Về những đứa trẻ sinh ra trong lòng địa đạo Vĩnh Mốc
Địa đạo Vĩnh Mốc có độ sâu từ 8 đến 28 mét, không chỉ là nơi để tránh hàng vạn tấn bom đạn, là nơi quân và dân ta sẵn sàng chiến đấu chống trả kẻ thù mà còn là không gian sinh tồn. 17 đứa trẻ đã sinh ra, lớn lên ngay dưới lòng đất quê hương. Họ chính là những người con của đất thép Vĩnh Linh.
Cho đến tận bây giờ, nhiều người vẫn không thể nào hiểu được sự hình thành địa đạo Vịnh Mốc một cách kỳ diệu bằng chính sức lực, trí tuệ của người dân Vĩnh Linh trong suốt những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Huyền thoại trong lòng đất
Năm 1965, với việc dựng lên sự kiện Vịnh Bắc Bộ, giặc Mỹ bắt đầu mở cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không lực, trong đó Vĩnh Linh - một huyện của tỉnh Quảng Trị - địa đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa đã trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt nhất. Bấy giờ, 7 vạn dân sinh sống trên mảnh đất chưa đầy 820km2, bình quân mỗi người phải đội trên đầu 7 tấn bom đạn!. Không có nơi nào trên đất Vĩnh Linh không bị bắn phá, huỷ diệt. Trên không, đủ các loại máy bay lồng lộn trút xuống hàng vạn tấn bom. Cách cầu Hiền Lương chỉ vài cây số về phía Nam là hàng rào điện tử Macnamara, ở đó hàng chục cụm pháo chĩa ra bờ Bắc sông Bến Hải liên tục nhả đạn. Còn ở biển Đông, tàu của Hạm đội 7 thay nhau bắn vào vùng đất liền Vĩnh Linh...
Trước sự hủy diệt tàn khốc của bom đạn, nhân dân Vĩnh Linh đã dùng tay trần, cuốc, xẻng xẻ đất quê hương làm nơi che chắn cho mình. Đến năm 1966, toàn khu vực Vĩnh Linh đã có hàng vạn hầm trú ẩn và hơn 1.300km đường hầm. Giặc Mỹ càng điên cuồng trút xuống vô vàn thứ hủy diệt trên đất Vĩnh Linh thì ý chí tồn tại và chiến thắng của con người nơi đây càng bất khuất, kiên cường.
Hệ thống địa đạo Vịnh Mốc được xây dựng trên cơ sở có sẵn của 3 địa đạo chính, gồm địa đạo của Đồn Biên phòng 140, dân quân Vịnh Mốc và Sơn Hạ. Ba địa đạo này được đào thông với nhau, tổng chiều dài 1.701m, 13 cửa ra vào, trong đó 7 cửa thông ra biển, 6 cửa đi lên đồi. Dọc hai bên đường hầm được khoét sâu, tạo thành những căn hộ đủ chỗ cho 2 đến 4 người sinh hoạt. Mặt bằng đường hầm được đào nghiêng từ 2- 3 độ, để thoát nước. Toàn bộ đường hầm chia làm 3 tầng, thông nhau qua trục chính dài 780m. Trong đường hầm có hội trường, giếng nước, bếp Hoàng Cầm, nhà vệ sinh, trạm phẫu thuật...
"Một tấc không đi, một ly không dời. Mỗi làng, xã là một pháo đài chiến đấu". Cả Vĩnh Linh rầm rộ tiến sâu vào lòng đất. Cuối năm 1968, 70 làng của 15 xã, thị trấn ở Vĩnh Linh đã có địa đạo. Các địa đạo này không chỉ là nơi trú ẩn để chiến đấu mà còn là không gian sinh tồn. Tuy nhiên, càng về sau, hầm trú ẩn, giao thông hào vẫn không thể nào tránh được mưa bom bão đạn ngày một khốc liệt hơn của kẻ thù. Quân và dân Vĩnh Linh quyết tâm làm nên một hệ thống địa đạo quy mô và hiện đại hơn ở làng quê Vịnh Mốc. Làng quê này tọa lạc trên một khu đồi đất đỏ bazan, cách biển Cửa Tùng 6km về phía Bắc, thuận lợi cho việc tập kết lương thực, vũ khí để tiếp tế cho đảo Cồn Cỏ.
Những người con Vĩnh Linh đất thép
Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, trong lòng địa đạo Vịnh Mốc đã có 17 đứa trẻ được sinh ra, nuôi sống và trưởng thành. Họ là Thương, Thể, Phúc, Hường, Thành...
Bà Lê Thị Khiêm, 72 tuổi, nhớ lại: "Thằng Thành sinh vào sáng 9/9/1967. Lúc đó, bà con lót một ít lá để nước trong đất khỏi thấm lên, kiếm chiếc áo sạch để lau rốn. Hai tuần sau, cả hai mẹ con được bộ đội đưa ra Hà Tĩnh sơ tán. Đến năm 1975, lúc thằng Thành tròn 8 tuổi thì trở về Vịnh Mốc".
Trước hiên nhà, anh Thành đang vá lưới, chuẩn bị ra khơi. Tạm gác việc, anh kể với chúng tôi: "Lúc nhỏ, tôi và bọn trẻ thường chui vào địa đạo chơi trò ú tim nhưng không biết nhiều về nó. Đến bây giờ, người Việt Nam ở xa đến hỏi, người ngoại quốc cũng hỏi. Khách nước ngoài hỏi, tôi nói với họ rằng, người Vịnh Mốc rất gan dạ, thuở chiến tranh, chiếc mái chèo đánh giặc, còn bây giờ nhờ nó mà người dân nơi đây vượt nghìn dặm giữa biển khơi, bắt được bao nhiêu là tôm cá…”.
Trong số 17 đứa trẻ sinh ra trong lòng địa đạo ngày ấy, có không ít người đã kịp lớn, giúp sức cha anh đánh giặc. Sau ngày đất nước thống nhất, họ trở về rất đỗi hạnh phúc với bờ tre, ruộng lúa, nơi nắm đất thơm mùi quê hương. Phần lớn làm nghề biển tại xã Vĩnh Thạch và Vĩnh Quang (Vĩnh Linh), số khác trở thành cán bộ giỏi của xã, huyện. Ví như anh Lê Xuân An, hiện là cán bộ của Viện Kiểm sát Nhân dân thị xã Đông Hà.
Điều đáng mừng hơn cả là con em của họ được ăn học rất đàng hoàng, có cháu sắp trở thành kỹ sư, bác sĩ... Năm 1996, một tờ báo ở Tp.HCM tài trợ kinh phí cho những người sinh ra trong lòng địa đạo Vịnh Mốc năm xưa tổ chức gặp mặt, thăm hỏi, chia vui và ôn lại kỷ niệm sâu sắc của thời thơ ấu. Còn năm nay, kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng đất nước, ngoài việc tổ chức các hoạt động truyền thống, chính quyền địa phương sẽ hỗ trợ kinh phí, tạo điều kiện tốt nhất cho cuộc gặp mặt giữa họ, cựu chiến binh và các anh hùng trên đất thép Vĩnh Linh, nhằm ôn lại khí phách anh hùng cách mạng trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước cũng như công cuộc xây dựng, bảo vệ đất nước hiện nay.
Sau 30 năm cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam kết thúc, bất kể người Mỹ nào đến địa đạo Vịnh Mốc hôm nay dễ cảm thấy một điều trong hàng vạn điều huyền thoại về căn cứ địa trong lòng đất của nhân dân Vĩnh Linh: Những đứa trẻ sinh ra trong lòng địa đạo là minh chứng cụ thể, sống động nhất cho sự đấu tranh chống lại cái ác, bảo vệ tự do, trường tồn của dân tộc