Vì sao người dân thờ ơ với Bảo hiểm Trách nhiệm dân sự?

Tâm lý mua để đối phó

Bản chất của bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự (TNDS) của chủ xe cơ giới là bảo vệ nạn nhân trong vụ tai nạn giao thông. Bởi trong các vụ tai nạn, có không ít trường hợp chủ xe chết, hoặc không có khả năng đền bù, thậm chí không có thiện chí bồi thường cho người bị mình gây tai nạn.

Việc mua bảo hiểm là cách ràng buộc để người tham gia giao thông thấy trách nhiệm của mình đối với người khác. Nếu ra đường, chạy ẩu hoặc không may đâm xe khiến người khác bị thương hoặc tử vong, thì lấy tiền đâu đền? Đó là lúc bảo hiểm vào cuộc.

Bảo hiểm bắt buộc TNDS là sản phẩm cần thiết, quan trọng, nhưng hiện tại vẫn chưa phát huy tốt vai trò của mình. Nhiều người không biết mình đang mua bảo hiểm này để làm gì, chỉ mua vì sợ bị phạt. Mặc dù thủ tục để nhận bồi thường đã giảm so với trước kia, nhưng có những người dân phản ánh vẫn bị khó dễ khi yêu cầu bồi thường.

Không ít trường hợp sau tai nạn, người mua bảo hiểm phải tự bỏ tiền khắc phục trước, còn hồ sơ bảo hiểm thì “chạy lòng vòng” qua nhiều khâu, thậm chí bị từ chối với những lý do khó hiểu.

Chị Nguyễn Minh Nguyệt (Hà Nội) cho biết, vì quy định bắt buộc khi tham gia giao thông phải có bảo hiểm TNDS nên chị mới mua, còn trên thực tế không bao giờ dùng đến. “Nhiều vụ va chạm giao thông, tôi và nạn nhân cũng tự thỏa thuận với nhau vì mức thiệt hại không nhiều. Nếu mà đợi bảo hiểm giải quyết chắc còn lâu, tốt nhất tự bỏ tiền túi cho nhanh”.

Anh Nguyễn Lập Hiến (Thành Công, Hà Nội) năm nào cũng mua bảo hiểm TNDS ô tô qua một người quen nên cũng không để ý là bảo hiểm của hãng nào, quyền lợi người mua ra sao. Còn bảo hiểm TNDS bắt buộc với xe máy nhiều khi tiện anh mua luôn dọc đường, hay điểm sửa chữa bảo dưỡng xe… Với anh đơn giản là để cho có khi tham gia giao thông, còn quyền lợi anh cũng không để tâm vì biết thủ tục khá rườm rà, mất thời gian. “Nếu có xảy ra tai nạn thì tốt nhất thỏa thuận đền bù cho nhanh”, anh Hiến cho biết.

Không chỉ chị Nguyệt, anh Hiến mà rất nhiều khách gặp tình trạng tương tự như vậy. Việc mua bảo hiểm TNDS dễ dàng, chỉ vài chục nghìn đến vài trăm ngàn đồng, có thể mua bất cứ chỗ nào, từ bán dọc đường, đến bán tại nơi đăng kiểm… chỉ là một tờ giấy nhỏ gọn ghi giá tiền, thời gian bảo hiểm… đặt khách hàng vào tình trạng mua cho có mà không có bất cứ hợp đồng dân sự nào, không có nhân viên tư vấn, chăm sóc. Khi sự việc xảy ra thì “tặc lưỡi” bỏ qua quyền lợi của mình.

Thờ ơ vì quy trình bồi thường phức tạp, mất thời gian

Theo anh L.V.T (trú tại Liễu Trì, xã Quang Minh, Hà Nội) anh có nhận ủy quyền của anh Đ.V.B Giai Lạc 2, Xã Quang Minh, thành phố Hà Nội để tố cáo Tổng công ty TNHH Bảo hiểm Tasco trong việc chậm trễ, kéo dài thời gian, gây rất nhiều khó khăn trong tất cả các khâu xử lý bồi thường của Tasco.

Theo đó ngày 21/12/2025, tại địa điểm: Ngã tư Sài Đồng - Huỳnh Tấn Phát (hướng từ Cầu Chui đi Hanel/Sài Đồng), quận Long Biên, Hà Nội. Xe ô tô BKS 29E-2xx.97 do anh Đ.V.B điều khiển đang lưu thông theo hướng từ Cầu Chui về Sài Đồng. Khi đến khu vực ngã tư, các phương tiện phía trước đang dừng chờ đèn đỏ.

Do lái xe 29E-2xx.97 sơ xuất, thiếu chú ý quan sát, khi đó có đạp nhầm chân phanh vào chân ga không làm chủ tốc độ nên đã đâm mạnh vào phần đuôi xe ô tô BKS 29E-1xx.67 đang dừng phía trước. Dưới tác động của lực đâm từ phía sau nên xe 29E-1xx.67 bị đẩy trôi về phía trước và tiếp tục đâm vào đuôi xe ô tô BKS 29E-5xx.72 (đang dừng phía trước xe 29E-1xx.67), gây ra vụ tai nạn liên hoàn giữa 3 xe. Sau khi xảy ra tai nạn, anh B đã dừng lại hiện trường để báo lên đường dây nóng của bảo hiểm Tasco. Khi đó Tasco cử giám định viên đến hiện trường xác minh, chụp ảnh, lập biên bản ghi nhận thiệt hại của các xe và đưa ra kết luận lỗi do xe của anh B. Rồi yêu cầu đưa xe về gara để kiểm tu và lên báo giá sửa chữa.

Tuy nhiên đến 19/01/2026, xe của anh B chưa được sửa chữa, giữ nguyên hiện trạng tháo xe từ ngày 23/12/2025. Ngày 20/01/2026, anh B cùng người được ủy quyền làm việc trực tiếp với đại diện và giám định viên của Bảo hiểm Tasco - Chi nhánh Hà Nội 2. Tại buổi làm việc này, đại diện Tasco thừa nhận sai sót của giám định viên, cụ thể là: Tiến hành giám định khi không có mặt chủ xe và các bên liên quan; Biên bản giám định không có đầy đủ chữ ký hợp lệ theo quy định.

Tuy nhiên, trong cùng buổi làm việc, giám định viên lại khẳng định rằng không có thẩm quyền phân định lỗi, cho rằng việc phân lỗi thuộc trách nhiệm của cơ quan Công an. Phía Tasco lấy lý do không có hồ sơ Công an và không xác định được nguyên nhân tai nạn để từ chối chi trả phần đầu xe của xe bên thứ ba, chỉ chấp nhận chi trả phần đuôi xe.

Tương tự chị T.M.L (Hà Nội, chủ xe 29A.6xx35) sau hơn 2 tháng xảy ra tai nạn cũng chưa nhận được đền bù từ bảo hiểm TNDS. “Ngày 17/11/2025 xảy ra vụ va chạm giao thông giữa xe của tôi, xe tải và xe ô tô hiệu Lexus. Cụ thể, xe của tôi và xe tải đang di chuyển ngược chiều thì xảy ra va chạm sau đó tiếp tục xảy ra va chạm giữa xe của tôi và xe ô tô hiệu Lexus đi phía sau xe tải. Vụ việc không có thiệt hại về người, các bên thống nhất tự thỏa thuận dân sự, không lập biên bản xử phạt. Tôi nộp hồ sơ đầy đủ yêu cầu bồi thường tới Bảo hiểm Tasco. Tuy nhiên, thay vì tiến hành giám định và giải quyết bồi thường trong thời hạn luật định, doanh nghiệp bảo hiểm liên tục: Yêu cầu làm rõ các nội dung ngoài phạm vi hồ sơ pháp luật quy định. Gửi công văn đến cơ quan Công an đề nghị điều tra nguyên nhân và lỗi các bên. Nhiều lần bảo hiểm Tasco gửi thông báo hồ sơ "đang chờ kết quả xác minh" nhưng không nêu thời hạn cụ thể. Việc này khiến hồ sơ của tôi rơi vào tình trạng bị treo vô thời hạn”, chị L cho biết.

Phóng viên đã liên hệ với Bảo hiểm Tasco, thì đại diện là ông Nguyễn Thế Công, quản lý cấp cao Ban giám định bồi thường cho biết, trường hợp của chị L, bảo hiểm Tasco đang làm đúng theo quy định tại Nghị định số 67/2023/NĐ-CP. Hiện tại, Bảo hiểm Tasco đã và đang thực hiện việc gửi văn bản tới cơ quan Công an có thẩm quyền để đề nghị xác minh, điều tra và cung cấp kết luận liên quan đến vụ tai nạn nêu trên, nhằm bảo đảm việc giải quyết bồi thường đúng đối tượng, đúng phạm vi trách nhiệm bảo hiểm và đúng quy định pháp luật. Do hiện nay chưa có kết luận chính thức của cơ quan Công an về nguyên nhân và lỗi trong vụ tai nạn, hồ sơ bồi thường chưa đủ căn cứ pháp lý để xác định đầy đủ nghĩa vụ bồi thường theo quy định của pháp luật về Bảo hiểm TNDS bắt buộc. Bảo hiểm Tasco sẽ tiếp tục theo đõi, đôn đốc và phối hợp với cơ quan Công an để sớm có kết luận làm cơ sở giải quyết quyền lợi bảo hiểm cho khách hàng.

Đại diện Bảo hiểm Tasco cũng cho rằng, do chị L khi xảy ra tai nạn đã ủy quyền cho chồng đến làm việc tại hiện trường, nhưng sau đó lại phủ nhận việc ủy quyền cho chồng mình giải quyết sự việc dẫn đến việc chậm trễ hồ sơ, giấy tờ.

Cần tăng cường giám sát các doanh nghiệp bảo hiểm

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (thuộc Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) việc nhiều người dân gặp khó khăn, thậm chí không được bồi thường dù đã mua bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc là một thực trạng có thật, bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân đan xen, trong đó khâu thực thi vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất.

Trước hết, cần khẳng định rằng khung pháp lý về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới hiện nay đã khá đầy đủ. Nghị định số 67/2023/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 6/9/2023, đã thay thế Nghị định 03/2021/NĐ-CP và bổ sung nhiều quy định tiến bộ. Cụ thể, Điều 13 của Nghị định này quy định rõ về thủ tục, hồ sơ và thời hạn bồi thường bảo hiểm, yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm phải tạm ứng trước bồi thường cho nạn nhân trong vòng 3 ngày nếu có thiệt hại về người, và giải quyết toàn bộ hồ sơ trong tối đa 15 ngày kể từ khi nhận đủ tài liệu hợp lệ. Ngoài ra, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và Thông tư 22/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính cũng đặt ra các nghĩa vụ công khai, minh bạch thông tin và trách nhiệm hướng dẫn của doanh nghiệp bảo hiểm. Điều này cho thấy, pháp luật không thiếu quy định để bảo vệ người được bảo hiểm.

Tuy nhiên, trên thực tế, vấn đề nằm ở khâu thực thi - nơi mà quyền lợi của người dân bị “giới hạn” bởi những rào cản hành chính, thái độ thiếu thiện chí và quy trình máy móc của một bộ phận doanh nghiệp bảo hiểm. Là tổ chức kinh doanh vì lợi nhuận, việc chi trả bồi thường đi ngược với mục tiêu lợi nhuận của họ, dẫn đến việc cố tình đặt ra các thủ tục khắt khe, yêu cầu hồ sơ phức tạp hoặc diễn giải luật theo hướng có lợi cho mình. Một số trường hợp, nhân viên giám định đến hiện trường chậm trễ, lập biên bản thiếu chi tiết, hoặc tìm cách bắt lỗi nhỏ để từ chối chi trả. Không ít hồ sơ bị “treo” với lý do “thiếu giấy tờ hợp lệ”, mà người dân lại không được hướng dẫn cách bổ sung cụ thể. Điều này đi ngược lại tinh thần tại Điều 15 Nghị định 67/2023/NĐ-CP, quy định rõ trách nhiệm doanh nghiệp bảo hiểm phải hướng dẫn khách hàng hoàn thiện hồ sơ bồi thường.

Ở chiều ngược lại, sự thiếu hiểu biết pháp luật của người dân cũng là một nguyên nhân không nhỏ. Nhiều người không nắm được quy trình yêu cầu bồi thường, không biết rằng họ phải báo ngay cho Công an giao thông và doanh nghiệp bảo hiểm trong vòng 24 giờ kể từ khi xảy ra tai nạn, như được quy định tại Điều 14 Nghị định 67/2023/NĐ-CP. Tâm lý “ngại va chạm”, e ngại thủ tục, hoặc đánh giá thiệt hại quá nhỏ so với công sức đi lại khiến nhiều người chấp nhận tự giải quyết, vô tình từ bỏ quyền lợi chính đáng của mình. Trong những trường hợp đó, doanh nghiệp bảo hiểm càng có “cái cớ” để từ chối bồi thường do “không đủ căn cứ xác định tai nạn”.

Từ góc độ pháp lý, có thể thấy rằng quy định hiện hành đã tương đối chặt chẽ, minh bạch, nhưng quá trình thực thi vẫn bị méo mó bởi lợi ích kinh tế, tâm lý xã hội và sự thiếu giám sát hiệu quả. Việc Bộ Tài chính ban hành Công văn 2606/BTC-QLBH ngày 20/3/2024 yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động bồi thường bảo hiểm TNDS là một động thái cần thiết, song nếu không có chế tài mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp vi phạm thì tình trạng “khó được bồi thường” vẫn sẽ tiếp diễn.

Do đó, nguyên nhân chính không nằm ở luật, mà nằm ở cách mà luật được thực thi. Quy định pháp luật đã mở ra hành lang, nhưng con đường trong hành lang đó lại bị lấp bởi những “chướng ngại vật” hành chính và lợi ích cục bộ. Khi doanh nghiệp bảo hiểm thiếu minh bạch, người dân thiếu hiểu biết, còn cơ quan quản lý thiếu kiểm tra giám sát, thì bảo hiểm bắt buộc - vốn được thiết kế để bảo vệ nạn nhân và ổn định xã hội - lại bị biến thành một “nghĩa vụ hình thức”. Kết quả là niềm tin công chúng vào tính nhân đạo và hữu ích của bảo hiểm TNDS bị xói mòn, và mục tiêu xã hội của chính sách này vẫn còn xa mới đạt được.

Để khắc phục tình trạng “hình thức hóa”, Nhà nước cần tăng cường giám sát hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm, buộc họ phải công khai, minh bạch quy trình và số liệu chi trả. Đồng thời, cần có cơ chế xử lý nghiêm đối với các hành vi từ chối bồi thường trái pháp luật, cũng như trách nhiệm tuyên truyền của doanh nghiệp theo quy định tại Điều 21 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Về phía người dân, cần thay đổi nhận thức: bảo hiểm không phải là “khoản thu”, mà là “lá chắn” pháp lý và tài chính giúp họ đứng vững khi rủi ro xảy đến. Chỉ khi cả hai phía cùng thực hiện đúng vai trò của mình, bảo hiểm bắt buộc mới thực sự mang ý nghĩa nhân văn thay vì bị xem là một thủ tục hành chính mang tính hình thức.