Những sự kiện thế giới nổi bật trong năm 2011

2011 cũng là năm lạ lùng và đáng nhớ bởi có mức thiệt hại kinh tế lớn nhất trong lịch sử do thảm họa tự nhiên và con người gây ra khiến nền kinh tế thế giới thiệt hại tới 350 tỷ USD và tổn thất này ảnh hưởng không nhỏ tới an ninh kinh tế của khu vực và thế giới. Cũng trong năm 2011, thế giới đã chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng tác động sâu sắc tới các lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao, văn hóa, xã hội.

Tình hình bán đảo Triều Tiên và vòng đàm phán 6 bên về chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng không những là một trong những tâm điểm của dư luận quốc tế trong năm 2011, mà sẽ tiếp tục là mối quan tâm của dư luận, nhất là sau cái chết của Chủ tịch CHDCND Triều Tiên Kim Jong Il. Nhiều người cảnh báo, cuộc khủng hoảng trên bán đảo Triều Tiên có thể sẽ tạo ra một số biến đổi tại Đông Bắc Á trong năm 2012.

Việc tạp chí Time quyết định trao danh hiệu Nhân vật của năm 2011 cho người biểu tình càng khiến cho những tranh luận xung quanh vấn đề này thêm sôi nổi. Bởi những cuộc biểu tình diễn ra đã khiến thế giới thực sự thay đổi. Vụ tự thiêu của chàng thanh niên Mohamed Bouazizi, 26 tuổi, làm nghề bán hoa quả ở trị trấn Sidi Bouzid của Tunisia đã tạo ra "Mùa xuân Arab". Sự ra đi của Tổng thống Tunisia Zine El Abidine Ben Ali (14/1) đã tạo làn sóng từ chức của một số lãnh đạo khác trên thế giới.

Trang bìa của tạp chí Time (trái) và cảnh báo về khủng hoảng kinh tế (phải).

Sau khi "Cách mạng nhung" bùng nổ tại Kyrgyzstan khiến Tổng thống Kurmanbek Bakiev phải bỏ chạy ra nước ngoài và bà Roza Otunbaeva lên nắm quyền trong năm 2010, những cuộc biểu tình diễn ra trên Quảng trường Tahrir (và khoảng 60% dân số Ai Cập tham gia biểu tình dưới 25 tuổi) đã buộc Tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak phải từ chức (11/2). "Mùa xuân Arab" không những buộc lãnh đạo ở Tunisia và Ai Cập phải từ chức, mà còn khiến Tổng thống Gaddafi phải tử nạn (20/10), chấm dứt sự cai trị hơn 4 thập kỷ của ông tại Libya. Đa số lực lượng nổi dậy lật đổ chế độ Gaddafi đều là thanh niên.

Ngoài ra, "Mùa xuân Arab" còn đang khiến chính quyền ở Syria, Yemen và Bahrain lung lay. Theo ước tính, những cuộc biểu tình đã làm rúng động nhiều quốc gia với tổng dân số lên tới 3 tỷ người. Nhiều người nói rằng, lực lượng Hồi giáo đã chiến thắng sau "Mùa xuân Arab" tại Ai Cập, Tunisia, Yemen, Libya... Do đó, tình hình Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều phức tạp và là điểm nóng khiến cả thế giới phải dõi theo trong năm 2012.

Có một điều đáng quan tâm là lần đầu tiên người ta sử dụng công nghệ cao để kêu gọi người dân cùng tham gia biểu tình - Vô tuyến, điện thoại và các mạng xã hội đã trở thành công cụ hữu ích giúp biểu tình phát triển theo cấp số nhân. Cuộc biểu tình của phong trào "Chiếm phố Wall" (Occupy Wall Street) bắt đầu hôm 17/9 không những lan rộng trên khắp nước Mỹ, mà còn diễn ra tại các quốc gia và vùng lãnh thổ khác như Anh, Italia, Australia, Hàn Quốc, Hongkong, Đài Loan… Người biểu tình thể hiện sự tức giận trước nền kinh tế đang lung lay của nước Mỹ, cũng như sự phẫn nộ đối với những chính sách đã và đang mang lại lợi ích cho 1% giới chủ ngân hàng và tầng lớp thượng lưu trong khi gánh nặng nợ lại để người đóng thuế phải trả.

Mặc dù START II được phê chuẩn từ năm 2010, nhưng Nga và Mỹ lại đang bất đồng khá sâu sắc xung quanh việc Washington muốn triển khai NMD tại châu Âu. Nga cũng đang quan ngại trước việc sử dụng bất hợp pháp nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cảnh báo việc áp dụng "tiêu chuẩn kép" trong cách tiếp cận với các tình huống khủng hoảng. Vụ đánh bom liều chết ở sân bay Domodedovo, Moskva làm chết 37 người và nhiều người bị thương (24/1) đã mở đầu năm 2011 đầy chết chóc.

Dư luận châu Âu nói riêng và thế giới nói chung đều quan ngại trước những vụ thảm sát diễn ra tại Na Uy, Bỉ và một số quốc gia khác. Cả sát thủ Anders Behring Breivik (Na Uy) và sát thủ Nordine Amrani (Bỉ) đều một mình gây án. Trong ngày Nordine Amrani động thủ tại Bỉ, một người đàn ông ở Italia cũng nổ súng vào một khu chợ ngoài trời ở Florence, làm 2 người đến từ Senegal thiệt mạng và 3 người khác bị thương, sau đó tự sát. Trước và sau đó, một số tay súng đã vãi đạn khiến người dân vô tội chết ở Hà Lan, Mỹ…

Việc Quốc hội Mỹ thúc đẩy dự luật quốc phòng (trị giá 662 tỷ USD) trong bối cảnh nước này đang phải thắt lưng buộc bụng khiến dư luận quan tâm bởi Mỹ quyết không bỏ qua Trung Đông. Với trữ lượng lớn về dầu khí, cùng vị trí địa-chính trị quan trọng, Trung Đông tiếp tục là khu vực tranh chấp của các ông lớn. Nhưng khu vực châu Á-Thái Bình Dương với dân số lớn, kinh tế phát triển với tốc độ cao, cùng kim ngạch thương mại của các công ty Mỹ tại đây đạt tới hơn 300 tỷ USD/năm đang nắm giữ nguồn đầu tư quan trọng đối với nền kinh tế lớn nhất thế giới. Do đó, việc Mỹ trở lại châu Á một cách ấn tượng và toàn diện - cả quân sự, ngoại giao, kinh tế là sự điều chỉnh chiến lược của Tổng thống Barack Obama.

Giới phân tích nhận định, Mỹ đã chấm dứt sự hiện diện của quân đội tại Iraq sau tuyên bố của Tổng thống Barack Obama, nhưng Mỹ rút chân khỏi Iraq và giảm bớt binh lực ở Afghanistan để "chui vào vũng lầy Syria và Iran". Nếu Iran thành công trong việc chế tạo vũ khí hạt nhân, các nước trong khu vực này sẽ noi theo và đây là điều Mỹ không bao giờ chấp nhận.

Cái chết của trùm khủng bố Osama bin Laden (2/5) đã khiến Mỹ và Pakistan trở mặt thành thù cho dù họ là đồng minh chiến lược trong cuộc chiến chống khủng bố gần 10 năm qua. Giấc mơ trở thành quốc gia đầy đủ của Liên hợp quốc mà Palestin đang theo đuổi bị Israel và Mỹ cản trở khiến tình hình tại khu vực này vẫn chìm trong bất ổn. Wikileaks tuy không còn được quan tâm nhiều như năm 2010, nhưng vẫn tiếp tục là vụ scandal mang tầm thế kỷ bởi những gì đã và đang được tiết lộ khiến nhiều quốc gia giật mình thổn thức.

Tuy được kỳ vọng khá nhiều, nhưng vai trò và tác động của G20 đối với thị trường kinh tế thế giới nói chung và giải cứu cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu nói riêng không nổi bật. Sau khi cuộc khủng hoảng nợ công ở châu Âu là chủ đề được quan tâm năm 2010 đã trở thành điểm nóng của dư luận thế giới suốt năm 2011 bởi cuộc khủng hoảng này đã lan rộng và nếu đồng Euro phá sản không những khiến khu vực Eurozone sụp đổ, mà còn tạo hiệu ứng domino tại châu Âu và thế giới.

Cuộc khủng hoảng nợ công tại châu Âu đã khiến 6 Thủ tướng và Tổng thống ở khu vực này phải ra đi. Tuy nhiên Anh vẫn quyết định đứng ngoài "Công ước tài chính" sau khi chống lại việc sửa đổi Hiệp ước Lisbon theo đề xuất của Đức và Pháp. Do đó, việc Nga trở thành thành viên thứ 154 của WTO (16/12), kết thúc 18 năm kiên trì gia nhập tổ chức này (vượt kỷ lục 15 năm của Trung Quốc) đang tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho các đối tác.

Hội nghị lần thứ 17 của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu tại Nam Phi (từ 28/11) chỉ đạt được lộ trình chống biến đổi khí hậu, cho dù sẽ có hàng tỷ USD mỗi năm được chi cho các nước nghèo để cải thiện điều kiện khí hậu. Nạn đói hoành hoành ở Sừng Châu Phi do hạn hán tồi tệ nhất trong 60 năm qua đã khiến Thủ tướng Ethiopia Meles Zenawi tiếp tục phải kêu gọi sự trợ giúp của thế giới đối với khu vực này bởi phần lớn lời hứa tài trợ tại hội nghị Copenhagen không thành hiện thực.

Cơn bão Washi khiến hơn 650 người chết và khoảng 900 người mất tích tại Philippines (17/12) và trận hồng thuỷ tồi tệ nhất ở Thái Lan trong vòng 50 năm qua khiến hàng chục triệu người bị ảnh hưởng cùng mức tổn thất tới 45 tỷ USD là lời cảnh báo mới về thiên tai. Và nếu nhiệt độ thế giới tăng đến 4 độ C vào năm 2060, các quốc gia sẽ phải chi trung bình 270 tỉ USD/năm để chống lại mực nước biển dâng cao. Trận động đất mạnh 9 độ richter hôm 11/3 không những gây ra thảm họa kép động đất-sóng thần, mà còn khiến Nhật Bản rơi vào cuộc khủng hoảng hạt nhân, tồi tệ nhất sau thảm họa Chernobyl.

Từ khi trở thành cường quốc kinh tế thứ 2 thế giới (năm 2010), Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò và vị thế của quốc gia với hơn 1,34 tỷ người tại khu vực và trên trường quốc tế. Vấn đề Biển Đông không những là chủ đề nổi bật trong năm 2010, mà tiếp tục là tâm điểm của năm 2011 bởi những quốc gia hữu quan, đặc biệt là Trung Quốc và Mỹ đều đề cập tới "lợi ích quốc gia".

Trong khi đó, ASEAN đang gia tăng vai trò cũng như vị thế tại khu vực và thế giới sau khi phát triển mạnh mẽ và thực chất hơn. Những cuộc bầu cử tại Mỹ, Nga, Pháp… trong năm 2012 không những tác động sâu sắc tới đời sống chính trị tại quốc gia đó, mà còn ảnh hưởng không nhỏ tới khu vực và thế giới