Quan hệ Campuchia - Thái Lan ấm áp trở lại: Không để cái sảy nảy cái ung

Như vậy, sau hơn 9 tháng "sóng gió", quan hệ hai quốc gia láng giềng Thái Lan -Campuchia đang dần trở lại bình thường. Hai đại sứ đến Thủ đô mỗi nước và chuẩn bị nhậm chức. Kết quả trên đã tạo đà để Thủ tướng Thái Lan Abhisit Vejjajiva khẳng định tại Bangkok vào hôm 23/8 rằng: Ông đã sẵn sàng cho một cuộc đàm phán trực tiếp với Thủ tướng Campuchia Hun Sen để thảo luận những vấn đề còn tranh cãi giữa hai nước.

Với tuyên bố này, Thái Lan đã khước từ lời đề nghị của Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-moon - người trước đó tỏ ý sẵn sàng giúp đỡ Thái Lan và Campuchia giải quyết tranh chấp biên giới - để khẳng định nội tình hai quốc gia sẽ chính do nhân dân hai nước tự quyết định với sự giúp đỡ của cộng đồng ASEAN.

Quan hệ hai nước bắt đầu căng thẳng từ cuối năm ngoái liên quan đến tranh chấp lãnh thổ khu vực xung quanh ngôi đền cổ Preah Vihear được xây vào thế kỷ XI. Ngôi đền này vốn có kiến trúc giống như đền ế Thiên ế Thích (Angkor Wat) nằm giữa huyện Kantharalak ở tỉnh Sisaket thuộc Đông Bắc Thái Lan và huyện Choam Khrant ở tỉnh Preah Vihear thuộc miền Bắc Campuchia. Trước đó cho dù đã có những tranh chấp đất đai xung quanh ngôi đền cổ, nhưng Chính phủ Thái Lan dưới thời cựu Thủ tướng Thaksin và sau này do ông Samak lãnh đạo lẫn Chính phủ Campuchia đã không để cho vấn đề trên gây căng thẳng trong quan hệ hai nước.

Ngày 18/6/2008, Phó Thủ tướng Campuchia Sok An và Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Noppadom Pattama đã cùng ký thông cáo chung về việc đăng ký ngôi đền Preah Vihear là di sản văn hóa thế giới. Hai bên cùng thỏa thuận Campuchia đứng ra đăng ký di sản Preah Vihear và tạm có một vùng đệm ở phía Nam và phía Đông; khu vực phía Bắc và phía Tây tính sau.

Ngôi đền cổ Preah Vihear.

Việc đăng ký di sản văn hóa thế giới, như tên gọi của nó, là một việc thuộc phạm trù văn hóa, trong khi vấn đề biên giới khu vực này là một việc khác sẽ do Ủy ban biên giới trên bộ hỗn hợp đảm trách như điều 5 của thông cáo chung nêu rõ.

Thế nhưng, những xung đột nội bộ trong chính trường Thái Lan ngay sau đó giữa phe áo vàng với chính phủ ông Samak đã dẫn đến việc Ngoại trưởng Pattama phải từ chức vì bị quy chụp là "bán đất" cho nước ngoài. Tòa án hiến pháp Thái Lan còn tuyên cáo "thông cáo chung" đã ký là vi phạm hiến pháp. Chính phủ Samak sau đó cũng đổ, vì bị xem là chính phủ "đồng lõa" của Chính phủ Thaksin và chính phủ của Liên minh Dân chủ (áo vàng) của ông Abhisit lên thay. Tuy vậy, ngay cả Thủ tướng Abhisit cũng phải đối mặt với áp lực từ chính phe "áo vàng" của ông đòi sử dụng vũ lực giành lại khu vực biên giới tranh chấp.

Quan hệ hai nước Campuchia - Thái Lan có thời gian ngày càng căng thẳng bởi một loạt cuộc xung đột đổ máu. Vào tháng 10/2009, binh sĩ hai nước đã đọ súng gần đền Preah Vihear. Vụ đổ máu trên buộc Phnom Penh đi một nước cờ mạo hiểm. Do ông Thaksin và Thủ tướng Hun Sen là những người bạn thân thiết, nên Camphuchia đã mời ông Thaksin làm cố vấn kinh tế cho Chính phủ Hun Sen với hy vọng: Bằng uy tín còn có trong xã hội và quan hệ hữu hảo trước đây giữa hai nước, vị cựu Thủ tướng này sẽ góp phần tháo ngòi nổ "xung đột".

Nhưng, phía Campuchia đã nhầm. Chính phủ Thái Lan lo ngại ông Thaksin nếu ở Phnom Penh có thể dùng Campuchia làm cơ sở phát động chiến dịch chính trị mới nên Tòa án vương quốc Thái Lan yêu cầu Chính phủ Campuchia cho phép Thái Lan dẫn độ ông Thaksin - cựu Thủ tướng đã bị lật đổ trong một cuộc đảo chính quân sự năm 2006 và bị kết án vắng mặt 2 năm tù giam vì tội tham nhũng - về nước thụ án. Khi lời yêu cầu trên không được chấp nhận, cả hai bên cho triệu hồi đại sứ về nước. Thái Lan tuyên bố một trong những điều kiện để hai nước nối lại quan hệ ngoại giao là phía Campuchia phải tôn trọng chính phủ hiện tại của Thái Lan và không được sử dụng ông Thaksin như "phương tiện đối trọng".

Nhận thấy rằng kế sách trên như "cái sảy nảy thành cái ung" - mâu thuẫn trong chính trường nội bộ Thái Lan trở thành hiểm họa cho sự bất ổn định, hòa bình và thịnh vượng của hai quốc gia cũng như của cả Đông Nam Á - và bản thân ông Thaksin cũng nhận thấy rằng, ông trong cương vị cố vấn kinh tế cho Campuchia chỉ làm cho tình hình hai nước như dầu đổ vào lửa, nên Chính phủ Hun Sen đã chấp nhận việc từ chức của cựu Thủ tướng Thái để quan hệ hai nước có thể tiến triển.

Sự ấm lên trong quan hệ giữa hai quốc gia có chung biên giới đã được Phó Thủ tướng Thái Lan Suthep Thaugsuban miêu tả: "Chúng tôi là láng giềng, cách tốt nhất là quay lại với nhau và tìm biện pháp xây dựng bầu không khí thuận lợi cho thương lượng và giảm xung đột" là hoàn toàn phù hợp với xu thế vô cùng tích cực đang thịnh hành trong khu vực ASEAN và vì vậy loại bỏ được bất cứ sự căng thẳng khu vực sẽ khiến cho hình ảnh và uy tín của toàn khối ngày một "lung linh" trong con mắt cả thế giới.