Nỗ lực hơn nữa trong phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao

Đây là chuyên án do Công an tỉnh Bắc Ninh chủ trì, phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an như: An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Kỹ thuật nghiệp vụ, An ninh điều tra; cùng với đó là lực lượng Công an ở nhiều  tỉnh, thành phố như: Tây Ninh, Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Giang, Hải Dương, Thái Bình, Phú Thọ, Thanh Hóa, Quảng Bình, TP Hồ Chí Minh... Ngoài ra, còn có sự tham gia của các lực lượng khác như Cảng vụ hàng không miền Bắc, Cảng vụ hàng không miền Nam, các hệ thống ngân hàng, các nhà mạng, các cửa khẩu...

Bước đầu, lực lượng Công an đã bắt giữ gần 60 đối tượng và làm rõ chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 5/2024 đến tháng 1/2025, các đối tượng đã chiếm đoạt gần 1.000 tỉ đồng của hơn 13.000 bị hại trên cả nước. 

Các đối tượng này hoạt động tại khu vực Tam Thái Tử, thành phố Bà Vẹt, tỉnh Svay Riêng, Campuchia. Thủ đoạn được bọn chúng sử dụng để lừa đảo là giả danh công an cấp phường, huyện; cán bộ các ngành như thuế, điện lực, giáo dục... gọi điện thoại yêu cầu bị hại cập nhật thông tin căn cước công dân, nộp hồ sơ nhập học trực tuyến, khám sức khỏe, kê khai thuế... sau đó chiếm quyền sử dụng điện thoại và chiếm đoạt tiền trong tài khoản ngân hàng của bị hại.

Đây là chuyên án lớn và rất đặc biệt, là chiến công xuất sắc của lực lượng Công an nói chung, Công an tỉnh Bắc Ninh nói riêng, thể hiện rõ sự chủ động nhận diện, phát hiện phương thức, thủ đoạn hoạt động phạm tội mới, sự mưu trí, kiên quyết tấn công, trấn áp tội phạm, sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa lực lượng Công an của một tỉnh Bắc Ninh với lực lượng chuyên trách của Bộ Công an và công an các địa phương, lực lượng chức năng của các đơn vị dân sự... trong việc ngăn chặn, xử lý kịp thời tội phạm sử dụng công nghệ cao thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Nhiều vấn đề nổi bật trong chuyên án này được đúc kết để rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá cho việc phòng, chống đối với thủ đoạn hoạt động phạm tội mới, đặc biệt đối với thủ đoạn sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi lừa đảo - đây là vấn đề an ninh toàn cầu, đang được mọi quốc gia trên thế giới dành sự quan tâm đặc biệt trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng.
Trong bối cảnh số lượng đối tượng rất đông, hoạt động rải rác trên địa bàn rộng, lực lượng tham gia phá án không hề biết mặt các đối tượng... nên chuyên án còn đưa lại nhiều bài học quý về nghiệp vụ, từ việc xây dựng mạng lưới cơ sở đến sự phối hợp nhuần nhuyễn, hiệu quả tuyệt đối của nhiều lực lượng, cả trong nước và ngoài nước.

Ở trong nước, cũng trong dịp đầu xuân 2025, qua công tác trinh sát, Công an quận Cầu Giấy phát hiện ổ nhóm tội phạm hoạt động có tổ chức, có sự phân công, phân cấp quy mô lớn, sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. 

Các đối tượng này rêu rao rằng đang hoạt động trong lĩnh vực tiền mã hóa trên thế giới. Sau đó, xây dựng và đăng tải nhiều thông tin về dự án tiền mã hóa trong tương lai, tiềm năng của đồng tiền mã hóa XFI để đi chào mời, tiếp xúc với nhiều người để quảng bá, tổ chức hội thảo tại một số khách sạn sang trọng trên nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước bán đồng tiền năng lượng MPX. 
Ngày 16/1/2025, thực hiện chỉ đạo của Giám đốc Công an TP Hà Nội, Công an quận Cầu Giấy phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố đã tiến hành kiểm tra, triệu tập các đối tượng về trụ sở để đấu tranh làm rõ; đồng thời tạm giữ 10 máy tính, 100 điện thoại di động, 21 ô tô hạng sang và siêu sang như: Rolls-Royce, Mercedes GLS 600, Maybach, Lexus LX 600...

Lực lượng Công an cũng đã thu giữ và phong tỏa 19 bất động sản, tiền trong tài khoản khoảng 35 tỷ đồng; tổng trị giá các tài sản đã thu giữ và phong tỏa khoảng 500 tỷ đồng... Đồng thời, khởi tố vụ án "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản", bước đầu khởi tố bị can, lệnh tạm giam đối với 8 đối tượng cầm đầu về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” quy định theo Điều 174, Bộ luật Hình sự.

Theo phân tích của các chuyên gia trong lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, bên cạnh các chiêu trò lợi dụng lòng tham của bị hại, kêu gọi tham gia các hoạt động đầu tư không có thật, hiện nay tình trạng các đối tượng lừa đảo mạo danh các cơ quan, lợi dụng công nghệ cao, tổ chức gọi điện tiếp cận người dân để lấy cắp thông tin, chiếm đoạt tài sản vẫn diễn biến phức tạp". 

Những khuyến cáo của lực lượng Công an cũng cho biết dù các cơ quan chức năng liên tục cảnh báo về các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua hàng loạt chiêu trò khác nhau, kể cả mạo danh cán bộ lãnh đạo cấp cao...; dù lực lượng chức năng đã tăng cường trấn áp, xử lý nghiêm, nhưng hoạt động của các đối tượng lừa đảo trên không gian mạng vẫn tiếp tục có chiều hướng gia tăng, diễn biến phức tạp với những thủ đoạn, chiêu thức ngày càng tinh vi hơn. 

Không ít người nhẹ dạ, cả tin, sợ hãi khi bị đối tượng xấu đeo dọa; có người suy nghĩ không cần lao động vất vả vẫn có thể có thu nhập cao... đã trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo với tổng số tiền bị chiếm đoạt lên đến hàng trăm tỷ đồng và chủ yếu liên quan thủ đoạn lừa đảo thông qua các chiêu trò kêu gọi đầu tư trên không gian mạng.

Trong xu thế hội nhập toàn cầu và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng Internet, trí tuệ nhân tạo (AI)..., tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao tại Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới, có xu hướng tăng về cả số lượng lẫn tính chất, mức độ nghiêm trọng. Luật pháp của nhiều nước trên thế giới hiện đã có định nghĩa về tội phạm sử dụng công nghệ cao, như: tội phạm sử dụng công nghệ cao (high-tech crime), tội phạm máy tính (computer crime), tội phạm liên quan đến máy tính (computer-related crime), tội phạm mạng (cybercrime).

Ở Việt Nam chúng ta, tội phạm sử dụng công nghệ cao đã được xác định khá sớm, kể cả khi các các mạng xã hội chưa bùng phát mạnh mẽ. Đơn cử như Nghị định số 25/2014/NĐ-CP của Chính phủ ngày 7/4/2014 là một văn bản quy phạm pháp luật mà phạm vi điều chỉnh được ghi rõ là: “Quy định về hoạt động phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao; hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao”.

Trong phần giải thích từ ngữ, Nghị định số 25/2014/NĐ-CP nói rõ tội phạm sử dụng công nghệ cao “là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự có sử dụng công nghệ cao”. Đồng thời, ghi rõ “Cơ quan chuyên trách phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao là các đơn vị nghiệp vụ trong Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ chuyên trách tham mưu, tổ chức, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác có sử dụng công nghệ cao.

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, Việt Nam đã tích cực sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật nhằm hoàn thiện hơn về cơ sở pháp lý trong công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao. 

Công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao và hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao luôn được Nhà nước Việt Nam nói chung và Bộ Công an đặc biệt quan tâm và thực tiễn đã thu được nhiều kết quả khả quan, được bạn bè quốc tế ghi nhận. 

Tại cuộc gặp và làm việc với Bộ trưởng Lương Tam Quang và Đoàn đại biểu cấp cao Bộ Công an Việt Nam nhân dịp Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 79 (tổ chức tại New York, Mỹ, tháng 9/2024), Phó Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ - bà Anne Neuberger đã đánh giá cao sự hợp tác trong phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao giữa Mỹ với Việt Nam, đồng thời bày tỏ mong muốn thời gian tới hai bên tiếp tục đẩy mạnh hợp tác, nhất là trong phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao. Từ đó, hai bên nhất trí tăng cường trao đổi đoàn các cấp để thường xuyên chia sẻ thông tin về những hiểm họa trên không gian mạng; phương thức thủ đoạn của tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao; kinh nghiệm điều tra, xử lý tội phạm mạng...

Tại cuộc gặp và làm việc này, Bộ trưởng Lương Tam Quang cũng thông tin cho biết hiện nay, sự phát triển của công nghệ thông tin và sự mở rộng của không gian mạng đang đặt ra nhiều nguy cơ, trực tiếp đe dọa đến an ninh, trật tự của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao tại Việt Nam ngày càng phức tạp với nhiều phương thức tinh vi, gây thiệt hại nghiêm trọng, bao gồm tội phạm thương mại điện tử, giả danh cơ quan thực thi pháp luật để lừa đảo, lập sàn giao dịch ngoại hối lừa đảo, tổ chức đánh bạc trực tuyến quy mô lớn... Ngoài ra, tội phạm người nước ngoài có xu hướng chuyển địa bàn hoạt động sang Việt Nam, thực hiện các hành vi như đánh bạc, lừa đảo và làm giả thẻ tín dụng, gây thiệt hại hàng trăm triệu USD.

Cuối năm 2024, tại Học viện An ninh nhân dân, Hội đồng Lý luận Bộ Công an tổ chức một hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao trong tình hình hiện nay”. Hơn 130 đại biểu là các nhà khoa học, các chuyên gia trong nước và quốc tế tham gia hội thảo đã trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao; thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý với tội phạm sử dụng công nghệ cao. 

Trên cơ sở này, Bộ Công an tiếp tục nghiên cứu, vận dụng kinh nghiệm thực tiễn của các quốc gia, tổ chức quốc tế để đẩy mạnh công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phù hợp hơn, hiệu quả hơn đối với đặc điểm tình hình của Việt Nam.