Một người Việt thành công ở Odessa

Thấy Vũ Đức Trường có vẻ nhàn tản trong một cuộc gặp bạn bè ở Hà Nội, tôi hỏi đùa: "Anh về lần này có định hồi hương không đấy?". Vũ Đức Trường đã đáp một cách nghiêm túc: "Chưa đâu... Tôi nghĩ còn có nhiều công việc ở Odessa, còn có không ít trách nhiệm với cộng đồng người mình bên đó...".

Đừng thấy sóng cả

Nước bạn Ukraine hiện đang trong hoàn cảnh hết sức phức tạp khó khăn, thậm chí ẩn chứa rất nhiều mối nguy hiểm tiềm tàng. Và điều này làm cho cuộc sống cũng như công việc làm ăn của người dân sở tại và các cộng đồng người nước ngoài đang cư trú và làm ăn ở toàn bộ Ukraine nói chung và Odessa nói riêng trở nên bất cập hơn rất nhiều so với trước.

Bằng cái nhìn sắc sảo của một doanh nhân đã nhiều năm sống ở Ukraine và cũng đã nhiều lần "nếm mật nằm gai" trong những cố gắng dựng nghiệp nơi quê người đất khách, Vũ Đức Trường nhận định, tuy đã có rất nhiều các biện pháp, kể cả sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế trong đó có hiệp định 4 bên giữa Nga, Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và Ukraine, nhưng nhìn chung vẫn chưa thể thấy rõ được lối thoát cho nước cộng hòa này vượt ra khỏi những bế tắc tâm lý và cảnh huynh đệ tương tàn hiện nay.

Nguyên nhân sâu xa là vì Ukraine vẫn bị mắc kẹt giữa một bên là Nga, bộ phận không nhỏ những công dân mang trong mình tư tưởng thiên về Moskva và  bên kia là Tây Âu và Mỹ cùng những nhà tài phiệt muốn đi theo con đường liên minh chặt chẽ hơn nữa với EU, thậm chí là có thể gia nhập NATO.

Tuy nhiên, cho đến thời điểm này một số nước châu Âu và đặc biệt là CHLB Đức với nữ Thủ tướng Angela Merkel, đã bắt đầu phải có cách đánh giá nhìn nhận khác về Nga, mềm mỏng hơn, mang tính thương lượng hơn, chứ không chỉ đơn thuần là liên tục đưa ra những biện pháp trừng phạt đối với Moskva, thực chất là không chỉ gây khó khăn cho Nga mà cho cả giới làm ăn ở phương Tây trong các quan hệ với Nga. Và một khi thế "dùng dằng" này vẫn tiếp diễn thì chưa biết đến khi nào tình hình ở Ukraine mới ổn định được.

Và như thực tế gần đây nhất cho thấy, thực trạng nội chiến vẫn đang tiếp tục diễn ra ở phía đông Ukraine giữa quân đội Kiev và các lực lượng vũ trang ly khai tại Donbass và một số địa phương khác nữa. Tổng thống Petro Poroshenko mặc dù rất cố gắng nhưng vẫn chưa thể nào làm dịu được chiến sự ở phía đông nước cộng hòa.

Việc ngoại trưởng các nước  Đức, Nga, Ukraine và Pháp trong cuộc gặp làm việc ở Berlin ngày 2/7 vừa qua thống nhất được kế hoạch hòa hoãn tại Donbass mới chỉ mang tính sơ khai, chưa có tác dụng thực tế gì nhiều, đặc biệt là trong bối cảnh Tổng thống Poroshenko vừa mới quyết định chấm dứt lệnh ngừng bắn ở Donbass...

Ngay tại thành phố Odessa huyền thoại nhìn ra Biển Đen xinh đẹp, vốn đầy lãng mạn và bình an, nhưng trong thời gian gần đây cũng đã xảy ra những vụ đụng độ quyết liệt giữa những người ủng hộ chính quyền Kiev với những người mang trong mình tư tưởng truyền thống thân Nga. Đặc biệt đẫm máu là vụ đụng độ xảy ra ngày 2/5 làm gần 50 người chết, phần lớn là ở trong Nhà Công đoàn thành phố, bị đốt cháy bởi những người ủng hộ Kiev...

Doanh nhân Vũ Đức Trường tâm sự: "Tôi rất buồn vì phải chứng kiến cảnh, cùng là người Ukraine cả mà khi đánh nhau, họ rất hung hăng. Đó có lẽ là cuộc đụng độ đẫm máu nhất trong lịch sử Odessa từ sau khi Ukraine độc lập. Cuộc đụng độ này tại Odessa đã gây thiệt hại về người không thua kém  gì so với cuộc biểu tình lật đổ Tổng thống Victor Yanukovich hồi tháng 2/2014 tại thủ đô Kiev....".

Hiện nay, mặc dù Odessa không còn là tâm điểm bạo lực nữa nhưng mọi sự ở đây vẫn tiềm ẩn nhiều bất trắc. Điều đó làm cho cuộc sống và công việc làm ăn của cộng đồng người Việt thêm phần trắc trở... Doanh nhân Vũ Đức Trường kể: "Tình hình làm ăn  của cộng đồng người Việt tại Odessa hiện nay thì vô cùng khó khăn. Nói chung là, một khi kinh tế Ukraine đang khó khăn thì việc kinh doanh của bà con ta khó khăn cũng là điều tất yếu. Các công chỗ (container sử dụng là quầy kinh doanh ở chợ) đua nhau xuống giá, nhiều chỗ cửa hàng hoặc công chỗ không có người thuê, vì hàng có bán được đâu mà thuê.

Có lẽ chưa bao giờ bà con ta lại gặp  phải  khó khăn nhiều như hiện nay. Trước đây, tỉ lệ số bà con người Việt  ở Odessa đi lấy hàng của các nhà chủ về bán lẻ chiếm tới 60% thì bây giờ, nhiều chủ hàng họ không dám giao hàng theo phương thức cũ như thế nữa. Nếu tình hình này kéo dài thì khó khăn sẽ lại càng gia tăng trong cộng đồng người Việt ở Odessa. Thậm chí  có thể dẫn tới tình trạng trong số các bà con chuyên bán lẻ như thế, nhiều người sẽ còn lâm vào tình trạng không có tiền chi tiêu tối thiểu cho cuộc sống hàng ngày nữa...".

Ông Vũ Đức Trường (áo kẻ, đứng giữa) gặp gỡ với các nhà báo tại Hà Nội.

Sóng cả nhưng không được ngã tay chèo. Doanh nhân Vũ Đức Trường đã quả quyết với tôi như vậy. Khi tôi hỏi, liệu có cách gì để giúp bà con ta  ở Odessa thoát hiểm trong tình hình hiện nay không, anh đã nói: "Trước hết,  trong lúc này, bà con ta phải hết sức  bình tĩnh, phải biết lắng nghe và xử lý các thông tin nhiều chiều. Và những ai có thông tin chuẩn thì cũng không nên bưng bít để đồng bào mình đỡ bị động. Nhưng cũng phải nói thẳng là, tình hình ở Ukraine nói chung và ở Odessa nói riêng, không thể một sớm một chiều mà ổn định được ngay.

Trước tình hình bất ổn của nền chính trị sở tại, bà con nên tránh xa các tụ điểm đông người, không đến nơi có các cuộc biểu tình hoặc tranh cãi. Trong kinh doanh tạm thời phải rút gọn, phải biết chờ đợi. Khó khăn sẽ đến với nhiều người, cơ hội cũng sẽ có chỉ cho một số ít người. Và số ít đó cũng phải biết "nín thở qua sông". Còn với một số những người đã sống hàng chục năm ở Odessa rồi nhưng những lúc cơ hội tốt mà còn không may mắn kiếm được, thì  tôi khuyên là, bây giờ nên mua vé về nước là cách tốt nhất. Chắc chắn sẽ không bao giờ lại có được những cơ hội làm ăn thuận lợi cho bà con ta ở Odessa như những ngày xưa...".

Là một người từng ở Odessa gần ba chục năm  qua nhiều sóng gió mới đạt được thành công, Vũ Đức Trường ngay cả ở thời điểm hiện tại cũng không có ý định "bỏ của chạy lấy người". Anh vẫn quyết tâm gắn bó với cộng đồng người Việt ở thành phố cảng này. Theo anh, càng trong tình hình khó khăn thì cộng đồng người Việt càng cần sát cánh bên nhau hơn nữa, đoàn kết cùng nhau vượt các trở ngại phức tạp...

Nỗi niềm đau đáu

Vũ Đức Trường sinh ra tại một vùng quê nghèo Đoan Hùng, Phú Thọ, với những bữa cơm trộn sắn là chuyện hàng ngày. Bố anh là một đảng viên. Lớn lên, như nhiều thanh niên cùng thế hệ, năm 1976, anh đã lên đường nhập ngũ, thoạt tiên phục vụ trong lực lượng Công an nhân dân vũ trang. Năm 1979, anh chuyển sang Bộ Quốc phòng. Từ năm 1982 đến 1986, Vũ Quốc Trường làm Chính trị viên Đại đội ở một đơn vị thuộc Trường Quân chính Quân khu 2. Từ năm 1986 đến 1988, anh là Chính trị viên Đại đội thuộc Trường Quân chính Quân khu 2. Từ năm 1986 đến 1988, anh được cấp trên phân công làm cán bộ tuyên huấn. Sau đó anh đi xuất khẩu lao động sang Ukraine, định cư ở thành phố Odessa.

Vũ Đức Trường đã rất không dễ dàng để có thể trụ lại được ở thành phố cảng bên bờ Biển Đen. Anh tâm sự, điều trăn trở lớn nhất và khó khăn nhất của anh, một người con nông dân, khi mới đến môi trường mới là anh không hề biết thế nào là kinh doanh cả. Cái khó không bó được cái khôn, hoàn cảnh mới buộc anh phải mày mò, tìm hiểu qua nhiều người đi trước để học cách kinh doanh.

Cần cù, chịu khó, giàu tính sáng tạo, chỉ trong một thời gian ngắn, sau hai năm lao động ở Odessa, Vũ Đức Trường đã có đủ tiền để gửi về nước 6 thùng hàng, mỗi thùng hàng đều có một chiếc xe Minsk và tủ lạnh. Khi đó, với anh, thế đã là một gia sản lớn rồi vì trước khi sang Odessa, anh đã tâm niệm rằng, chỉ cần mua được đủ 6 cái tủ lạnh trong 6 năm lao động là có thể yên tâm về quê an cư lạc nghiệp rồi. Đằng này chỉ trong hai năm mà anh đã "vượt chỉ tiêu"! Thế là Vũ Đức Trường quyết định xin về trước thời hạn.

Không ngờ về đến nhà, anh mới biết là bố mẹ anh đã chia đều 6 chiếc xe Minsk và 6 tủ lạnh cho 6 anh em ruột của anh. Thành ra, anh, chủ nhân của đống của cải đó vẫn là kẻ trắng tay! Nghĩ đi nghĩ lại, ở nhà được 6 tháng, Vũ Đức Trường quyết định lại sang Ukraine, với một quyết tâm mới là phải làm giàu thực sự! Hơn ai hết, anh hiểu rằng, có của ăn của để rồi thì mới có điều kiện giúp đỡ gia đình thoát khỏi cảnh nghèo khổ và mới dám suy nghĩ về việc đóng góp cho xã hội, anh coi Odessa như quê hương thứ hai của mình...

Bằng những nỗ lực không mệt mỏi, rốt cuộc thì tới những năm đầu thế kỷ XXI, Vũ Đức Trường đã nổi lên như một trong những gương mặt sáng giá nhất của cộng đồng người Việt ở Odessa, vừa ăn nên làm ra vừa tích cực tham gia công tác cộng đồng... Có giai đoạn anh còn đảm nhận vai trò Bí thư Đảng bộ ở thành phố này... Hiện anh vẫn đang là Phó Bí thư Đảng ủy vùng tại Odessa... Anh là người đã lập ra báo điện tử Doanh nghiệp Odessa, cơ quan ngôn luận đầu tiên của cộng đồng người Việt ở Odessa, có lượng truy cập khá cao trên toàn cầu (Hiện nay, cộng đồng người Việt ở đây còn có một tờ báo điện tử nữa là Người Việt Odessa)...

Trong số những cộng đồng người nước ngoài sống và làm ăn ở thành phố cảng bên bờ Biển Đen, cộng đồng người Việt được đánh giá là một cộng đồng thành công, có uy tín... Nhớ lại thời kỳ ấy, Vũ Đức Trường bảo rằng, "phẩm chất cao quý nhất mà quân đội dạy cho tôi là tính tự giác và bản lĩnh tự khẳng định mình, không dừng lại trước những cam go, thử thách. Với cương vị là cán bộ thì có hai điều tôi học được trong suốt chục năm làm lính: thứ nhất, trước tập thể có từ ba người trở lên thì mình phải biết làm tốt công tác tổ chức, muốn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ thì công tác vận động quần chúng hết sức quan trọng đối với người chỉ huy...".

Không phải mọi việc đều đã suôn sẻ với Vũ Đức Trường. Thực tế là, trong thời gian gần đây, những khó khăn khách quan ở Odessa đã làm gia tăng thêm những phức tạp nội bộ của cộng đồng người Việt tại đây. Bản thân Vũ Đức Trường cũng phải chịu hệ lụy cá nhân. Tuy nhiên, những vấp váp đó càng làm anh nhận thức rõ hơn cả sở trường lẫn sở đoản của mình, của cộng đồng. Và anh quyết tâm sẽ tự thay đổi để thích ứng với tình hình mới...

Anh cũng có kế hoạch duy trì tiếp tục tờ báo điện tử Doanh nghiệp Odessa, bất chấp những khó khăn phức tạp của tình hình chính trị Ukraine. Anh  cho biết, thậm chí trong thời gian tới, báo Doanh nghiệp Odessa sẽ còn hoạt động tốt hơn trước. Bởi lẽ, báo được thành lập theo nguyện vọng của số đông bà con, là nhu cầu thiết yếu và là món ăn tinh thần cần thiết, nhất là các độc giả đang làm ăn sinh sống tại Odessa và trên toàn lãnh thổ Ukraine. Báo đã tồn tại được gần 6 năm và hiện đã có một vị trí trong lòng bạn đọc. Tuy là một trang báo không chuyên nhưng được nhiều đọc giả đánh giá cao, vì luôn thể hiện  được bản lĩnh của mình, không dao động, luôn cố gắng cải tiến và cầu thị tiếp thu các ý kiến phê bình để ngày càng trở nên tốt hơn...

Chia tay với Vũ Đức Trường, thực sự tôi cũng như nhiều đồng nghiệp của anh ở Hà Nội, muốn chúc cho anh cùng bà con ta ở Odessa “chân cứng đá mềm” vượt qua giai đoạn khó khăn tạm thời hiện nay, xứng danh người Việt thành công ở thành phố cảng huyền thoại của nước bạn...