Tại sao ông John Brennan được cử làm Giám đốc CIA thứ 21?

Trong gần 2 tháng sau khi ông David Petraeus xin từ chức Giám đốc CIA, Phó Giám đốc Michael Morell tạm nắm quyền điều hành CIA. Tuy nhiên, để chính thức trở thành người lãnh đạo CIA, ông John Brennan phải được Thượng viện Mỹ thông qua sau khi được Tổng thống Barack Obama đề cử.

Dư luận và giới truyền thông cho rằng, đề cử này có thể không thông qua suôn sẻ bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong khi một số nhà làm luật phê bình ông John Brennan về cách sử dụng máy bay không người lái trong công tác chống khủng bố, thì các nhóm bênh vực nhân quyền lại chỉ trích cố vấn chống khủng bố của Nhà Trắng khi còn làm việc tại CIA dưới thời Tổng thống George W. Bush đã sử dụng những phương pháp thẩm vấn nghi can khủng bố bị coi là tra tấn.

Ông Barack Obama từng ca ngợi ông John Brennan là người chuyên nghiệp, giàu kinh nghiệm, được tôn trọng nhất trong lĩnh vực chống khủng bố, là người làm việc không biết mệt mỏi và là một huyền thoại kể cả trong Nhà Trắng, do đó hoàn toàn phù hợp với cương vị Giám đốc CIA.

Giới truyền thông đưa tin, trong thời gian làm cố vấn chống khủng bố của Nhà Trắng, ông John Brennan đã tham gia tích cực vào việc lên kế hoạch tiêu diệt trùm khủng bố quốc tế Osama bin Laden trên lãnh thổ Pakistan hôm 1/5/2011. Trước khi trở thành cố vấn chống khủng bố của Nhà Trắng, ông John Brennan từng được đề cử làm Giám đốc CIA (năm 2008) nhưng bản thân tự xin rút khỏi danh sách do khi đó đang phải đối mặt với những câu hỏi về sự liên quan tới kỹ thuật “thẩm vấn nâng cao” - biện pháp tra tấn đối với nghi can khủng bố.

Tên gọi đầy đủ của Giám đốc thứ 21 CIA là John Owen Brennan, người sinh ra (22/9/1955) trong một gia đình người nhập cư Ireland (đến từ Roscommon, Ireland) và lớn lên ở North Bergen, bang New Jersey, Mỹ. Sau khi được đào tạo trở thành điệp viên, ông John Brennan nhanh chóng trở thành chuyên gia chống khủng bố, chuyên gia Trung Đông, biết tiếng Arab và là Giám đốc chi nhánh Nam Á và Cận Đông của CIA, Trưởng chi nhánh CIA ở Saudi Arabia.

Cách đây 18 năm (1995-2013), ông John Brennan trở thành trợ lý cho Quyền Giám đốc, sau đó là Giám đốc thứ 16 CIA George Tenet (19/3/1997 – 2/6/2004). Ông John Brennan từng là Giám đốc tạm quyền của Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia Mỹ (từ giữa năm 2004 tới tháng 8/2005) bởi có 25 năm kinh nghiệm tại CIA, là người phụ trách các nỗ lực của Washington trong việc đập tan sự trỗi dậy của các tổ chức khủng bố ở Yemen và một số nơi khác tại Trung Đông - Bắc Phi.

Tổng thống Barack Obama (trái) và ông John Brennan (phải) tại tòa Bạch ốc khi làm cố vấn chống khủng bố của Nhà Trắng.

Tổng thống Barack Obama từng ca ngợi nỗ lực của ông John Brennan trong việc chống lại Al-Qaeda cũng như khiến nhiều lãnh đạo khủng bố bị loại khỏi cuộc chiến, là người có quyết tâm chống khủng bố cao nhưng không gây hại “những lý tưởng đã định hình người Mỹ”. Tổng thống Barack Obama coi ông John Brennan là người “không biết mệt mỏi” và sẽ “không ngừng nghỉ” trong cuộc truy đuổi Al-Qaeda. Một quan chức cấp cao CIA (giấu tên) từng tiết lộ: kể từ sau “sự kiện 11-9-2001”, ông John Brennan luôn ở tuyến đầu trong cuộc chiến chống lại Al-Qaeda và gặt hái nhiều thành công trong lĩnh vực này.

Theo giới truyền thông, ông John Brennan được đề cử làm Giám đốc thứ 21 của CIA đúng thời điểm Tổng thống Barack Obama đang chuẩn bị nhân sự cho nội các mới sau khi tái đắc cử nhiệm kỳ 2. Trong số những gương mặt mới trong tân nội các, dư luận quan tâm nhất tới tân Ngoại trưởng John Kerry, tân Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel.

Giới chuyên môn cho rằng, vì ảnh hưởng của Giám đốc CIA đối với chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ rất lớn nên việc chọn người đứng đầu cơ quan này được dư luận đặc biệt quan tâm. Điểm giống và khác nhau giữa Giám đốc thứ 20 và 21 của CIA ở chỗ, trong khi người tiền nhiệm David Petraeus được miêu tả là cha đẻ của học thuyết chống chiến binh của quân đội Mỹ, thì người kế vị là chuyên gia chống khủng bố, đặc biệt về Trung Đông – khu vực đang là tâm điểm chú ý của dư luận thế giới.

Giới chuyên môn cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất của Giám đốc thứ 21 CIA chính là phối hợp cũng như điều tiết thông tin giữa CIA với Cơ quan Tình báo Quốc gia Mỹ, do ông James Clapper đứng đầu và những đơn vị hữu quan. Ngoài ra, ông John Brennan cũng cần tách biệt hoạt động của CIA với những chiến dịch của quân đội bởi dư luận từng cho rằng, CIA bị quân đội chi phối…

Vì từng phải đối mặt với những câu hỏi xung quanh việc liên quan tới kỹ thuật “thẩm vấn nâng cao” nên ông John Brennan sẽ tiếp tục phải xử lý “có hiệu quả” các cáo buộc xung quanh việc CIA sử dụng những căn cứ trên biển để giam giữ các tù nhân bí mật, sử dụng “kỹ thuật tra tấn” đối với nghi phạm khủng bố. Bởi cựu Bộ trưởng Tư pháp Michael Mukasey (9/11/2007 – 20/1/2009) từng quyết định mở cuộc điều tra về cáo buộc CIA hủy những bằng chứng hỏi cung nghi can khủng bố bằng phương pháp tra tấn (tháng 1/2008). Tuy nhiên, từng là người có 25 năm làm việc tại CIA nên ông John Brennan sẽ sớm nắm bắt công việc, điều hành cơ quan với khoảng 20.000 nhân viên đang hoạt động khắp nơi trên thế giới trong thời gian sớm nhất