Vì sao “Vua dầu lửa” Mikhail Khodorkovsky được ân xá?

Ngày 20/12, phát ngôn viên của Thủ tướng Đức Angela Merkel là ông Steffen Seibert đã hoan nghênh vai trò của cựu Ngoại trưởng Đức Hans-Dietrich Genscher trong việc giúp ông Mikhail Khodorkovsky, người từng là tỷ phú giàu nhất nước Nga, được trả tự do. Bà Angela Merkel cảm thấy "hạnh phúc" sau khi ông Mikhail Khodorkovsky được thả và tới Berlin. Thủ tướng Angela Merkel là lãnh đạo duy nhất của Liên minh châu Âu (EU) lên tiếng về quyết định trả tự do cho ông Mikhail Khodorkovsky của Nga.

Chiều 20/12, ông Mikhail Khodorkovsky đã đến Berlin, chỉ vài giờ sau khi được Tổng thống Putin ký sắc lệnh ân xá. Bộ Ngoại giao Đức xác nhận ông Mikhail Khodorkovsky đã đáp máy bay từ Saint Petersburg, Nga tới Berlin sau khi được Đại sứ quán Đức tại Moskva hỗ trợ để rời Nga. Ông Mikhail Khodorkovsky đã rời trại giam ở thị trấn Shegeza và bay tới Đức (đến sân bay Schoenefeld trên một chuyến bay từ Nga) để thăm mẹ đang chữa bệnh ung thư tại đây. Phát ngôn viên của ông Mikhail Khodorkovsky, bà Olga Pispanen đã xác nhận việc này. Cơ quan Thi hành Xử phạt Liên bang (FSIN), chịu trách nhiệm điều hành các nhà tù Nga, cũng phát đi thông báo xác nhận tình trạng giam giữ ông Mikhail Khodorkovsky đã chấm dứt. Nếu không được ân xá, ông Mikhail Khodorkovsky dự kiến mãn hạn tù trong tháng 8/2014.

Trong tuyên bố đăng trên trang web chính thức hôm 20/12, ông Mikhail Khodorkovsky không thừa nhận tội trạng trong đơn yêu cầu ân xá gửi Tổng thống Putin, đồng thời cảm ơn cựu Ngoại trưởng Đức Hans - Dietrich Genscher vì sự can thiệp của cá nhân trong số phận của mình. Theo thông báo của Điện Kremlin, sắc lệnh ân xá cho ông Mikhail Khodorkovsky được Tổng thống Putin ký dựa trên cơ sở nhân đạo. Các hãng truyền thông Nga cho biết, Tổng thống Putin đã nhận được kiến nghị khoan hồng trên cơ sở nhân đạo của ông Mikhail Khodorkovsky do mẹ “Vua dầu lửa”, bà Marina Philippova, 79 tuổi đang bị ung thư và điều trị tại Đức. Quyết định phóng thích ông Mikhail Khodorkovsky được Tổng thống Putin bất ngờ thông báo trong cuộc phỏng vấn hôm 19/12.

Theo giới truyền thông, trong năm 2008, ông Putin từng đề cập tới trường hợp của ông Mikhail Khodorkovsky trong một cuộc hội đàm với Thủ tướng Đức. Sau đó, Thượng viện Mỹ từng thông qua một nghị quyết (do ông John McCain và ông Barack Obama soạn thảo và được thông qua) kêu gọi Nga đổi nơi giam giữ cho ông Mikhail Khodorkovsky…

Gần 6 năm trước, hy vọng được phóng thích trước thời hạn của ông Mikhail Khodorkovsky đã trở nên xa vời sau khi ông Leonid Levzlin, nguyên lãnh đạo của Tập đoàn Yukos, đang lẩn trốn tại Israel bị Tòa án Moskva xét xử vắng mặt với tội danh âm mưu giết người (1/8/2008). Khi đó luật sư Yury Schmidt từng hy vọng thân chủ Mikhail Khodorkovsky sẽ được ông Dmitry Medvedev “nhẹ tay” hơn ông Putin, nhưng bất thành.

Sau khi bị kết án 8 năm tù, ông Mikhail Khodorkovsky từng đối mặt với cáo buộc biển thủ 350 triệu tấn dầu và rửa 28,3 tỉ USD tiền thu nhập bất chính từ dầu mỏ. Trong phiên xét xử hồi tháng 12/2010, ông Mikhail Khodorkovsky bị kết án 14 năm tù giam vì hành vi trộm cắp dầu thô và hợp pháp hóa số tiền thu được. Sáu tháng sau, Tòa án Moskva giảm mức án xuống còn 13 năm, nhưng đầu tháng 12/2013, cơ quan chức năng cho biết, sẽ tiến hành phiên xét xử đối với ông Mikhail Khodorkovsky về tội rửa tiền. Việc ông Mikhail Khodorkovsky bị bắt và điều tra (tháng 10/2003), bị tuyên phạt 8 năm tù vì tội trốn thuế và giả mạo giấy tờ (tháng 5/2005) đã khiến tập đoàn Yukos chính thức phải giải thể năm 2007. Tập đoàn Yukos sau đó phải sáp nhập với hãng Rosneft và hiện là công ty dầu khí lớn nhất của nước Nga.

Ông Mikhail Khodorkovsky từng là tỉ phú giàu nhất nước Nga khi sở hữu số tài sản trị giá 15 tỉ USD (theo cách tính của Tạp chí Forbes, Mỹ). Một số người cho rằng, “tội lớn nhất” của ông Mikhail Khodorkovsky là đã trở thành một trong những người đầu tiên ở Nga mở quán cà phê tư nhân khi cuộc cải tổ bắt đầu ở Liên Xô (cũ) cho dù theo học chuyên ngành kỹ thuật hóa dầu tại Viện nghiên cứu Hóa chất và Công nghệ Mendeleev Moskva. Sau khi có số vốn tương đối, ông Mikhail Khodorkovsky đã lập Ngân hàng Bank Menatep (năm 1989). Đến năm 1996, Menatep đã mua lại 90% cổ phiếu của Tập đoàn dầu lửa Yukos. Giới kinh tế đánh giá cao quyết định chi 390 triệu USD để mua Yukos của ông Khodorkovsky bởi giá trị thị trường của tập đoàn này từng lên đến hơn 30 tỉ USD. Ông Mikhail Khodorkovsky từng được giới kinh doanh Nga gọi là tài phiệt bởi những quyết định táo bạo về kinh tế. Mọi việc sẽ diễn ra bình thường nếu ông Mikhail Khodorkovsky chỉ tập trung vào kinh doanh. Bà Marina Philippova, mẹ đẻ của tỉ phú Mikhail Khodorkovsky từng cảm thấy bất an cho con trai bởi sự giàu lên quá nhanh, cũng như công khai tham vọng chính trị quá sớm - ông Mikhail Khodorkovsky từng tuyên bố: sẽ rời thương trường năm 2007, để ra tranh cử Tổng thống Nga năm 2008.

Theo tờ New Times, ông Mikhail Khodorkovsky, sẽ viết về những trải nghiệm của mình sau song sắt. Tháng 4/2006, giới truyền thông Nga từng đăng một tin gây chấn động dư luận: Mikhail Khodorkovsky cùng 4 bạn tù đào xong một đường ngầm bí mật dài gần 40m để trốn khỏi nhà tù IK-10. Họ đã sử dụng thìa, muỗng, vỏ đồ hộp làm công cụ đào tuyến đường ngầm để tẩu thoát. Ngày 31/3/2006, ông Mikhail Khodorkovsky cùng 4 bạn tù đã bị bắt quả tang khi đang vượt ngục. Ông Mikhail Khodorkovsky từng bị Alexander Kuchma, bạn tù kiện tội lạm dụng tình dục. Alexander Kuchma cáo buộc, Mikhail Khodorkovsky quấy rối tình dục anh ta khi họ bị giam chung tại nhà tù Chiba...

Gần 6 năm trước (30/1/2008), ông Mikhail Khodorkovsky từng tuyệt thực sau khi cựu Phó Chủ tịch Tập đoàn Yukos, ông Vitaly Aleksanyan phải hầu toà (6/2/2008) cho dù đang bị ốm nặng vì nhiễm AIDS và ung thư. Tuy là “Vua dầu lửa”, nhưng ông Mikhail Khodorkovsky cũng chỉ được tiêu 2,3 USD/ngày (theo chế độ), trong đó 50% được dùng để mua thức ăn... Nhiều người cho rằng, nếu “Vua dầu lửa” Mikhail Khodorkovsky muốn có cuộc sống thoải mái hơn khi thụ án trong tù, ông hoàn toàn có thể xin hoặc tác động để chuyển tới nhà tù IK-7 ở thành phố Segez bởi tại đây chủ yếu giam giữ những phạm nhân mới bị kết án lần đầu vì những tội không nặng, trong đó có án kinh tế