Chuyện thu súng tự chế ở vùng cao biên giới

Ám ảnh tiếng súng nổ

Cách trung tâm thành phố Thanh Hóa hơn 250km, huyện biên giới Mường Lát có tới 90% là đồng bào dân tộc Thái và dân tộc Mông. Do tập tục, thói quen về môi trường sinh sống, nhiều người dân trên địa bàn huyện thường lưu giữ và sử dụng súng săn, súng tự chế để săn bắn mưu sinh, bảo vệ mùa màng. Từ đó đã xảy ra những vụ án đau lòng từ súng tự chế.

Chỉ vì thường xuyên rượu chè và bị vợ nhắc nhở mà Phạm Văn Vạn (42 tuổi) ở bản Piềng Tặt, xã Mường Chanh luôn ấm ức. Ngày 18-4-2018, sẵn có súng săn giấu trong nhà, trong cơn tức giận, Vạn đã mang ra và bắn chết vợ, sau đó anh ta dùng chính khẩu súng này tự sát, để lại 3 đứa con bơ vơ. Còn nhiều vụ việc khác như súng cướp cò, đi săn bắn nhầm người cũng đã xảy ra ở nhiều nơi.

Thượng tá Trương Văn Dũng, Trưởng Công an huyện Mường Lát cho biết: Thực hiện Pháp lệnh về “Quản lý vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ”, mỗi năm Công an huyện Mường Lát đều vận động nhân dân tự giác giao nộp, thu hồi hàng trăm khẩu súng săn, súng tự chế các loại. Tuy nhiên, do dễ chế tạo, lại là khu vực giáp biên nên việc người dân mua bán, trao đổi vẫn còn diễn ra. Với sự quản lý chặt của các lực lượng chức năng, các đối tượng thay đổi thủ đoạn, nơi cất giấu như: cất giấu trong rừng, trên nương, trên rẫy khi cần mới lấy ra sử dụng. Việc tàng trữ, sử dụng các loại súng săn, súng tự chế là rất nguy hiểm, nó là vũ khí để các đối tượng tội phạm (đặc biệt là tội phạm về ma túy) sử dụng để chống trả lại lực lượng chức năng, thậm chí cả người dân vô tội khi bị phát hiện, hoặc sử dụng để giải quyết thù tức, mâu thuẫn trong cuộc sống dẫn đến những hậu quả nhiêm trọng.

Trước tình hình đó, cùng với công tác tuyên truyền, cảnh báo những hậu quả, tác hại của việc sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và vận động nhân dân tự giác giao nộp, Công an huyện Mường Lát đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, trong đó thay đổi cách làm, cách tiếp cận để nâng cao hiệu quả công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ. Đồng thời, chỉ đạo lực lượng Công an các xã, thị trấn tăng cường công tác nắm chắc tình hình để có các biện pháp tham mưu, đề xuất nâng cao hiệu quả việc vận động, thu hồi, đối với những trường hợp cố tình vi phạm sẽ xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Vào rừng thu súng

Xã Mường Chanh có chung đường biên giới dài 22,5 km giáp với huyện Viêng Xay, tỉnh Hủa Phăn (Lào). Cả xã có 3.800 nhân khẩu (93,5% là dân tộc Thái) người dân sử dụng súng săn, súng tự chế để săn bắn còn tương đối nhiều. Hôm đến Công an xã Mường Chanh, tình cờ tôi gặp anh Lương Văn Điệp, ở bản Chai, xã Mường Chanh, người đã tự nguyện giao nộp súng tự chế từ cách đây 3 năm. Nhắc lại câu chuyện Phạm Văn Vạn dùng súng tự chế bắn chết vợ rồi tự sát, anh Điệp bảo rằng trước đây anh cũng có sử dụng súng săn để thỉnh thoảng vào rừng săn con sóc, con cầy làm thức ăn cho gia đình. “Từ khi nghe được vụ việc chồng dùng súng bắn chết vợ ở Piềng Tặt tôi sợ lắm nên đã mang giao nộp cho lực lượng chức năng. 3 năm nay tôi không tàng trữ, hay sử dụng bất cứ loại súng gì nữa”.

Nhưng không phải ai cũng tự giác giao nộp như vậy. Đưa tôi đến bản Na Chừa để tuyên truyền, vận động nhân dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, Thượng úy Vi Văn Nhận, Trưởng Công an xã Mường Chanh chia sẻ: “Để tránh bị phát hiện, thu giữ, hiện nay nhiều người không cất giấu súng săn, súng tự chế trong nhà như trước đây nữa mà mang vào trong rừng giấu trong các bụi cây rậm rạp, trong hang đá, hoặc trong các chòi nương rẫy khiến cho công tác vận động thu hồi gặp rất nhiều khó khăn. Giờ để thu được một khẩu súng chúng tôi phải nắm rất rõ ai còn tàng trữ, sử dụng và cất giấu ở đâu để có cách tiếp cận, vận động giao nộp một cách phù hợp, nếu như cố tình vi phạm, không giao nộp thì chúng tôi sẽ triển khai các biện pháp để đấu tranh, xử lý”.

Bằng các biện pháp linh hoạt, phù hợp thực tiễn, trong năm 2021, Công an xã Mường Chanh đã vận động, thu hồi 21 súng săn, súng tự chế và nhiều hung khí nguy hiểm khác; xử phạt vi phạm hành chính 2 trường hợp với tổng số tiền 6 triệu đồng đối với 2 đối tượng cố tình vi phạm, không chịu giao nộp.

Trên con đường rậm rạp cây cối, chúng tôi phát hiện một thanh niên đang xách khẩu súng tự chế đi săn, khi thấy lực lượng chức năng, thanh niên này nhanh tay ném khẩu súng vào trong lùm cây. Với giọng đanh thép, Thượng úy Vi Văn Nhận nói: “Tôi đề nghị anh Lương Văn Long nhặt khẩu súng lên và giao nộp. Việc anh tàng trữ, sử dụng súng chúng tôi đã biết, theo dõi từ lâu nên đề nghị anh hợp tác để được khoan hồng”. Biết không thể chối cãi, Lương Văn Long, sinh năm 1990, ở bản Na Chừa đã phải giao nộp 1 khẩu súng tự chế và gần 30 viên đạn mà Long mang theo để săn bắn.   

Cũng như ở xã Mường Chanh, Công an các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Mường Lát đã luôn bám sát cơ sở để nắm bắt tình hình trong dân, tranh thủ, phát huy sự ủng hộ, giúp đỡ của người có uy tín trong thôn, bản và trực tiếp đến các hộ dân để tuyên truyền, giải thích và vận động họ tự giác giao nộp vũ khí. Có gia đình nhiều lần vận động, thuyết phục vẫn không tự giác giao nộp, nhưng anh em vẫn kiên trì vận động người thân trong gia đình, dòng họ cùng tham gia giải thích, thuyết phục. “Mưa dầm, thấm lâu”, nhiều người nhờ thế cũng nhận ra tác hại, hậu quả của việc tàng trữ, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ nên đã tự giác giao nộp cho lực lượng chức năng. Chỉ tính từ đầu năm 2021 đến nay, Công an huyện Mường Lát đã tiếp nhận, thu hồi 128 khẩu súng săn, súng tự chế và nhiều vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ khác; phát hiện 9 vụ, 9 đối tượng vi phạm pháp luật về lĩnh vực này, xử phạt vi phạm hành chính gần 30 triệu đồng.

Đại úy Dương Văn Quỳnh, Đội phó Đội Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an huyện Mường Lát cho biết: “Thời gian tới, bên cạnh việc duy trì công tác tuyên truyền, vận động người dân tự giác giao nộp, cam kết không tự chế, mua, bán, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng trái phép các loại vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo, chúng tôi sẽ bám sát thực tế để triển khai các biện pháp nghiệp vụ phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm. Trong đó, tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân trong việc phát hiện, tố giác tội phạm; tập trung rà soát, nắm chắc tình hình để phát hiện các đối tượng hình sự nguy hiểm, các đối tượng có biểu hiện phạm tội đang cất giấu các loại súng săn, súng tự chế để kiên quyết đấu tranh, xử lý. Đối với các trường hợp cất giấu trong rừng, trên nương rẫy chúng tôi sẽ tìm mọi cách để vận động giao nộp và củng cố hồ sơ, tài liệu, đến tận nơi cất giấu để lập biên bản xử lý vi phạm, thu gom để phòng ngừa tội phạm và những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra."

Chỉ còn ít ngày nữa là bước sang năm Nhâm Dần 2022, nơi mảnh đất biên giới này, các cán bộ Công an vẫn đến những bản làng xa xôi nhất để triển khai các biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự, trong đó công tác thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo là một trong những nhiệm vụ cũng rất quan trọng để giữ an toàn cho nhân dân, giữ cho mùa Xuân bình yên.