Chợ ngoại tệ “đen” và những cạm bẫy rủi ro

Nở rộ chợ ngoại tệ “đen”

Những lời chào mời “đổi USD giá tốt”, “giao dịch trong 5 phút”, “không cần thủ tục” đang âm thầm tạo nên một “chợ ngầm” ngoại tệ hoạt động sôi động trên mạng xã hội.

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm, người dùng đã có thể bị cuốn vào hàng loạt hội nhóm với hàng chục nghìn thành viên, nơi mỗi ngày tràn ngập các bài đăng mua bán, chào giá, kèm theo hình ảnh chuyển khoản và hóa đơn được dàn dựng khá tinh vi. Không ít tài khoản còn bỏ tiền chạy quảng cáo, liên tục khẳng định mức tỷ giá “tốt nhất thị trường”, giao dịch “siêu tốc”, cam kết “uy tín tuyệt đối”, tạo cảm giác như đây là một hệ thống tài chính hợp pháp.

Tinh vi hơn, nhiều đối tượng không chỉ dừng lại ở lời quảng cáo mà còn chủ động khoác lên mình lớp vỏ “chính thống”. Tên gọi được đặt na ná các ngân hàng, logo và màu sắc nhận diện được sao chép, thậm chí cả hình ảnh trụ sở thật cũng bị sử dụng để tạo niềm tin. Một số còn dựng website với giao diện gần như giống hệt ngân hàng, tích hợp chatbot trả lời tự động, có “nhân viên tư vấn” hướng dẫn từng bước giao dịch, kèm theo hợp đồng có dấu đỏ và chữ ký scan. Tất cả những chi tiết này được sắp xếp để đánh trúng tâm lý tin vào thương hiệu lớn của nhiều người. Nhưng phía sau lớp vỏ ấy không phải là một tổ chức tài chính, mà là một hệ thống được thiết kế nhằm thao túng niềm tin.

Trong vai người cần đổi ngoại tệ, chúng tôi tham gia một hội nhóm gần 60.000 thành viên. Chỉ trong vài phút đăng bài, hàng loạt tài khoản lập tức nhắn tin. Người tự nhận có nguồn ngoại tệ trực tiếp, người khẳng định có thể đưa ra mức giá tốt hơn ngân hàng rất nhiều, người khác sẵn sàng giảm thêm nếu giao dịch số lượng lớn. Một tài khoản có tên “Hoang Ngo” nhanh chóng tạo thiện cảm bằng cách gửi ảnh giao dịch thành công, kèm lời khẳng định “làm lâu năm, khách toàn doanh nghiệp”. Quy trình được mô tả khá ngắn gọn: chuyển tiền trước để “giữ tỷ giá”, sau đó sẽ nhận ngoại tệ ngay trong vài phút. Mọi thứ diễn ra trơn tru, đến mức khiến người ta dễ quên rằng đây là một giao dịch không có bất kỳ cơ chế bảo vệ nào.

Chị Nguyễn Thu Hà, một nhân viên văn phòng tại phường Kiến Hưng, Hà Nội, đã bước vào giao dịch ấy với suy nghĩ đơn giản: tiết kiệm một khoản chênh lệch nhỏ. “Họ nói chuyện rất chắc chắn, gửi cả ảnh giao dịch trước đó nên mình tin. Thấy rẻ hơn ngân hàng gần 200 đồng mỗi USD, mình nghĩ không đáng bao nhiêu nhưng cộng lại cũng đáng kể,” chị Hà kể lại. Theo hướng dẫn, chị chuyển tiền trước để “khóa tỷ giá”. Nhưng chỉ vài phút sau, toàn bộ liên lạc bị cắt đứt. Tài khoản kia biến mất, để lại một khoảng trống lạnh lẽo trong tài khoản ngân hàng của chị. Số tiền tích cóp cho kế hoạch học tập của con coi như không còn.

Kịch bản này không phải cá biệt. Trong chính nhóm mà chúng tôi theo dõi, nhiều người chia sẻ trải nghiệm tương tự. Một số nạn nhân thậm chí còn bị dẫn dụ bằng giao dịch thử: đối tượng hoàn trả một khoản nhỏ ở lần đầu để tạo niềm tin, sau đó “đánh” vào giao dịch lớn. Khi số tiền đủ lớn được chuyển đi, toàn bộ hệ thống liên lạc lập tức biến mất, nhanh chóng như cách nó xuất hiện.

Một trong những chiêu thức phổ biến là “khóa tỷ giá”. Lợi dụng tâm lý sợ biến động, các đối tượng tạo áp lực buộc người mua phải chuyển tiền ngay lập tức để giữ mức giá ưu đãi. Trong trạng thái bị thúc ép, nhiều người không kịp kiểm chứng thông tin, cũng không có thời gian để suy nghĩ thấu đáo. Chính khoảnh khắc mất cảnh giác ấy trở thành điểm yếu chí mạng.

Không dừng lại ở việc chiếm đoạt tiền, một số đường dây còn khai thác sâu vào dữ liệu cá nhân. Dưới danh nghĩa xác minh giao dịch hoặc phòng chống rửa tiền, chúng yêu cầu người mua cung cấp căn cước công dân, hộ chiếu, thông tin tài khoản ngân hàng. Những dữ liệu này sau đó bị sử dụng cho các mục đích khác như mở tài khoản, vay tín dụng hoặc thực hiện các giao dịch tài chính trái phép. Đã có trường hợp người dân chỉ vì cung cấp giấy tờ để “nâng hạn mức giao dịch”, sau đó phải đối diện với hàng loạt khoản vay đứng tên mình mà không hề hay biết.

Anh Trần Quốc Minh (Thanh Xuân, Hà Nội) là một trong những trường hợp như vậy. Ban đầu, anh chỉ có nhu cầu đổi một khoản ngoại tệ để thanh toán cho đối tác. Sau vài lần trao đổi, bên “trung gian” yêu cầu anh gửi ảnh căn cước công dân và thông tin tài khoản với lý do “xác minh giao dịch lớn để tránh bị ngân hàng chặn”.

Tin rằng đây là quy trình bình thường, anh Minh làm theo. Giao dịch sau đó không thực hiện được, nhưng vài tuần sau, anh bất ngờ nhận được thông báo từ ngân hàng về một khoản vay tiêu dùng đứng tên mình. Kiểm tra lại, anh mới phát hiện thông tin cá nhân của mình đã bị sử dụng để đăng ký nhiều khoản vay khác nhau trên các nền tảng trực tuyến. “Lúc đó tôi mới hiểu, thứ mình mất không chỉ là một giao dịch, mà là toàn bộ thông tin cá nhân đã rơi vào tay người khác,” anh Minh cho biết.

Có thể thấy, trong các giao dịch ngoại tệ “ngầm”, rủi ro không chỉ dừng ở tiền bạc trước mắt. Khi dữ liệu cá nhân bị khai thác, hậu quả có thể kéo dài, khó kiểm soát và thậm chí vượt ra ngoài khả năng xử lý của chính bị hại. Điều đáng nói là toàn bộ những giao dịch này đều nằm ngoài khuôn khổ pháp lý. Không hợp đồng, không chứng từ, không cơ chế bảo vệ, mọi thứ vận hành trong một “vùng xám”, nơi niềm tin dễ bị biến thành công cụ. Khi xảy ra rủi ro, người tham gia không chỉ mất tiền mà còn đối mặt với những hệ lụy pháp lý, thậm chí bị kéo vào những rắc rối không đáng có.

Từ những lời mời chào “tỷ giá tốt” đến những giao dịch tưởng chừng đơn giản, tất cả đều có thể trở thành cái bẫy. Khi mà sự tin tưởng được giao dịch trong một thị trường không được kiểm soát, cái giá phải trả thường không chỉ dừng lại ở tiền bạc. Các thủ đoạn ngày càng tinh vi, sự thận trọng không còn là lựa chọn mang tính cá nhân, mà trở thành điều bắt buộc nếu không muốn trở thành nạn nhân tiếp theo.

Người mua trở thành “con mồi”

Trong các giao dịch ngoại tệ “ngầm” được quảng bá như cơ hội kiếm lời nhanh, người mua gần như luôn là bên phải trả giá đắt nhất. Không chỉ đối mặt nguy cơ mất tiền, họ còn tự đặt mình vào một vùng rủi ro pháp lý, nơi không tồn tại bất kỳ cơ chế bảo vệ nào. Theo quy định, việc mua bán ngoại tệ chỉ hợp pháp khi thực hiện thông qua các tổ chức được cấp phép. Một khi bước ra ngoài hệ thống, người tham gia không chỉ đứng trước nguy cơ mất trắng mà còn có thể bị xử phạt, thậm chí bị liên đới nếu dòng tiền liên quan đến các hoạt động bất hợp pháp.

Dù vậy, mất tiền qua chuyển khoản vẫn chưa phải là điểm dừng. Một vụ án xảy ra vào cuối tháng 2/2026 cho thấy, từ một giao dịch ngoại tệ tưởng chừng bình thường, mọi thứ có thể nhanh chóng biến thành một hành vi cướp giật được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Cụ thể, ngày 22/2/2026, do không có điều kiện đến ngân hàng, chị N.A (trú tại Ninh Bình) đăng bán 3.000 USD trên mạng xã hội. Chỉ ít phút sau, một người liên hệ, chốt giá 26.600 đồng/USD và hẹn giao dịch tại Hà Nội. Vì không có mặt ở Hà Nội nên  chị N.A nhờ chị T, nhân viên một phòng giao dịch ngân hàng tại phường Hoàng Liệt, đứng ra giao dịch thay vào chiều 23/2.

Đúng hẹn, khoảng hơn 15h ngày 23/2, một nam thanh niên đội mũ lưỡi trai, đeo khẩu trang kín mặt xuất hiện tại phòng giao dịch. Khi chị T yêu cầu chuyển khoản sau đó sẽ đưa 3.000 USD như thỏa thuận thì đối tượng này tỏ ra không hài lòng, cho rằng mức giá không khớp với thông tin ban đầu, rồi lấy điện thoại gọi cho chị N.A và đề nghị ra ngoài trao đổi. Không nghi ngờ, chị T đi theo. Ngay khi vừa rời khỏi khu vực giao dịch, đối tượng bất ngờ giật toàn bộ số USD từ chị T và lao nhanh ra ngoài, nơi một chiếc xe máy đã chờ sẵn gần đó, không gắn biển số.

Khoảng 16h cùng ngày, Công an phường Hoàng Liệt tiếp nhận tin báo qua Tổng đài 113. Theo trinh sát, dấu vết ban đầu gần như “mờ” khi các đối tượng sử dụng sim rác để liên lạc, phương tiện gây án đã tháo biển số, còn toàn bộ quá trình tiếp cận nạn nhân được thực hiện qua mạng xã hội.

Ngay sau đó, Công an phường Hoàng Liệt phối hợp với Đội Đặc nhiệm Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội triển khai truy xét. Trong suốt 3 ngày đêm, hơn 50 lượt cán bộ, chiến sĩ được huy động, chia thành nhiều tổ công tác lần theo dấu vết các đối tượng qua nhiều địa bàn nội, ngoại thành.

Quá trình điều tra xác định, trước đó khi truy cập Facebook, Phạm Công Anh (sinh năm 2003, trú tại Phú Xuyên, Hà Nội, có 1 tiền án cướp giật tài sản) đã phát hiện bài đăng của chị N.A. Đối tượng chủ động liên hệ, thỏa thuận mua với giá cao hơn thị trường nhằm tạo niềm tin, nhưng thực chất chỉ để tiếp cận và lợi dụng sơ hở để chiếm đoạt.

Sáng 23/2, Công Anh rủ Nguyễn Văn Hoàng (Sinh năm 1992, trú tại Ứng Thiên, Hà Nội, có 2 tiền án trộm cắp) đi ăn trưa, đồng thời bàn bạc kế hoạch gây án. Hoàng được phân công sử dụng xe máy tháo biển số, đứng chờ cách điểm giao dịch khoảng 30m để hỗ trợ tẩu thoát, trong khi Công Anh trực tiếp tiếp cận nạn nhân. Để tạo vỏ bọc giao dịch, Công Anh mua sim rác để liên lạc và thống nhất địa điểm.

Sau khi cướp được tiền, hai đối tượng di chuyển tốc độ cao qua nhiều địa bàn, từ Hà Nội xuống khu vực giáp ranh rồi đến Ninh Bình. Tại khu vực cầu Đồng Văn, Công Anh chia cho Hoàng 1.500 USD, giữ lại 500 USD mang đi đổi được khoảng 13 triệu đồng. Số tiền này nhanh chóng bị tiêu xài gần hết, hai đối tượng còn sử dụng thêm 200 USD cho việc ăn chơi. Sau đó, Hoàng quay về Hà Nội, còn Công Anh di chuyển lên Phú Thọ gặp bạn gái, rồi tiếp tục lên Yên Bái đổi thêm 1.500 USD, thu về gần 40 triệu đồng trước khi quay lại Phú Thọ.

Đến ngày 26/2, lực lượng chức năng bắt giữ Công Anh khi đối tượng đang ở nhà bạn gái tại Phú Thọ, thu giữ một phần ngoại tệ và tiền mặt. Từ lời khai, Nguyễn Văn Hoàng cũng bị bắt ngay trong ngày khi đang lang thang tại khu vực Thanh Xuân, Hà Nội. Tang vật thu giữ gồm chiếc xe máy không gắn biển số dùng để gây án, gần như toàn bộ số tiền bị cướp gồm 2.100 USD, 43 triệu đồng cùng 3 điện thoại di động.

Nói về vấn đề này, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) cho biết: “Các nhóm lừa đảo dạng này hiện không còn hoạt động nhỏ lẻ như trước. Chúng tổ chức thành hệ thống, hoạt động trên các nền tảng ẩn danh như Telegram, Discord, khiến việc truy vết trở nên khó khăn hơn nhiều”.

Theo ông Hiếu, nhiều nhóm còn sử dụng hạ tầng quốc tế để che giấu dấu vết, như đăng ký tên miền nước ngoài, thuê máy chủ tại các quốc gia khó hợp tác pháp lý, ẩn thông tin chủ sở hữu. Các lớp trung gian như CDN, proxy khiến việc xác định nguồn gốc trở nên phức tạp. Không dừng lại ở đó, công nghệ còn được tận dụng để tạo ra những “bằng chứng giả” có độ thuyết phục cao. Hóa đơn chuyển khoản có thể được chỉnh sửa, giao diện ngân hàng bị sao chép, website giả được thiết kế gần giống các nền tảng uy tín, khiến người dùng rất khó nhận ra nếu thiếu kinh nghiệm.

Nguy hiểm hơn, dữ liệu cá nhân đang trở thành “món hàng” có giá trị. Một khi người dùng cung cấp thông tin để “xác minh giao dịch”, dữ liệu đó có thể bị sử dụng để mở tài khoản, vay tín dụng hoặc thực hiện các giao dịch tài chính khác. Thậm chí, một số nhóm còn sử dụng phần mềm độc hại trá hình dưới dạng ứng dụng đổi tiền để chiếm quyền kiểm soát thiết bị.

Theo vị chuyên gia, để đối phó với tình trạng này, không thể chỉ dựa vào một phía. Cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát, trong khi người dùng cũng phải tự trang bị kiến thức cơ bản, đặc biệt tránh chuyển tiền cho các kênh không rõ nguồn gốc, bởi khi tiền đã rời tài khoản, khả năng thu hồi là rất thấp.