Trung Quốc quyết tâm chống khủng bố, ổn định phát triển Tân Cương

Ai đứng sau vụ đánh bom?

Vụ nổ xảy ra vào khoảng 19h10 ngày 30/4 ở bến phía Nam của ga tàu hỏa Tân Cương. Những kẻ tấn công đã sử dụng thiết bị nổ làm 3 người chết và 79 người bị thương. Trong số 3 người thiệt mạng có 2 nghi phạm, một trong số đó là Sedierding Shawudi, 39 tuổi, người huyện Akesushaya. Hai tên này từng tham gia vào các hoạt động tôn giáo cực đoan và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các hoạt động này.

Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) gọi vụ tấn công khủng bố xảy ra tối 30/4 có tính toán từ trước. Trước đó (thượng tuần tháng 3), việc các đại biểu tham dự Chính hiệp và Quốc hội đều dành 1 phút mặc niệm những nạn nhân bị sát hại trong vụ tấn công khủng bố tại nhà ga Côn Minh tối 1/3 cho thấy mức độ quan tâm, cũng như nguy hiểm của sự kiện này. Giới chuyên môn cho rằng, Chủ tịch “Đại hội Duy Ngô Nhĩ thế giới”, bà Rebiya Kadeer, hiện đang sống lưu vong tại Mỹ được coi là một trong những nghi can đứng sau vụ đánh bom tối 30/4.

Cách đây không lâu, bà Rebiya Kadeer từng kêu gọi chính quyền Bắc Kinh bình tĩnh và xử lý sáng suốt sau vụ tấn công khủng bố tối 1/3 tại nhà ga Côn Minh khiến 33 người chết (4 nghi phạm) và 143 người khác bị thương. Bà Rebiya Kadeer sinh năm 1951 tại Tân Cương, trước khi được bầu làm Chủ tịch “Đại hội Duy Ngô Nhĩ thế giới” năm 2006, từng là nữ doanh nhân ở Trung Quốc. Theo Tân Hoa Xã, bà Rebiya Kadeer được cho là làm giàu bất hợp pháp từ thập niên 1980 bằng việc gian lận và trốn thuế. Năm 2000, bà Rebiya Kadeer bị kết án 8 năm tù vì tội tiết lộ bí mật nhà nước trái phép và được trả tự do năm 2005 để đi chữa bệnh tại Mỹ.

Cách đây 10 năm (2004-2014), “Đại hội Duy Ngô Nhĩ thế giới” được thành lập bất hợp pháp đại diện cho quyền lợi của người Đông Turkestan. Theo giới truyền thông Trung Quốc, tổ chức này chuyên xúi bẩy các hoạt động ly khai dưới danh nghĩa nhân quyền và dân chủ. Theo Tân Hoa Xã, “Đại hội Duy Ngô Nhĩ thế giới” do bà Rebiya Kadeer đứng đầu là tổ chức đã lợi dụng cuộc tranh cãi hôm 26/6/2009 giữa công nhân thiểu số người Duy Ngô Nhĩ và người Hán ở tỉnh Quảng Đông để gây hỗn loạn khiến 2 người Duy Ngô Nhĩ thiệt mạng. Và ngày 1/7/2009, “Đại hội Duy Ngô Nhĩ thế giới” đã tổ chức họp để lên kế hoạch kích động bất ổn bằng việc phát đi các thông điệp qua Internet, điện thoại và điện thoại di động.

Trưa 5/7/2009, cảnh sát ở Urumqi nhận được tin có một số người đăng thông tin bất hợp pháp kêu gọi tập trung trái phép ở Quảng trường Nhân dân lúc 19h ngày 5/7/2009 để biểu tình ủng hộ lực lượng ly khai ở nước ngoài. Ngày 6/7/2009, bà Rebiya Kadeer tổ chức họp khẩn với một số thành viên cốt cán của “Đại hội Duy Ngô Nhĩ thế giới” để bàn kế hoạch thổi bùng cuộc biểu tình trong và ngoài nước, nhằm kêu gọi chính phủ nước ngoài và những tổ chức nhân quyền can thiệp. Ngày 6/7/2009, lãnh sự quán của Trung Quốc ở Munich, Đức bị tấn công và chiều cùng ngày, Đại sứ quán Trung Quốc ở Hà Lan bị hơn 150 nhân vật ly khai đập phá.

An ninh được siết chặt tại nhà ga tàu hỏa ở Tân Cương.

Trung Quốc đã đầu tư lớn phát triển toàn diện Tân Cương

Nguyên Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Hồ Cẩm Đào từng phải hủy cuộc họp thượng đỉnh G-8 trở về nước (tối 8/7/2009) để triệu tập Hội nghị Thường vụ Bộ Chính trị nhằm thảo luận tình hình Tân Cương. Sau đó đưa ra kết luận, việc duy trì ổn định ở Tân Cương là nhiệm vụ cấp bách và quan trọng nhất, đồng thời sẽ trừng phạt nghiêm khắc những kẻ phạm tội. Hội nghị cũng kết luận, vụ bạo loạn tại Urumqi hôm 5/7/2009 là tội ác nghiêm trọng được tổ chức và lên kế hoạch bởi 3 lực lượng khủng bố, ly khai và cực đoan trong và ngoài nước.

Tân Cương chiếm khoảng 1/6 diện tích Trung Quốc, 1/4 chiều dài đường biên giới quốc gia và là khu tự trị, đồng thời là đơn vị hành chính cấp tỉnh lớn nhất Trung Quốc với diện tích lên tới 1,6 triệu km². Tuy chỉ là một khu tự trị, nhưng Tân Cương có đường biên giới tiếp giáp với 8 quốc gia (Mông Cổ, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Afghanistan, Pakistan và Ấn Độ) và là khu vực có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống như Duy Ngô Nhĩ, Mông Cổ, Hồi... Theo thống kê chính thức, Tân Cương có trữ lượng dầu khí (đã được phát hiện) khoảng 2,5 tỷ thùng cùng 1.400 tỷ m3 khí đốt (chiếm 34% trữ lượng khí đốt của Trung Quốc) và quản lý tuyến vận chuyển dầu từ Kazakhstan về nước. Tân Cương cũng sở hữu mỏ vàng, đồng, nickel và số mỏ quặng sắt lên tới 1/4 trữ lượng của toàn quốc; là nơi cung cấp bông lớn nhất Trung Quốc. Tân Cương hiện có sản lượng khai thác dầu khí lớn thứ 2 Trung Quốc (1,1 triệu thùng/ngày), sản lượng khai thác khí đốt chiếm 14% cả nước, có trữ lượng than lên tới 2.190 tỷ tấn, cùng sản lượng khai thác 80 triệu tấn/năm, chiếm 40% tổng sản lượng than của Trung Quốc.

Vì khu tự trị Tân Cương có vị trí địa - chính trị chiến lược đặc biệt quan trọng nên Chính phủ Trung Quốc đã và đang có những chính sách tương ứng đối với vùng đất này. Không những quan tâm phát triển hạ tầng cơ sở, Trung Quốc còn đặc biệt chú ý tới nhân tố con người - xây dựng nhiều trường đại học và học viện như Đại học Tân Cương, Thạch Hà Tử, Tarim, Nông nghiệp, Y khoa, Học viện Giáo dục Tân Cương, Học viện Nghệ thuật Tân Cương…

Theo thống kê, Tân Cương là một trong những khu vực có nền kinh tế phát triển nhanh của Trung Quốc - GDP luôn đứng thứ 25. Trong vòng 29 năm (1979-2007), GDP của Tân Cương đã tăng 89,44 lần - trung bình tăng 10,7%/năm, lớn hơn mức bình quân 9,8%/năm của Trung Quốc. Mặc dù mấy năm qua Trung Quốc đã tích cực đầu tư phát triển kinh tế, nâng cấp các cơ sở hạ tầng, văn hóa, giáo dục nhằm cải thiện đời sống của dân cư khu tự trị Tân Cương, nhưng vẫn không cải thiện được tình hình bất ổn tại đây.

Theo giới chuyên gia, nguyên nhân là do các xung đột mang yếu tố văn hóa, kinh tế và xã hội. Theo con số chính thức mới nhất, 46% dân số Tân Cương là người Duy Ngô Nhĩ, trong khi 39% là người Hán sau khi họ chuyển tới khu tự trị này trong mấy thập niên gần đây. Có tài liệu nói, khoảng 41,5% trong 21 triệu dân Tân Cương là người Duy Ngô Nhĩ và đây là cộng đồng thiểu số Hồi giáo lớn nhất tại đây. Được biết, chính sách và đầu tư vào Tân Cương đã mang lại nhiều phát triển to lớn ở khu tự trị này. Kinh tế Tân Cương đã tăng 10,8% lên 570 tỷ NDT (94 tỷ USD) trong 9 tháng đầu năm 2013. Gần 3 năm trước (tháng 6/2011), Bắc Kinh tuyên bố, sẽ đầu tư 50 tỷ NDT cho công tác xóa đói giảm nghèo và phát triển trong các thôn làng khó khăn của khu tự trị Tân Cương. Duy Ngô Nhĩ (Uyghur) là dân tộc sống chủ yếu ở khu tự trị Tân Cương và tên gọi Uyghur được dùng để chỉ các bộ lạc nói tiếng Turk sống tại khu vực dãy núi Altay và cùng với người Kokturk.

Vì có vị trí địa - chính trị quan trọng nên Tân Cương luôn là tâm điểm phá hoại của các thế lực thù địch trong và ngoài Trung Quốc. Gần 4 tháng trước (25/1), khu tự trị Tân Cương đầy bất ổn từng rung chuyển bởi 3 vụ đánh bom liên tiếp, khiến 3 người chết và 2 người bị thương. Cảnh sát đã bắt giữ 3 người