Bí ẩn tòa nhà số 1 trong điện Kremli

Để đảm bảo tiến trình chuyển giao quyền lực diễn ra suôn sẻ, ngày 15/3, vị Tổng thống vừa đắc cử Dmitri Medvedev đã “nhập” Điện Kremli và tạm thời làm việc trong một văn phòng ở tòa nhà số 14. Tuy nhiên, phải tới ngày 7/5 ông mới được chính thức bàn giao quyền làm chủ Điện Kremli. Khi đó ông sẽ chuyển tới làm việc ở căn phòng chính yếu tại tòa nhà số 1, nơi từ hơn 90 năm nay vẫn được dành  làm nơi làm việc của nguyên thủ quốc gia Liên bang Xôviết và Liên bang Nga. Đó là một toà nhà chứa đầy những bí ẩn.

Tòa nhà số 1 trong Điện Kremli vẫn được biết tới trong các tư liệu lịch sử với cái tên Viện Nguyên lão, được kiến trúc sư lỗi lạc Matvey Kazakov xây dựng từ những năm 70-80 của thế kỷ XVII. Các Sa hoàng trước kia không có văn phòng ở đây (phòng làm việc của vua Nikolai II chẳng hạn, đã được đặt ở Cung điện lớn Kremli).

Chỉ riêng nữ hoàng Ekaterina II mới có một văn phòng rộng nhưng ấm cúng ở phần nhà vòm trong tòa nhà này (hiện nay, đó là Thư viện của Tổng thống). Người chủ đầu tiên của tòa nhà dưới chế độ Xôviết là lãnh tụ Vladimir Ilich Lênin - phòng làm việc của Người (50m2, hai cửa sổ) được đặt ở tầng ba. Cũng ở tầng này có tổng đài thượng cấp của Điện Kremli. Thư viện, phòng họp Hội đồng Dân ủy, các phòng nghỉ của Lênin, của Krupskaia và em gái Người, bà Maria Ulianova.

Tổng diện tích mặt bằng khoảng 560m². Những cơ sở này được coi là thuộc quyền sử dụng của Lênin từ mùa xuân năm 1918 tới tháng Giêng năm 1924. Tới trước mùa hè năm 1993 tại đây đã đặt phòng bảo tàng lãnh tụ (hiện nay đã được chuyển về khu ngoại ô Gorki). Một trong những địa chỉ đặc biệt tại nơi ở của Lênin là thư viện với gần 40 nghìn bản sách. Hầu như ở phòng nào cũng có tủ sách, thậm chí có cả tủ sách văn học của những cây bút Bạch vệ và lưu vong với hơn 1.000 cuốn sách, trong đó có cả bộ sách nhiều tập "Ký sự hỗn loạn Nga" của trùm Bạch vệ Anton Denikin. Máy điện thoại đặt ở phòng làm việc của Lênin cũng là sản phẩm tiên tiến nhất thời đó của hãng Siemens và Ericsson.

Lãnh tụ Xôviết Stalin chuyển vào ở trong Điện Kremli từ năm 1922,  không lâu sau khi trở thành Tổng Bí thư Ban chấp hành TW Đảng Cộng sản toàn Nga Bolsevic. Phòng làm việc của ông  (diện tích hơn 150m2, năm cửa sổ)  được đặt ở tầng hai. Ngay từ năm 1933, theo lệnh của Stalin, toà nhà số 1 lần đầu tiên đã được sửa chữa và thay đổi nội thất: các bức tường được phủ bằng gỗ sồi có những cái móc làm từ gỗ bạch dương xứ Karelia. Các cánh cửa cũng được làm từ gỗ sồi (lãnh tụ Stalin rất thích gỗ sồi).

Trong phòng làm việc của Tổng Bí thư Stalin thoạt tiên có treo hai bức chân dung Marx và Lênin. Trong thời gian diễn ra cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-1945), tại đây còn có chân dung các danh tướng Nga Suvorov và Kutuzov.

Trên bàn làm việc không bao giờ có cái gì thừa: máy điện thoại, bút, lọ mực, bình nước lọc, cốc nước chè, gạt tàn thuốc lá cùng rất nhiều giấy và báo chí.

Ở góc phòng làm việc của Stalin, cũng như của Lênin, có một bếp lò đốt củi - hệ thống sưởi ấm toàn phần trong Điện Kremli chỉ xuất hiện từ cuối những năm 30.

Tại tầng một của tòa nhà số 1 trong Điện Kremli dưới thời Stalin còn có một phòng làm việc nữa của lãnh tụ, ở cạnh phòng ngủ. Tại đây còn có phòng ngủ của hai người con lãnh tụ là Svetlana và Vasili (Stalin chuyển cả gia đình vào ở trong Điện Kremli từ ngày 9/11/1932, sau khi người vợ Nadejda Alliluyeva của ông tự sát bằng súng).

Có một điều bí ẩn liên quan tới phòng làm việc của lãnh tụ Stalin trên tầng 2 mà cho tới nay rất ít người được biết. Năm 1993, khi tiến hành sửa chữa lại khu nhà này, bóc nền lên, người ta mới phát hiện ra một lối đi bí mật ở trong bức tường khu nhà vòm (bề dày 2m), dẫn xuống hầm ngầm. Vẫn còn nguyên vẹn những cái móc sắt đính vào tường có thể đi lên sát sàn phòng làm việc của Stalin.

Dựa trên cơ cấu bê tông phủ bên trong bức tường có cầu thang bí mật, các chuyên gia đã xác định được rằng, lối đi bí mật đó xuất hiện từ những năm 30. Và đã chứng minh được chính xác rằng, Stalin không một lần sử dụng nó. Có giả thuyết cho rằng, lối đi bí mật đó được xây dựng theo lệnh của người chỉ huy cơ quan an ninh Lavrenti Beria (?). Năm 1996, sau khi hoàn thành sửa chữa, đề phòng hậu họa, người ta đã lấp lối đi bí mật đó.

Trong phòng làm việc của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Nikita Khrusov (100m2, bốn cửa sổ, ở tầng ba) cũng có những tấm ván gỗ sồi phủ tường và cửa ra vào làm từ gỗ sồi như dưới thời lãnh tụ Stalin. Ông Khrusov không lưu giữ tủ sách cũng như sách trong phòng làm việc. Ông chỉ cho treo một bức chân dung duy nhất trong phòng: đó là chân dung Lênin. Ông Khrusov đã làm việc ở đây từ năm 1954 tới năm 1964.

Khi Leonid Brejniev lên làm Tổng Bí thư, ông cho đặt phòng làm việc của mình cũng ở tầng ba (rộng 100m2, ba cửa sổ) nhưng tại một chỗ không liền kề phòng làm việc cũ của ông Khrusov. Các bức tường được lát bằng những nguyên liệu sáng màu hơn gỗ sồi, có chạm khảm. Trên bàn làm việc cũng xuất hiện cái đồng hồ hình tròn tua tủa sừng lừng danh, thường xuyên có mặt trong hầu hết những bức ảnh chính thức do hãng tin TASS truyền đi từ Điện Kremli.

Cũng như ông Khrusov, Tổng Bí thư Brejniev không lưu giữ sách trong phòng làm việc. Ông cũng chỉ treo ở đó bức chân dung duy nhất của Lênin. Đầu những năm 80, người ta đã cho xây thêm một cầu thang máy đặc biệt dành riêng để Tổng Bí thư Brejniev, lúc này đã cao tuổi và sức khoẻ có phần suy giảm, đi lại ít tốn sức hơn (trước đó, các lãnh tụ trong Điện Kremli đều đi theo cầu thang bộ chung cho mọi người).

Theo cầu thang máy này, phòng những khi đau yếu, ông Brejniev có thể được đưa xuống tầng hầm và ở đó, trên một ghế điện di động, ông được đưa tới tham dự các cuộc họp Trung ương ở toà nhà bên cạnh. Tuy nhiên, Tổng Bí thư Brejniev chưa từng sử dụng cầu thang máy này lần nào (cầu thang máy bắt đầu được đưa vào hoạt động từ năm 1982 và ông Brejniev mất vào tháng 11/1982).

Hai Tổng Bí thư sau thời ông Brejniev là ông Yuri Andropov và ông Konstantin Chernenko đều đã sử dụng phòng làm việc của người tiền nhiệm mà không hề yêu cầu sửa đổi nội thất.

Ông Mikhail Gorbachev lên làm Tổng Bí thư tháng 4/1985 nhưng không chịu tiếp nhận phòng làm việc cũ của ông Brejniev. Ông đã cho thiết kế phòng làm việc mới cũng ở tầng ba, 100m2 và năm cửa sổ, ở khoảng giữa phòng làm việc cũ của ông Brejniev và ông Khrusov. Nội thất tất nhiên cũng được mang dáng vẻ mới: các bức tường được trang trí vân thủy ba đượm sắc vàng. Đồ gỗ cũng được làm từ gỗ bạch dương xứ Karelia đắt tiền (và đã được thay đổi không chỉ một lần dưới thời Gorbachev). Vật dụng duy nhất không thay đổi từ thời ông Khrusov là những cái đồng hồ điện tử treo tường - chúng được điều khiển đồng bộ theo một hệ thống đặc biệt chung trong cả tòa nhà.

Khi ông Boris Yeltsin lên nắm quyền ở Nga mùa hè năm 1991, thoạt tiên ông ngồi ở "Nhà Trắng" Moskva (nay là trụ sở của chính phủ Nga). Cuối năm 1991, sau khi tan rã Liên bang Xôviết và ông Gorbachev bị loại khỏi Điện Kremli, ông Yeltsin chuyển vào làm việc tại văn phòng vẫn dành cho Tổng Bí thư.

Tuy nhiên, ông cảm thấy "khó ở" tại đó nên tìm nơi làm việc tạm thời ở những căn phòng khác trong tòa nhà số 1. Tuy nhiên, ông phải chịu cảnh tạm bợ ở đó không lâu vì tới năm 1993, tòa nhà số 1 được trùng tu (công trình di sản kiến trúc này được trả lại dáng vẻ ban đầu của nó).

Ông Yeltsin chuyển tới làm việc ở tầng bốn toà nhà 14 trong Điện Kremli. Tới năm 1996, ông Yeltsin mới quay trở lại Viện Nguyên lão nhưng tới một căn phòng làm việc hoàn toàn mới (75m², ba cửa sổ, ở tầng hai). Ông đã làm việc tại đó cho tới khi về hưu ngày 31/12/1999, nhường chỗ cho ông Vladimir Putin. Đây cũng sẽ là căn phòng làm việc của ông Medvedev từ ngày 7-5 năm nay.

Theo lời của cựu quản trị trưởng Văn phòng Tổng thống Nga Pavel Borodin (người đã nhận trách nhiệm trùng tu toà nhà số 1), năm 1993, trước khi xác định vị trí căn phòng nguyên thủ, các chuyên gia hàng đầu về trường sinh học đã được mời vào Điện Kremli và họ đã xác định được rằng 75m2 ở tầng hai, giữa toà nhà số 1 là nơi có trường sinh học tốt nhất ở đây. Có lẽ vì lý do này nên nội thất trong phòng làm việc của Tổng thống ít bị thay đổi: dọc theo tường vẫn là các tủ sách với những cuốn sách tra cứu và từ điển bách khoa. Đồ trang trí chỉ là một số cái bình gốm sứ.

Dưới thời ông Yeltsin, đồ gỗ chỉ bị thay đổi hai lần. Khi ông Putin lên nắm quyền, người ta chỉ đổi cái ghế tựa dành cho Tổng thống và ghế ngồi dành cho khách. Cái đèn bàn và đồ dùng văn phòng trong phòng làm việc của Tổng thống Nga đã được sử dụng hơn 10 năm nay. Đồ vật mới mà ông Putin mang tới đây là máy tính, được nối với Trung tâm tình huống Kremli: trong trường hợp cần thiết, Tổng thống có thể tiếp nhận thông tin trực tiếp và đưa ra những quyết định tức thì.

Địa điểm dành cho phòng làm việc của Tổng thống Nga hiện nay có danh tiếng tốt: trước kia đó là nơi đặt phòng làm việc của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Aleksey Kosygin, người được kính trọng bởi tư duy kinh tế đổi mới và hiệu quả