật tự, nạn ô nhiễm môi trường, nhất là môi trường nước của dòng Pô Kô chảy ngang qua chân núi Sạc-ly…

Đột nhập bãi vàng…

Xuất phát từ Kon Tum, chúng tôi cùng với các chiến sĩ Cảnh sát môi trường (thuộc Phòng CSMT, Công an tỉnh Kon Tum) đi bằng ôtô chừng 60km đến Trại bò giống của tỉnh Kon Tum (thuộc xã Pô Kô, Đăk Tô).

Từ đây, sau khi cải trang thành công nhân công ty cao su, dân buôn, người đi rừng… đoàn chúng tôi chia thành 2 tốp "cuốc bộ" men theo những con đường mòn nhỏ nằm vắt vẻo lưng chừng những ngọn đồi và rừng rậm để tiếp cận với bãi vàng. Người dẫn đường (xin được giấu tên) giải thích: "Vàng tặc rải "vệ tinh" khắp nơi, nên các anh phải chịu khó đi đường vòng, cắt rừng để tránh sự phát hiện".

Đến khoảng 2h chiều, chúng tôi mới đến được khu trung chuyển (cách bãi vàng khoảng 200m) để vào bãi vàng sau khi đã vượt qua nhiều đoạn đường dốc dựng đứng. Từ đằng xa, tiếng máy cưa, máy nổ vang rền cả một vùng rộng lớn. Trung tá Lê Hồng Quảng, Đội trưởng Đội Cảnh sát môi trường đề nghị mọi người ngồi lại tranh thủ ăn bánh mỳ cho đỡ đói, còn anh và người dẫn đường bí mật tiếp tục tiến gần vào bãi vàng bằng đường "độc đạo".

Sau gần 2 giờ quan sát và thu hình, ghi lại tất cả các chứng cớ hiện trường đang khai thác vàng, anh Quảng quay lại cùng các chiến sĩ thay đổi trang phục Cảnh sát công khai tiếp cận bãi vàng. Phải đi qua 2 cổng lưới thép gai kiên cố (ở cổng ngoài, chúng tôi phải leo qua hàng rào thép gai), chúng tôi mới vào được trong bãi vàng. Ngay sau khi phát hiện thấy lực lượng Công an, tiếng máy nổ, máy cưa im bặt. Hệ thống điện bị tắt hoàn toàn, một số thanh niên lực lưỡng ôm chồng chén bát tẩu tán vào rừng (chắc vì sợ đếm được số người đang ở đây).

Theo ghi nhận của chúng tôi, ở khu vực trên phải có ít nhất trên 40 người vì số lượng chén (bát) còn sót lại (một số thanh niên ôm rổ bát đũa mang vô rừng trốn khi thấy Công an tới) đã gần 30 cái. Trong các lán trại, mấy cái "đầu đinh" lố nhố, quăng cái nhìn sắc lẹm về phía chúng tôi.

Ngay lập tức, các chiến sĩ Công an tỏa ra xung quanh. Cả một quả đồi chừng 1.000m² có vô số hố to, hố nhỏ trông như mới vừa bị bom oanh tạc. Phía dưới chân đồi có 2 hầm, 1 lán và 2 máy xay; ở phía trên có 6 hầm, 1 máy xay, 3 máy nghiền và 7 lán trại, trong đó 1 lán trại dùng làm bếp ăn và 1 bể chứa nước. Có hầm được đào sâu xuống gần 10m rồi từ đó đào ngang ra, có hầm được đào ngang xuyên ngọn đồi dài trên 30m, nhìn vào sâu hun hút.

Máy xay đá và đãi vàng đang hoạt động tấp nập.

Tại bãi đất trống, đá đã được đưa lên máy xay để nghiền bột trước khi đưa sang máng đãi. Vàng ở đây lẫn trong đá, để khai thác được nó, người ta phải đào giếng âm xuống lòng đất chừng 10-20m rồi bắt đầu đào hầm ngang. Đào đến đâu phải dùng cây chống đến đó. Tìm được đá thì bỏ vào bao tời lên... Trước đây, dân đào vàng lén khai thác rồi mang ra Diên Bình, Pô Kô để lọc vàng từ những viên đá này, còn bây giờ thì người ta ngang nhiên, công khai làm bằng "công nghệ hiện đại" ngay tại chỗ...

"Vàng tặc là ai?"

Việc khai thác vàng ở đây bắt đầu từ nửa cuối năm 2008, chủ yếu là khai thác lén với quy mô nhỏ. Khi phát hiện có lực lượng chức năng thì dân đãi vàng bỏ chạy thoát thân vào những cánh rừng cạnh đó, lực lượng truy quét về họ lại tiếp tục làm. Tuy nhiên, trong thời gian từ cuối năm đến nay, việc khai thác vàng ở đây được thực hiện khá quy mô và công khai. Hầu hết những người lao động ở đây khi được hỏi đều lắc đầu trả lời: "Chúng tôi làm thuê cho ông Khuyên, Giám đốc Công ty Thắng Lợi, nhưng ông ấy không có ở đây".

Tại buổi làm việc với Đảng ủy xã Pô Kô, Bí thư A Bái cho chúng tôi biết: Hiện tại, xã vẫn chưa có thông báo nào của cấp trên về cho phép một công ty nào được khai thác vàng tại bãi Pô Kô cả! Xã chỉ mới nhận được thông báo của UBND huyện Đăk Tô cho phép Công ty Thắng Lợi (đơn vị đang khai thác vàng tại bãi Pô Kô) vào để thực hiện chức năng tạm thời bảo vệ khu vực bãi vàng trong khi chờ tỉnh cấp giấy phép khai thác.

Ông A Bái cho biết thêm: Ngày 7/2 vừa rồi, đích thân đồng chí Chủ tịch xã vào kiểm tra thực tế và bắt quả tang công ty này đang khai thác trái phép. Hiện xã đang chuẩn bị để báo cáo với UBND huyện. Còn về việc vì sao có đông công nhân trong bãi vàng, ông Bái nói: "Công ty Thắng Lợi được vào khu vực này để bảo vệ và chỉ làm thủ tục đăng ký tạm trú, tạm vắng với Công an xã là 20 người thôi!".

Theo người dân sống gần khu vực này cho biết, "vàng tặc" hoành hành đã từ 2 năm nay, lúc cao điểm lên đến cả 100 người và có lần có người trúng đậm cả tỉ đồng. Để khai thác vàng, "vàng tặc" phải phá rừng và xả các hoá chất độc hại gây ô nhiễm đến môi trường xung quanh. Nhiều lần người dân cũng đã kiến nghị với chính quyền địa phương nhưng vẫn không thấy có động thái gì; còn lực lượng Công an có vào truy quét đôi lần nhưng rồi đâu lại vào đó khi Công an thu quân.

Khoảng tháng 8/2008, Công ty Thắng Lợi được nhận bảo vệ khu vực này, không cho người dân và dân đào vàng xâm phạm tới. Điều này vô tình dẫn tới khu vực này ngang nhiên là nơi bất khả xâm phạm. Chính vì vậy, công ty ngang nhiên khai thác vàng một cách công khai.

Không những tài nguyên vàng đang bị âm thầm "chảy máu" mà hàng ngày tài nguyên rừng, không khí và nước đang bị khai thác bừa bãi, nghiêm trọng gây ra những hệ lụy không lường cho cuộc sống người dân, nhất là ô nhiễm nguồn nước của dòng Pô Kô - nơi thượng nguồn của nhiều dòng sông chảy về xuôi... Tình trạng báo động này cần sớm được chính quyền Đăk Tô chấn chỉnh kịp thời