Chính biến ở Bắc Phi - Trung Đông, hãy cảnh giác!

Không chỉ có nguyên nhân nội tại

Vậy là chỉ sau rất ít ngày, hành động bột phát tự thiêu của Mohamed Bouazizi, người Tunisie, đã khởi động cho một cuộc nổi dậy của dân chúng khiến Tổng thống Zine El Abidine Ben Ali của Tunisie phải chạy trốn. "Tàn lửa" của vụ tự thiêu "bắn" sang các nước láng giềng, khiến Hosni Moubarak của Ai Cập phải thoái vị, còn đất nước Libye đang bên bờ một cuộc nội chiến, hàng nghìn người thiệt mạng, nguy cơ một thảm họa nhân đạo đã nhãn tiền...

Suốt thời gian qua, truyền thông phương Tây miệt mài đưa tin và phân tích nguyên nhân của các cuộc chính biến, mà theo họ chủ yếu là nguyên nhân nội tại: thể chế chính trị mất dân chủ, độc tài, quân phiệt, tham nhũng, gia đình trị; kinh tế kém phát triển, phụ thuộc nước ngoài và chủ yếu nằm trong tay các tập đoàn kinh tế gia đình, chênh lệch giàu nghèo quá lớn, đời sống người dân gặp khốn khó, khiến người dân căm ghét thế lực cầm quyền…

Nhưng nếu xem xét các sự kiện như là kết quả tổng hòa của một tập hợp các nguyên nhân, sẽ không khó để nhận ra, nguyên nhân nội tại chỉ là một mặt của vấn đề, bởi còn có cả các nguyên nhân tác động từ bên ngoài.

Thủ tướng Anh David Cameron (trái) gặp người đứng đầu chính quyền quân sự Ai Cập Field Marshall Hussein Tantawi ngày 21/2.

Tới hôm nay, hẳn chưa ai quên vụ bê bối thông tin của giới ngoại giao Hoa Kỳ đã bị WikiLeaks phơi bày. Và trong hàng nghìn bức điện do WikiLeaks công bố, có cả các bức điện được gửi ngày 10/9/2007 từ Đại sứ quán Mỹ ở Cairo về Bộ Ngoại giao Mỹ. Các bức điện cho thấy Mỹ đã chuẩn bị điều kiện cho những cuộc "cách mạng sắc màu" ở Ai Cập.

Cơ quan phát triển quốc tế Mỹ (USAID) cũng như Đại sứ quán Mỹ ở Cairo đã có các hoạt động "thúc đẩy dân chủ" như viện trợ cho các tổ chức phi chính phủ, hỗ trợ các hoạt động nhằm cải cách chính trị và bầu cử, thúc đẩy phát triển xã hội dân sự, giáo dục, nhân quyền; thúc đẩy quyền tự do của các hiệp hội và cải cách đối với liên đoàn lao động; phát triển các phương tiện truyền thông độc lập, thúc đẩy cải tiến phương thức quản lý đối với các phương tiện truyền thông.

Từ năm tài chính 2008, Mỹ đã chi 65 - 75 triệu USD nhằm hỗ trợ các hoạt động dân chủ ở Ai Cập; tới năm 2009 là 75 triệu USD, trong đó 25 triệu USD cho các hoạt động ngoài lãnh thổ Ai Cập, 50 triệu USD cho các hoạt động trên lãnh thổ Ai Cập.

Có thể nói, một nguyên nhân quan trọng dẫn tới thảm kịch ở Libye và một số nước khác, chính là do truyền thông phương Tây. Họ thêu dệt đủ điều về sự tệ hại của các chính thể và những người đứng đầu các nước Bắc Phi, nhưng lại tảng lờ câu hỏi: Vì sao suốt thời gian qua, các nước phương Tây vẫn bắt tay với các chính thể này? Bởi, nếu nói chính thể các nước Bắc Phi và Trung Đông là "độc tài, mất dân chủ", thì lẽ nào chính Mỹ, Anh và các đồng minh phương Tây của họ suốt hàng thập kỷ qua đã hậu thuẫn cho nhiều "thể chế độc tài, mất dân chủ" để đổi lấy dầu mỏ, tiến hành các chiến dịch chống khủng bố và ngăn không cho người dân từ nơi này tràn vào châu Âu?

Obama và Mubarack tại Cairo 2009.

Thêm nữa, nếu biết tiền bạc của Mubarak, của Kadhafi có được (theo truyền thông phương Tây là hàng chục tỷ đô la. Đúng vậy không, làm sao có thể xác minh!?) là do tham nhũng, thì tại sao các ngân hàng ở Thụy Sỹ, Hoa Kỳ vẫn nhận tiền gửi? Chẳng hóa ra, các ngân hàng đó lại tiếp tay cho tham nhũng, hoặc cố tình phạm tội "tiêu thụ của gian"? Nếu thật sự hành động để chống "độc tài, tham nhũng" thì tại sao Mỹ và một số nước phương Tây lại phải chờ tới khi những chế độ "độc tài, tham nhũng" thất thế thì mới tiến hành phong tỏa tài sản? Phải chăng lợi nhuận và cơn khát dầu lửa làm cho họ mờ mắt?!

Người phương Tây ai cũng biết rất rõ câu nói: "Hãy cho tôi biết bạn anh là ai, tôi sẽ nói cho anh biết anh là người thế nào", vận dụng câu nói này để phân tích quan hệ của Mỹ và một số nước phương Tây với một số nước ở Bắc Phi và Trung Đông, có thể sẽ nhận biết được nhiều điều!

Như là những đòi hỏi nội tại, sự bức xúc của người dân ở các nước Bắc Phi, Trung Đông có thể là có thật, nhưng căn cứ vào diễn biến của các sự kiện đã xảy ra, thì dường như động lực chính thúc đẩy họ xuống đường không phải là "tự do, dân chủ" mà trước hết và quan trọng nhất đối với họ là giải quyết vấn đề nghèo đói. Trong khi đó, truyền thông phương Tây lại hàng ngày thi nhau đưa tin quần chúng nổi dậy đòi "tự do, dân chủ, chống độc tài", rồi thêu dệt về một "phong trào dân chủ" đã trưởng thành, thậm chí vẽ nên viễn cảnh một xã hội tương lai có khả năng giải quyết mọi bức xúc của xã hội!

Thiết nghĩ, đến hiện tại, các khái niệm "tự do, dân chủ" rồi cách thức thực hiện "tự do, dân chủ" như thế nào... còn có một số nội dung và cách hiểu khác nhau, tùy thuộc nhãn quan chính trị của người tiếp cận những khái niệm này (nếu không nói là đôi khi rất mù mờ, trừu tượng). Vì thế không có gì bảo đảm rằng  giới trí thức ở cả Đông và Tây (trong đó có các nhà chính trị) đã thống nhất và hiểu một cách thấu đáo.

Có một sự thật là, dù một xã hội đã trưởng thành đến mức nào thì "tâm lý đám đông" vẫn rất dễ chi phối hành vi của một cộng đồng, không ngẫu nhiên lại thấy ngay cả tại các nước phát triển, nhiều người dân hễ thấy có đám đông tụ tập là xúm vào, đi theo hò reo và cổ vũ, cho dù chưa biết mục đích, ý nghĩa sự kiện.

Nắm được trạng thái tâm lý cảm tính này, truyền thông phương Tây và các trang như Facebook, Twitter trên internet tập trung khai thác, kích động, dẫn dắt, tập hợp lực lượng xuống đường biểu tình chống chính quyền. Nhiều báo chí nước ngoài nói rằng, phóng viên phương Tây và nhân viên một số tổ chức nhân quyền quốc tế đã luồn lách trong các đoàn biểu tình để kích động, hỗ trợ, tâng bốc một số thanh niên, sinh viên làm cho họ ngộ nhận, ngỡ mình tuổi trẻ tài cao, có tinh thần ái quốc, đang đi làm cách mạng, sắp thành lãnh tụ khiến cho họ càng hăng hái hơn! 

Thực tế đó cho thấy, tình hình Bắc Phi và Trung Đông sẽ tiếp tục phức tạp, nếu người dân ở đây tiếp tục tin vào truyền thông phương Tây! Và nói như người Việt Nam thì, cứ tin truyền thông phương Tây, sẽ có ngày "đổ thóc giống ra mà ăn"!

Coi chừng "đục nước béo cò"?!

Vì một số bức xúc cụ thể và ngắn hạn, nhân dân các nước Bắc Phi và Trung Đông đã "làm cách mạng" nhưng liệu rồi đây họ có tìm được cơm no, áo ấm hay không? Chưa ai có thể trả lời vào lúc này. Song cho tới nay, những ai quan tâm tới tình hình ở khu vực này đã có thể hình dung ra cái "kịch bản" 3 màn do phương Tây đạo diễn.

Màn 1: Kích động các cuộc nổi dậy chống chính quyền mà truyền thông phương Tây gọi là "cách mạng sắc màu đòi tự do, dân chủ" và họ đã đạo diễn khá thành công. Màn 2 có 2 hồi: Hồi 1, trước áp lực của dân chúng và sức ép từ bên ngoài, Tổng thống chạy trốn hoặc từ chức; nhưng bước đi tiếp theo của đất nước như thế nào, thì chưa ai biết được. Như ở Tunisie và Ai Cập, các lực lượng "dân chủ quốc nội" đang dàn xếp để tìm "minh quân" (và không có gì đảm bảo các thế lực ngoại bang cũng nhân cơ hội này "đục nước béo cò", đưa người của họ lên nắm quyền để trục lợi). Rồi, rất có thể người dân đói vẫn hoàn đói ăn, còn "tự do, dân chủ" vẫn là khái niệm trừu tượng ở tận đẩu tận đâu.

Hồi 2, Tổng thống không chịu nhượng bộ, người biểu tình bị đàn áp, từ biểu tình ôn hòa đến bạo động và nội chiến cách nhau chỉ gang tấc, như ở Libya hiện nay. Hồi 2 kết thúc sẽ chuyển sang Màn 3 là mở đường cho sự can thiệp quân sự từ bên ngoài vì lý do "nhân quyền" hay "nhân đạo" gì đó. Mà bằng chứng là mấy ngày vừa qua, Mỹ, Anh và đồng minh của họ tuyên bố sử dụng mọi giải pháp kể cả quân sự để can thiệp vào Libya. (Trên thực tế, một toán biệt kích của Hà Lan đã bí mật nhảy dù xuống miền Đông Libya hỗ trợ lực lượng nổi dậy đã bị lực lượng của Tổng thống Kadhafi bắt giữ).

Liên hợp quốc đã truất quyền thành viên Hội đồng Nhân quyền của Libye. Điều này có thể tạo "cơ sở pháp lý" để Mỹ và đồng minh can thiệp bằng vũ lực vào Libya nhân danh cái gọi là "bảo vệ nhân quyền". Cả thế giới đang theo dõi sát sao màn 3 của vở kịch ở Libya do phương Tây viết kịch bản và đạo diễn!

Chưa nói tới một cảnh diễn khác còn thú vị hơn. Chẳng là, trong bối cảnh thế giới Arab chưa tìm được lối thoát cho cuộc khủng hoảng chính trị đang lan rộng, thì Thủ tướng Anh David Cameron lại có chuyến thăm Ai Cập và Kuwait trong bốn ngày. Nhân sự kiện này, tờ Daily Mail (Anh) ra ngày 22/ giật tít lớn: Đạo đức giả lại diễn ra: Cameron dẫn các nhà thầu quân sự theo cùng trong chuyến thăm Ai Cập để thúc đẩy dân chủ, bài báo cho biết dư luận ở Anh phê phán Thủ tướng Cameron lợi dụng tình hình rối ren ở Trung Đông và Bắc Phi để tìm kiếm các hợp đồng bán vũ khí.

Dư luận lo ngại vũ khí của nước họ có thể bị sử dụng vào mục đích trấn áp, bắn giết người biểu tình như đang xảy ra ở Libya, nơi mà một phần các loại súng đạn và dụng cụ trấn áp được nhập khẩu từ London! Có thể coi sự kiện này là một bằng chứng cho thấy giới chính trị quốc tế chỉ chăm chắm cho quyền lợi của nước mình, và họ ứng xử theo nguyên tắc: "Sống chết mặc bây, tiền thầy bỏ túi"!

Phương Tây quan ngại, "gậy ông đập lưng ông"

Trong lúc nhân dân các nước Bắc Phi và Trung Đông chưa tìm được lối thoát cho cuộc khủng hoảng chính trị đang diễn ra thì một số nhà cầm quyền ở phương Tây lại có toan tính riêng cho lợi ích của nước họ. Khi bạo loạn xảy ra, chính giới Hoa Kỳ và phương Tây chẳng những không cứu nguy những "người bạn độc tài, mất dân chủ", đồng minh một thời của mình ở Tunisie và Ai Cập mà còn yêu cầu chuyển giao quyền lực, đáp ứng nguyện vọng của dân chúng.

Giờ đây, lúc những "người bạn độc tài" đó đã ra đi, họ lại chẳng thèm đếm xỉa đến động lực chính thúc đẩy quần chúng nổi dậy mà quan tâm tới các vấn đề khác như làm sao kiếm được những hợp đồng béo bở như nói ở trên và tìm cách giải quyết những mối lo nhãn tiền của chính họ. Khi mà các cơ quan tình báo của Mỹ và phương Tây còn thiếu thông tin dự báo về các cuộc chính biến ở Bắc Phi và Trung Đông, thì hệ quả của hành động cũng ở thế khả năng nhiều hơn là xác thực. Do đó, hoàn toàn có thể sẽ xảy ra tình huống khi chính phủ mới được thành lập ở Ai Cập hay Tunisie, người đứng đầu lại có tư tưởng "chống Mỹ và phương Tây" như từng xảy ra trước đây.

Giáo sư Mark Dean, nhà Arab học (Đại học Lodz - Ba lan) đã nói rằng: "Vào thời điểm này nếu cho phép một cái gì đó mà chúng ta gọi là dân chủ, sẽ tồn tại một nguy cơ, chẳng hạn như năm 1991 tại Algeria, lực lượng tôn giáo đã thắng trong cuộc tranh giành quyền lực. Đây là cái điều phương Tây lo sợ". Liệu rồi đây, một Ai Cập từng là đồng minh của Hoa Kỳ trong suốt 30 năm vẫn tiếp tục được chính thể mới duy trì hay sẽ trở thành một đối trọng mới, ai mà biết được. Và giả dụ, người đứng đầu của chính quyền mới ở Ai Cập lại là người của tổ chức "Huynh đệ Hồi giáo" (Muslim Brotherhood-MB) thì quan hệ giữa Ai Cập với Mỹ và phương Tây sẽ ra sao?

Lịch sử loài người đã có nhiều trải nghiệm về các cuộc chính biến diễn ra ở nhiều quốc gia. Đứng về phía lương tri của nhân loại, chúng ta hy vọng và cầu mong một sự ổn định, một tương lai tương sáng cho nhân dân Bắc Phi, nhân dân Trung Đông nói riêng và nhân dân thế giới nói chung. Tuy nhiên, vì chúng ta đang sống trong một thế giới mà ở đó có sự đan xen phức tạp giữa tiến bộ và phản tiến bộ, giữa thiện và ác, giữa tốt và xấu, giữa tham vọng về lợi ích ích kỷ với ước mơ được có một cuộc sống lành mạnh... do đó, chúng ta không thể nào lãng quên câu nói của Phu-xích: "Hỡi loài người, hãy (tiếp tục) cảnh giác!"