Trao niềm tin cho người hoàn lương nơi vùng núi Cao Bằng

Từ con bò giống đến hy vọng làm lại cuộc đời

“Được trao 2 con bò giống từ tháng 1/2026, đến giờ bò khỏe mạnh, lớn nhanh từng ngày..., gia đình tôi mừng lắm!”, anh Mạ Văn Phình cười, tay chỉ về đôi bò đang thong thả gặm cỏ sau nhà, ánh mắt ánh lên niềm hy vọng. Bên cạnh, anh Mạ Văn Anh cũng nở nụ cười hiền, nụ cười của những người từng đi qua lầm lỡ, nay có cơ hội làm lại từ đầu.

Trở về sau những tháng ngày chấp hành án, cả hai từng mang nhiều lo lắng: liệu cộng đồng có còn đón nhận, cuộc sống sẽ bắt đầu từ đâu. Nhưng, họ không đơn độc. Công an xã Trường Hà, lực lượng biên phòng và bà con trong xóm đã kiên trì đồng hành, động viên và mở lòng giúp họ đứng dậy.

Bước ngoặt đến vào đầu năm 2026 khi mỗi người được hỗ trợ một cặp bò giống theo mô hình “Khởi đầu mới” - món quà ý nghĩa và cũng là sinh kế quý giá đối với các hộ nghèo vùng cao, biên giới. Với họ, đàn bò lớn lên từng ngày không chỉ là tài sản mà còn là hình ảnh cho hành trình làm lại cuộc đời.

“Trước đây tôi sai vì không hiểu pháp luật. Những ngày đi chấp hành án là lúc tôi suy nghĩ lại nhiều thứ. Giờ được hỗ trợ bò giống, tôi chỉ mong làm ăn đàng hoàng, nuôi con ăn học và sống có ích”, anh Phình chia sẻ. Anh hiện vừa chăm bò, vừa làm nương, nuôi thêm gà, lợn để lo cho gia đình có 3 con nhỏ.

Cùng chung tâm sự, anh Mạ Văn Anh - có 4 con, thuộc hộ nghèo - nói: “Giờ tôi hiểu đúng - sai rồi. Được chính quyền, bà con giúp đỡ, tôi càng quyết tâm sống tử tế, làm lại cuộc đời”. Trưởng xóm Mã Lịp Lý Văn Thái cho biết: xóm có 43 hộ, chủ yếu là đồng bào Mông và Nùng, đời sống còn nhiều khó khăn. Trong điều kiện ấy, việc tiếp cận pháp luật vốn không dễ. Hiểu điều đó, Công an xã Trường Hà và Đồn Biên phòng Pác Bó đã chọn cách “đi vào đời sống”, tuyên truyền vào buổi tối, khi bà con rảnh việc, dùng tiếng dân tộc, nói những điều gần gũi nhất.

“Không còn là học luật khô khan nữa, mà là chuyện trong nhà, ngoài nương rẫy” ông Thái nói. Với những người từng lầm lỡ trở về, ông Thái cho biết, bà con không kỳ thị mà luôn động viên người từng lầm lỡ làm lại cuộc đời. Hỗ trợ bò giống không chỉ giúp tạo sinh kế mà còn tiếp thêm niềm tin để họ yên tâm lao động, sản xuất.

Không chỉ ở Trường Hà, tại xã Lũng Nặm, mô hình “Vòng tay cộng đồng” ra mắt ngày 5/5 đã trở thành điểm tựa mới, nơi chính quyền, đoàn thể và người dân cùng chung tay mở lối trở về. Ngay trong ngày đầu triển khai, anh Phương Văn Chiến (xóm Táy Trên, từng vướng vòng lao lý vì ma túy) được trao một máy cắt cỏ để bắt đầu mưu sinh. 7 trường hợp khác cũng nhận những phần quà giản dị, nhưng đủ ấm áp để họ cảm nhận mình vẫn được tin tưởng, không bị bỏ lại phía sau.

Chủ tịch UBND xã Lũng Nặm Nông Trung Trực nhấn mạnh, đây không chỉ là hỗ trợ vật chất mà là sự nâng đỡ tinh thần, giúp người từng lầm lỡ vượt qua mặc cảm để đứng dậy làm lại cuộc đời.

Theo Thiếu tá Phạm Thị Như Nhàn, Trưởng Công an xã Lũng Nặm, mô hình sẽ được triển khai từng bước, từ hỗ trợ nhỏ ban đầu đến mở rộng nguồn lực xã hội, bổ sung phương tiện sản xuất, con giống, tạo sinh kế bền vững cho người tái hòa nhập. Mỗi sự hỗ trợ là một cơ hội được trao đi, để họ không bị bỏ lại phía sau.

Với anh Phương Văn Chiến, chiếc máy cắt cỏ không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là niềm tin được trao lại. “Tôi chỉ muốn sống khác đi, làm lại từ đầu”, anh Chiến nói. “Vòng tay cộng đồng” vì thế không chỉ là một mô hình, mà là những bàn tay đưa ra đúng lúc, để người từng vấp ngã có thể đứng dậy, đi tiếp giữa cuộc sống.

Tương tự, tại xã Thông Nông, “Câu lạc bộ bồi đắp niềm tin” ra đời như một mái nhà ấm dành cho những người từng lỡ bước, nay trở về quê hương mong được làm lại cuộc đời. Các thành viên của câu lạc bộ đều là những người đã chấp hành xong án phạt tù, nay cùng nhau sinh hoạt dưới sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và lực lượng Công an xã.

Ở câu lạc bộ, những người từng mặc cảm cùng nhau chia sẻ chuyện cuộc sống, nghe phổ biến pháp luật, trao đổi kinh nghiệm làm ăn và động viên nhau lao động, xây dựng gia đình. Sự cảm thông, chân tình của cộng đồng giúp họ dần lấy lại niềm tin để làm lại cuộc sống.

Anh Hầu Văn Tiến, ở xóm Phia Viềng, xúc động nói: “Có lúc tôi nghĩ mình trở về thì chẳng còn ai tin nữa. Nhưng, nhờ bà con động viên, cán bộ hướng dẫn làm ăn, tôi mới hiểu rằng mình vẫn còn cơ hội sống tốt. Với tôi, câu lạc bộ giống như một ngọn lửa sưởi ấm những người từng lạc đường”.

Đại úy Hoàng Văn Nguyễn, Công an xã Thông Nông cho biết, mô hình không chỉ nhằm quản lý mà còn đồng hành, giúp người từng lầm lỗi tự tin hòa nhập cộng đồng. Nhờ sự chung tay của chính quyền, đoàn thể và người dân, nhiều người đã có việc làm, ổn định cuộc sống, góp phần giữ bình yên nơi vùng cao còn nhiều khó khăn này. Tại lễ ra mắt câu lạc bộ ngày 29/4, các thành viên ký cam kết chấp hành pháp luật, coi đó là lời hứa với cộng đồng và cũng là sự nhắc nhở bản thân về cơ hội làm lại cuộc đời.

Gieo mầm hy vọng giữa đại ngàn

Ở xã Thạch An, mô hình “Trồng cây - Trồng người” hỗ trợ người hoàn lương trồng rừng đang mở ra hướng sinh kế mới, linh hoạt và sát thực tế. Từ lợi thế rừng sẵn có, chính quyền địa phương lựa chọn cách làm phù hợp để vừa phát triển kinh tế, vừa tạo điểm tựa giúp họ ổn định cuộc sống. Không chỉ dừng ở hỗ trợ sinh kế, mô hình còn tạo lối đi để người từng lầm lỡ từng bước hòa nhập cộng đồng, trong bối cảnh nhiều người trở về sau chấp hành án vẫn thiếu việc làm, thiếu điểm tựa để làm lại từ đầu, đặt ra yêu cầu vừa quản lý, vừa cảm hóa, vừa trao cơ hội.

Từ chủ trương của đảng ủy xã với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”, Công an xã đóng vai trò nòng cốt, phối hợp chính quyền, đoàn thể và người dân đồng hành, hỗ trợ sinh kế, giúp họ ổn định cuộc sống.

Thượng tá Trần Hồng Văn, Trưởng Công an xã Thạch An cho biết, điểm nổi bật của mô hình không nằm ở giá trị vật chất mà ở cách tiếp cận nhân văn: không kỳ thị, không xa lánh, kiên trì đồng hành cùng người hoàn lương. Mỗi trường hợp được rà soát, nắm bắt hoàn cảnh cụ thể để hỗ trợ phù hợp, gắn với lao động sản xuất và phát triển kinh tế hộ gia đình. Hiện, xã có 22 người chấp hành xong án phạt tù trở về cư trú, phần lớn còn khó khăn, chưa có việc làm ổn định. Mục tiêu của mô hình là hướng tới hỗ trợ lâu dài, giúp 100% người tái hòa nhập có sinh kế, hạn chế tái phạm, góp phần giữ vững an ninh, trật tự từ gốc.

Mô hình triển khai từ đầu năm và hiện mới hỗ trợ một trường hợp là anh Long Hà Hùng (sinh năm 1992, xóm Nà Ảng). Được hướng dẫn trồng cây quế xen canh trong diện tích rừng hồi sẵn có, anh vừa tận dụng đất rừng hiệu quả, vừa mở ra hướng sinh kế ổn định hơn. “Được cán bộ hướng dẫn, hỗ trợ cây giống, rồi cùng trồng giúp, tôi thấy mình có cơ hội làm lại. Chỉ mong chăm tốt diện tích rừng, có thu nhập ổn định để lo cho gia đình”, anh Hùng chia sẻ.

Tại xã Kim Đồng, mô hình “Người đồng hành” cũng đang phát huy hiệu quả theo cách tương tự: Không chỉ quản lý mà còn nâng đỡ, tạo điểm tựa để người từng lầm lỡ bắt đầu lại. Công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng đến từng hộ dân, giúp thay đổi nhận thức, xóa bỏ định kiến và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng. Song song đó là các chương trình vay vốn ưu đãi, hỗ trợ cây - con giống, phát triển kinh tế lâm nghiệp, coi đây là giải pháp căn cơ để ngăn ngừa tái phạm. Công an xã đang phối hợp Ngân hàng Chính sách xã hội xây dựng gói tín dụng riêng cho người tái hòa nhập cộng đồng, đồng thời đề xuất thành lập ban chỉ đạo liên ngành để tạo mạng lưới hỗ trợ lâu dài. Một số trường hợp từng lầm lỡ sau khi trở về đã ổn định cuộc sống bằng sản xuất nông, lâm nghiệp, trồng rừng. Điều họ cần nhất, như lời chia sẻ mộc mạc, là “có việc làm để yên tâm làm lại từ đầu”.

Những mô hình như “Trồng cây - Trồng người” ở Thạch An hay “Người đồng hành” ở Kim Đồng đang âm thầm tạo nên sự đổi thay từng ngày. Từ một cây giống, một khoản vay nhỏ hay lời động viên kịp lúc, niềm tin được gieo lại giữa xóm làng vùng cao, mở ra con đường mới cho những người từng lầm lỡ.

Theo UBND tỉnh Cao Bằng, hơn 2.700 người chấp hành xong án phạt tù trên địa bàn đã có việc làm, chiếm trên 76%. Đằng sau những con số ấy là biết bao hành trình vượt qua mặc cảm, bám nương, làm thuê, chăn nuôi, buôn bán nhỏ để gây dựng lại cuộc sống. Dẫu vậy, trong số hơn 2.700 người đã có việc làm, có đến hơn 1.000 người là lao động phổ thông thu nhập thấp, không ổn định. Ngoài ra, vẫn còn hàng trăm người chưa có việc làm, cần thêm sự dang tay của cộng đồng và xã hội. Thực hiện Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Cao Bằng đã triển khai chương trình cho vay vốn đối với người chấp hành xong án phạt tù. Đến nay, 90 người được vay hơn 8,1 tỷ đồng để chăn nuôi, sản xuất, buôn bán nhỏ, từng bước ổn định cuộc sống và hòa nhập cộng đồng. Nhiều hộ sử dụng vốn hiệu quả, trả nợ đúng hạn, góp phần lan tỏa niềm tin và cơ hội làm lại cuộc đời.

Trung tá Lê Bá Hùng, Phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, Công an tỉnh Cao Bằng cho biết, thời gian qua, đơn vị đã tích cực tham mưu Ban Giám đốc Công an tỉnh tổ chức các hội nghị tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm, hỗ trợ vay vốn cho người chấp hành xong hình phạt tù tái hòa nhập cộng đồng tại địa bàn; tham mưu UBND tỉnh tổ chức các hội nghị sơ kết, tổng kết công tác tái hòa nhập cộng đồng nhằm đánh giá đúng tình hình, kết quả đạt được, hạn chế, khó khăn, vướng mắc; từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tái hòa nhập cộng đồng và kịp thời biểu dương, động viên các tập thể, cá nhân có thành tích nổi trội, xuất sắc.

Đơn vị cũng đã chỉ đạo, hướng dẫn Công an cấp xã triển khai mô hình “Người đồng hành” trên địa bàn toàn tỉnh, đồng thời khuyến khích Công an các địa phương chủ động sáng tạo, đề xuất xây dựng các mô hình hay, thiết thực hơn để triển khai thực hiện. Hiện toàn tỉnh duy trì 56 mô hình tái hòa nhập cộng đồng, nhiều người được vay vốn, học nghề để có cơ hội làm ăn, nuôi sống gia đình bằng chính sức lao động của mình. Không chỉ hỗ trợ vật chất, cán bộ Công an còn vượt núi, đến tận xóm bản để động viên, tuyên truyền pháp luật, tiếp thêm niềm tin cho những người từng lầm lỡ.

Thời gian tới, Công an tỉnh Cao Bằng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý người tái hòa nhập cộng đồng, bảo đảm không để sót, lọt người cần được giúp đỡ; đồng thời, tăng cường phối hợp với Sở Nội vụ, Sở Giáo dục và Đào tạo, Ngân hàng Chính sách xã hội tổ chức thêm nhiều chương trình hỗ trợ dạy nghề, học nghề, giới thiệu việc làm, tư vấn vay vốn cho người chấp hành xong án phạt tù về cư trú tại địa phương.

Từ những buổi trò chuyện chân tình nơi xóm nhỏ, từ khoản vay vốn chăn nuôi hay chiếc máy phục vụ sản xuất, nhiều cuộc đời đã dần đổi khác. Bởi, tái hòa nhập không chỉ là quản lý, mà quan trọng hơn là trao cơ hội. Khi một người được tin tưởng để đứng dậy, bình yên cũng bắt đầu từ chính mỗi mái nhà, mỗi xóm bản nơi biên cương.