Sập bẫy gian hàng “mọc nhanh - lặn gọn” trên sàn thương mại điện tử

Tràn lan những gian hàng “chớp nhoáng”

Thời gian gần đây, trên các sàn thương mại điện tử liên tục xuất hiện những gian hàng mới với mức giá rẻ bất thường, được quảng cáo dày đặc trong thời gian ngắn rồi bất ngờ “bốc hơi”. Người mua vội vàng chốt đơn vì mức giá hấp dẫn, nhưng sau đó hoặc không nhận được hàng, hoặc nhận sản phẩm không đúng mô tả. Khi quay lại tìm người bán, gian hàng đã đóng cửa, cắt đứt liên lạc, đẩy người mua vào thế bế tắc trong việc khiếu nại.

Chỉ cần vài thao tác lập gian hàng, một số tài khoản người bán nhanh chóng tung ra các sản phẩm có giá thấp hơn giá thị trường từ 30-50%, thậm chí rẻ đến mức khó tin. Các mặt hàng thường được lựa chọn là đồ gia dụng, thiết bị điện tử nhỏ, mỹ phẩm, quần áo, phụ kiện, những sản phẩm phổ biến, dễ bán và dễ tạo tâm lý “mua thử cũng không thiệt”. Chính tâm lý này khiến nhiều người sẵn sàng đặt hàng dù gian hàng còn rất mới, thông tin người bán sơ sài.

Ở giai đoạn đầu, gian hàng được đầu tư chạy quảng cáo ngắn hạn, đẩy sản phẩm lên vị trí nổi bật, kết hợp hình ảnh bắt mắt và những lời chào mời quen thuộc như “xả kho”, “thanh lý”, “giá nhập”, “bán lỗ”. Lượng đơn hàng vì thế tăng nhanh chỉ trong vài ngày, thậm chí dồn dập trong vài giờ cao điểm, tạo cảm giác gian hàng đang “bán rất chạy” và đáng tin cậy.

Sau khi chốt được số lượng lớn giao dịch, một số gian hàng bắt đầu xuất hiện dấu hiệu bất thường. Tin nhắn phản hồi chậm dần, thời gian giao hàng bị kéo dài, hoặc người bán liên tục viện dẫn các lý do như lỗi vận chuyển, kẹt kho, thiếu hàng. Không lâu sau đó, gian hàng bị đóng, biến mất khỏi hệ thống, để lại người mua trong tình trạng đã thanh toán nhưng không nhận được hàng, hoặc nhận sản phẩm không đúng cam kết mà không còn bất kỳ đầu mối nào để yêu cầu giải quyết.

Trao đổi với phóng viên, anh Nguyễn Bá Long (xã Bình Minh, Hà Nội), người nhiều năm bán quần áo trên các sàn thương mại điện tử cho rằng việc lập một gian hàng mới hiện nay “dễ đến mức ai cũng có thể làm”. Theo anh Long, trong giới bán hàng online, chuyện mở shop nhanh, chạy quảng cáo mạnh rồi đóng lại sau một thời gian ngắn không còn là điều xa lạ. “Chỉ cần vài thao tác là mở được shop. Trong giới người ta truyền tai nhau cách làm này, nhất là với những ai không xác định bán lâu dài. Họ chấp nhận bán nhanh, gom đơn trong vài ngày rồi đóng shop luôn”, anh Long cho biết.

Cũng theo anh Long, chiêu thức trên có thể mang lại lợi nhuận ngắn hạn nhưng là con đường “chết” với những người làm ăn nghiêm túc. Anh Long chia sẻ: “Ai bán lâu dài thì không dám làm vậy. Chỉ cần dính vài phản ánh, vài đơn khiếu nại là shop coi như mất uy tín, bị sàn để ý, khó mà bán tiếp. Nhưng những người làm kiểu chớp nhoáng thì họ không cần uy tín, vì xác định bán xong là biến mất”.

Người bán hàng này cho rằng chính sự dễ dãi trong việc lập gian hàng, cộng với tâm lý người mua ham rẻ, ngại khiếu nại, đã tạo ra một “kẽ hở” để các gian hàng chớp nhoáng tồn tại. Cụ thể, người bán xấu chỉ cần lời trên số lượng lớn đơn nhỏ. Người mua thì thấy mất vài trăm nghìn nên thôi bỏ qua. Hai thứ đó gặp nhau là ra mô hình này.

Không ít người tiêu dùng cho biết, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, họ cố gắng liên hệ với người bán nhưng không nhận được phản hồi. Việc gian hàng đã đóng khiến nhắn tin trực tiếp không còn khả thi. Trong khi đó, quá trình khiếu nại trên sàn gặp nhiều khó khăn do thiếu căn cứ xác minh, đặc biệt với các trường hợp người mua đã chuyển tiền trực tiếp hoặc bị dẫn giao dịch ra ngoài hệ thống.

Anh Phạm Ngọc Hải (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết anh từng đặt mua một bộ mô hình lắp ráp với giá rẻ hơn thị trường gần một nửa. “Thấy quảng cáo ghi xả kho, nhiều người đặt nên mình cũng mua. Đến lúc giao hàng vì không có nhà nên mình nói ship cứ để vào ngăn tủ số căn hộ nhà mình ở chung cư nhưng đến khi mở gói hàng ra thì thực sự quá phẫn nộ vì trong đó chỉ là những mảnh nhựa thừa đã bị cắt ra và sử dụng hết. Đơn hàng chỉ hơn 500 nghìn đồng nhưng cảm giác rất ức vì không biết kêu ai”.

Sự “mắc kẹt” này khiến nhiều người đành bỏ cuộc giữa chừng, chấp nhận mất tiền vì giá trị mỗi đơn hàng không quá lớn, trong khi thời gian, thủ tục và công sức theo đuổi khiếu nại lại vượt quá khả năng chịu đựng. Chính tâm lý “thôi bỏ cho xong” ấy vô tình tiếp tay để các gian hàng “chớp nhoáng” tiếp tục tồn tại và lặp lại vòng xoáy bán nhanh rồi biến mất trên các sàn thương mại điện tử.

Khi gian hàng mới trở thành bẫy mua sắm

Trong 9 tháng đầu năm 2025, tổng đài 1800.6838 của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tiếp nhận 144 đơn phản ánh, kiến nghị của người tiêu dùng liên quan đến lĩnh vực thương mại điện tử. Các phản ánh này được gửi qua nhiều kênh khác nhau như website, email và đường bưu điện, phản ánh rõ mức độ quan tâm ngày càng lớn của người tiêu dùng, đồng thời cho thấy những rủi ro và vướng mắc vẫn đang tồn tại phổ biến trong môi trường mua sắm trực tuyến.

Theo đánh giá của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, người dân khi tham gia giao dịch online vẫn phải đối mặt với nhiều nguy cơ tiềm ẩn. Đáng chú ý là việc khó kiểm soát dòng tiền cá nhân, nguy cơ bị đánh cắp thông tin cá nhân và tài khoản ngân hàng, mua phải sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc không đúng công dụng như quảng cáo. Bên cạnh đó, tình trạng không nhận được hàng, giao hàng chậm, không được bảo hành hoặc đổi trả theo cam kết vẫn diễn ra khá phổ biến. Nghiêm trọng hơn, không ít trường hợp người tiêu dùng bị lừa đảo và chiếm đoạt tài sản.

Trước thực trạng gia tăng các hành vi gian lận, lừa đảo, giả mạo thương hiệu, chiếm đoạt tài sản và xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường mạng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã đưa ra nhiều khuyến nghị. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra các hoạt động thương mại điện tử, đồng thời đẩy mạnh sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

Song song với đó, khung pháp lý về quản lý hoạt động thương mại điện tử cần tiếp tục được hoàn thiện, đặc biệt là việc quy định rõ trách nhiệm của sàn giao dịch, nền tảng mạng xã hội, đơn vị trung gian thanh toán và doanh nghiệp quảng cáo trực tuyến trong công tác ngăn chặn và xử lý các hành vi gian lận.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp thương mại điện tử được yêu cầu tăng cường kiểm soát nội bộ đối với người bán, sản phẩm và nội dung quảng cáo; thiết lập cơ chế xác minh danh tính người bán; thường xuyên rà soát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Đồng thời, các doanh nghiệp phải bảo đảm an toàn thông tin và dữ liệu cá nhân của khách hàng, áp dụng các biện pháp kỹ thuật như xác thực giao dịch, mã hóa dữ liệu, thanh toán an toàn, cũng như chủ động phối hợp với cơ quan quản lý trong việc cung cấp thông tin, chứng cứ phục vụ điều tra và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thương mại điện tử.

Đối với người tiêu dùng, khi phát hiện các dấu hiệu lừa đảo, cơ quan chức năng khuyến cáo cần kịp thời liên hệ, trình báo và phản ánh tới các cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ và xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Trên thực tế, mô hình gian hàng “chớp nhoáng” không phải là thủ đoạn hoàn toàn mới. Trong nhiều năm qua, các cơ quan chức năng đã liên tục phát đi cảnh báo về tình trạng shop ảo, gian hàng giả và các chiêu trò lừa đảo bán hàng giá rẻ trên môi trường mạng. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là thủ đoạn này đang ngày càng được “nâng cấp”, khi các đối tượng không còn hoạt động rời rạc mà tận dụng trực tiếp cơ chế quảng cáo, thuật toán hiển thị và lưu lượng truy cập lớn của các sàn thương mại điện tử để tiếp cận người mua nhanh hơn và trên diện rộng hơn.

Thay vì dẫn khách ra ngoài giao dịch ngay từ đầu, vốn là cách làm dễ bị phát hiện và ngăn chặn, một số đối tượng lựa chọn phương thức tinh vi hơn. Họ mở gian hàng, bán trực tiếp trên sàn trong thời gian ngắn để tạo cảm giác uy tín. Khi lượng đơn hàng tăng nhanh và dòng tiền đã kịp rút về, gian hàng lập tức biến mất trước khi số lượng khiếu nại đủ lớn để kích hoạt các biện pháp xử lý mạnh từ nền tảng.

Việc liên tục tạo mới gian hàng, sử dụng thông tin định danh không đầy đủ, thậm chí mượn danh người khác, khiến công tác truy vết gặp nhiều khó khăn. Một gian hàng vừa biến mất thì không lâu sau, một gian hàng khác với tên gọi, cách quảng cáo và danh mục sản phẩm tương tự lại xuất hiện, tiếp tục lặp lại vòng xoáy bán nhanh rồi biến mất vốn đã trở nên quen thuộc.

Ở chiều ngược lại, chính tâm lý ham rẻ, mua nhanh và mua theo số đông của người tiêu dùng cũng vô tình tạo điều kiện cho mô hình này tồn tại. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, chi tiêu bị thắt chặt, nhiều người sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đổi lấy mức giá thấp, đặc biệt khi sản phẩm được quảng cáo dày đặc, có lượng đơn lớn và nhiều đánh giá tích cực trong thời gian ngắn.

Thương mại điện tử mang lại sự tiện lợi và tiết kiệm, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc người mua có thể bỏ qua những nguyên tắc an toàn cơ bản. Gian hàng mới không xấu, giá rẻ không sai, nhưng khi mọi dấu hiệu đều cho thấy sự vội vã, mập mờ và thiếu minh bạch, rủi ro gần như đã được đặt sẵn trong đơn hàng.

Ở góc độ nền tảng, đại diện Shopee cho biết đơn vị này cam kết mang đến cho người dùng những trải nghiệm mua sắm an toàn và đáng tin cậy. Theo Shopee, các hành vi vi phạm pháp luật và chính sách đăng bán đều bị nghiêm cấm, đồng thời nền tảng luôn phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, an toàn và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Shopee cũng khẳng định sẽ áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc khi phát hiện hoặc tiếp nhận phản ánh có căn cứ xác thực đối với các sản phẩm kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Các chính sách kiểm soát hoạt động đăng bán, danh mục sản phẩm cấm và hạn chế cùng hệ thống rà soát, gỡ bỏ nội dung vi phạm được triển khai thường xuyên; các shop vi phạm sẽ bị chấm điểm, xử phạt nhằm đánh giá mức độ tuân thủ và ngăn chặn tái phạm.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục khuyến cáo người tiêu dùng chỉ nên mua hàng tại các website đã đăng ký hoặc thông báo với Bộ Công thương, có đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, điều kiện giao dịch, chính sách đổi trả, vận chuyển và thanh toán. Khi mua hàng qua mạng xã hội, người tiêu dùng cần kiểm tra hàng hóa trước khi nhận, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng và chủ động phản ánh tới cơ quan chức năng khi phát hiện hàng hóa không bảo đảm an toàn hoặc có dấu hiệu xâm phạm quyền lợi hợp pháp.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh hơn khả năng kiểm soát, bài toán không chỉ nằm ở phía nền tảng hay cơ quan quản lý, mà còn phụ thuộc rất lớn vào sự tỉnh táo trong lựa chọn của người tiêu dùng. Bởi đôi khi, cái giá phải trả cho một cú click “mua ngay” quá vội vàng không chỉ là một đơn hàng bị mất, mà còn là sự xói mòn niềm tin vào cả một thị trường.