Nỗi thống khổ của người dân ở dự án ven sông Hạc

“Sống tạm” trên đất nhà mình

Phố Thành Công, phường Hàm Rồng những ngày cuối năm thật yên ắng lạ thường. Xen giữa những mái ngói cũ kỹ, nhiều ngôi nhà đã xuống cấp nghiêm trọng: tường nứt, mái dột, cửa xập xệ, gỗ chằng chịt vết mối mọt… Thế nhưng, người dân không được phép tự ý sửa chữa. Bao năm nay, chỉ cần hộ nào mua ít gạch, ít cát về trát lại tường, sửa lại mái nhà là cán bộ quản lý đô thị lập tức xuất hiện, yêu cầu dừng ngay vì “đất nằm trong vùng quy hoạch dự án Khu đô thị ven sông Hạc”.

“Nhà cửa hư hỏng, mưa lớn là ngập úng mà không được sửa chữa. Con cái muốn tách hộ, chuyển khẩu cũng không được. Cứ như sống tạm trên chính mảnh đất của mình vậy”, ông Nguyễn Văn Xường (sinh năm 1958, phố Thành Công) bức xúc nói. Ông kể, gia đình xây nhà từ năm 2003, đến 2006 thì dự án hình thành. Gần 20 năm trôi qua, cuộc sống của hàng trăm hộ dân đảo lộn hoàn toàn. “Tôi có con trai lấy vợ năm 2009, mua cho con căn nhà nhỏ ở gần bố mẹ nhưng vì quy hoạch mà không được cấp sổ, không được sửa sang, giờ con phải đi nơi khác ở. Đợt mưa lũ vừa qua, nhà tôi ngập úng, máy giặt cháy, đồ đạc hư hỏng hết”, ông Xường nói thêm, giọng chua xót.

Không riêng gì gia đình ông Xường, hàng trăm hộ dân khác ở phố Thành Công cũng chung cảnh ngộ. Anh Trần Văn Bình (sinh năm 1972) bức xúc: “Gia đình tôi ở đây từ năm 1993, đất khoảng 250 mét vuông. Đã hơn 5 lần đo đạc, kiểm đếm mà vẫn không thấy đền bù, di chuyển. Cứ đoàn này đi kiểm đếm, đoàn khác lại về đo đạc nhưng không đâu vào đâu, người dân càng thêm bức xúc”. Anh Bình dẫn phóng viên ra phía sau nhà, nơi nước lụt ứ đọng sau những cơn mưa. “Từ khi họ đắp, cải tạo bờ sông Hạc, nước không thoát được. Một trận mưa lớn là nước tràn vào nhà. Muốn nâng nền cũng không được, đổ xe cát là cán bộ lại đến lập biên bản”. Người dân phố Thành Công cho hay, chính quyền các cấp nhiều lần họp, nhiều lần tiếp xúc đối thoại với dân và  hứa “sẽ sớm giải quyết”, nhưng hết nhiệm kỳ này qua nhiệm kỳ khác, mọi việc vẫn “giậm chân tại chỗ”.

Dự án Khu đô thị mới ven sông Hạc được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt từ năm 2006, giao cho Công ty TNHH Tập đoàn Bất động sản Đông Á làm chủ đầu tư, tổng diện tích quy hoạch hơn 33ha (không tính mặt nước sông Hạc). Mục tiêu đặt ra là cải tạo cảnh quan, chỉnh trang đô thị, di dời hàng nghìn hộ dân ven sông để xây dựng khu dân cư hiện đại, văn minh. Thế nhưng, gần hai thập kỷ trôi qua, thay vì khu đô thị khang trang, nhiều khu vực nơi đây vẫn là vùng dân cư ngập úng, ô nhiễm, xập xệ, còn người dân thì khốn khổ chờ đợi.

Theo báo cáo của UBND phường Hàm Rồng, đến tháng 3/2025, diện tích đã giải phóng mặt bằng mới đạt hơn 22ha/31ha; còn 9,1ha vẫn chưa được thực hiện. Tổng tiền bồi thường phê duyệt hơn 335 tỷ đồng, nhưng mới chi trả được một nửa. Hàng trăm hộ dân vẫn “kẹt cứng” trong vùng quy hoạch, không biết bao giờ mới được di dời. Sự chậm trễ này không thể chỉ đổ lỗi cho “vướng mắc tài chính”. UBND tỉnh Thanh Hóa, UBND thành phố và chủ đầu tư đều có phần trách nhiệm. Một dự án kéo dài gần 20 năm mà chưa rõ ngày hoàn thành, rõ ràng đã bộc lộ nhiều bất cập trong công tác điều hành, giám sát và quản lý đầu tư.

Ông Lê Ngọc Cảnh (phố Thành Công) là người nhiều năm đại diện người dân kiến nghị, nói thẳng: “Chúng tôi chờ đợi, kiến nghị, gặp gỡ lãnh đạo các cấp quá nhiều lần nhưng không hiệu quả dẫn đến mất niềm tin. Dự án này hành dân quá lâu rồi. Nếu làm được thì làm, không làm được thì giao cho nhà đầu tư khác. Nhà cửa xuống cấp, mùa mưa bão sập thì ai chịu trách nhiệm?”. Nhiều hộ dân giờ không còn mặn mà kiến nghị.

Còn chị Nguyễn Thị Quế (phường Hàm Rồng) thì đang sống cảnh thuê trọ vì “mua đất mà không được đất”. Chị kể: “Gia đình tôi bán nhà, dồn hết 2,5 tỷ mua lô đất của dự án ven sông Hạc ở đường Đông Tác, người ta  hứa 6 tháng có sổ đỏ. Vậy mà gần 5 năm trôi qua, chẳng thấy gì. 7 người trong gia đình phải đi thuê trọ, mỗi tháng trả 4 triệu, con trai 30 tuổi rồi vẫn chưa dám lấy vợ vì không có chỗ ở”.

Khi lời hứa thành gánh nặng

Một dự án được quảng bá là “điểm nhấn của đô thị hiện đại”, giờ lại biến thành nỗi khổ của người dân. Quy hoạch đẹp trên giấy, còn thực tế là ngập úng khi mưa lớn, nhà cửa mục nát, dân mỏi mòn chờ đợi. Mỗi cuộc họp lại thêm một lần hứa, mỗi quyết định lại thêm một lần lùi. Gần 20 năm qua, người dân phố Thành Công vẫn sống giữa vùng quy hoạch như trong “giai đoạn tạm”. Nhưng cái “tạm” ấy đã kéo dài gần hai thập kỷ, khiến những ngôi nhà mục rỗng, những phận người mỏi mòn.

Trao đổi với phóng viên, đại diện UBND phường Hàm Rồng cho hay, dự án hiện còn 9,1ha đất chưa giải phóng mặt bằng, trong đó có 2,67ha đất thổ cư với 296 hộ dân sinh sống. Quỹ đất tái định cư thiếu khoảng 500 lô, khiến hàng trăm hộ vẫn chưa được bố trí nơi ở mới. Nguyên nhân chính là do quy hoạch thiếu tính khả thi: Phần lớn diện tích tái định cư lại nằm ngay trong khu dân cư hiện hữu, rất khó thực hiện. Ngoài ra, cơ chế tài chính của dự án đã lạc hậu, không còn phù hợp với quy định pháp luật hiện hành. UBND thành phố Thanh Hóa (cũ) nhiều lần yêu cầu chủ đầu tư bố trí kinh phí bồi thường, nhưng Công ty Đông Á chỉ chuyển nhỏ giọt. Tính đến cuối năm 2024, mới chi trả được 4 tỷ đồng trong tổng số hơn 33 tỷ đồng đã phê duyệt cho 31 hộ dân đầu tiên.

Theo Quyết định 3384/QĐ-UBND năm 2010, dự án được thực hiện theo cơ chế “khoán gọn”, tức là chi phí đầu tư và giá đất không thay đổi trong suốt quá trình triển khai. Tuy nhiên, sau 15 năm, chính sách đất đai, giá bồi thường, giá sử dụng đất đã thay đổi hoàn toàn. Giá đất thu tiền sử dụng hiện nay là 8,64 triệu đồng/m2, trong khi giá giao cho nhà đầu tư chỉ 4,38 triệu đồng/m2. Khoảng chênh lệch 4,27 triệu đồng/m2 tương đương hàng trăm tỷ đồng trở thành “điểm nghẽn” chưa thể thống nhất giữa Nhà nước và chủ đầu tư.

Dự án ven sông Hạc đã trở thành “vết sẹo đô thị” giữa trung tâm tỉnh Thanh Hóa.  Những căn nhà tạm bợ, những con đường ngập úng, những con người bị kẹt trong vùng quy hoạch suốt 20 năm là minh chứng rõ ràng cho hậu quả của sự chậm trễ. Điều người dân cần lúc này không phải thêm một văn bản chỉ đạo hay công văn nhắc nhở, mà là hành động cụ thể, quyết liệt. Cần rà soát lại toàn bộ hồ sơ, xác định rõ trách nhiệm từng bên, và nếu chủ đầu tư không đủ năng lực, cần mạnh dạn thu hồi giao cho đơn vị khác.

Trước thực trạng trên, UBND phường Hàm Rồng kiến nghị UBND tỉnh Thanh Hóa điều chỉnh tổng mức đầu tư, cơ chế tài chính và gia hạn thời gian thực hiện. Song, nếu tiếp tục “cải chính bằng văn bản” mà không hành động thực tế, dự án sẽ tiếp tục kéo dài vô thời hạn. Một dự án chậm gần 20 năm không chỉ làm mất niềm tin của người dân mà còn là bài học đắt giá cho công tác quản lý đầu tư công. Khi lời hứa đã trở thành gánh nặng, thì điều cần nhất không phải là thêm lời giải thích, mà là sự dũng cảm nhìn thẳng vào trách nhiệm, để người dân không còn phải sống trong cảnh “treo” thêm một ngày nào nữa.

Theo tìm hiểu của phóng viên, một dự án khác của Công ty TNHH Tập đoàn bất động sản Đông Á tại phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa (Dự án Khu đô thị sinh thái biển Đông Á - PV), có diện tích 60,46 ha; tổng vốn đầu tư: 3.800 tỷ đồng (giai đoạn 1 là 1.200 tỷ đồng, giai đoạn 2 là 2.600 tỷ đồng)… Thế nhưng, hàng chục năm qua, dự án vẫn đang là bãi đất trống, khiến hàng trăm hộ dân trong vùng quy hoạch “đi không được, ở chẳng xong”…