Bốn điểm nóng 2019 và xu hướng đa liên kết giữa các nước nhỏ

• Làn sóng bắt công dân của nhau giữa các cường quốc
• Nguy cơ chiến tranh thương mại giữa các cường quốc
• Các cường quốc đua nhau quân sự hóa trên vũ trụ

1. Nhìn vào sự căng thẳng, thậm chí là thất bại ở những diễn đàn, hội nghị hay đối thoại quan trong nhất của thế giới trong năm qua, như Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), Hội nghị an ninh Munich, Đối thoại Shangri La... nhìn vào diễn biến thương chiến Mỹ - Trung hay sự đổ vỡ những hiệp định kiểm soát vũ khí hạt nhân Mỹ - Nga... thì có thể hiểu được, chỉ cần một mối quan hệ song phương đổ vỡ, trật tự truyền thống của thế giới có thể đảo lộn.

2. Trường hợp của hai cường quốc Mỹ - Trung được xem là điển hình nhất. “Đòn hiểm” mà mỗi bên muốn tấn công đối thủ trong một cuộc chiến toàn diện đã khiến cả thế giới đảo lộn. Các nước nhỏ hơn buộc phải liên kết để tạo ra trạng thái cân bằng mới. Điều này giải thích xu thế của năm 2019 là các nước nhỏ hơn sẽ liên kết với nhau nhiều hơn bao giờ hết.

Câu hỏi cực kỳ quan trọng trong năm 2019 là: Xu hướng trên liệu có giúp quyền lực toàn cầu của mỗi bên đạt tới cân bằng chiến lược? Hãy nhìn vào nước Mỹ. Việc theo đuổi chính sách "Nước Mỹ trước tiên" trong vài năm gần đây đã gây ra sự chống đối ở các mức độ khác nhau trên toàn thế giới. 

Mỹ đã khiến một số đồng minh, đối tác chiến lược và đối tác thương mại bắt đầu xa lánh. Khi Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris về chống biến đổi khí hậu, rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)... tất cả những "người bạn của Mỹ" đã ngoảnh mặt với Mỹ và chấp nhận không cùng một con thuyền.

Họ quyết định đi theo con đường họ chọn và tiếp tục tham gia vào trật tự đa phương, bất chấp những lời bóng gió dọa nạt hay ép buộc bằng biện pháp quen thuộc: Trừng phạt. Khái niệm của Mỹ: "Cùng với Mỹ" hoặc "chống lại Mỹ" được dự báo vẫn sẽ được cường quốc này duy trì trong năm 2019 và sẽ xuất hiện dày đặc hơn.

3. Không dễ để trả lời câu hỏi: Nước Mỹ đang đúng hay chính sách trên đã lỗi thời trong một thế giới liên kết với nhau để tạo ra sự cân bằng mới? Bởi, chính sách của Mỹ không chỉ phụ thuộc vào Mỹ. Bên cạnh Mỹ còn những cường quốc đối thủ chính của Mỹ là Nga hay Trung Quốc. 

Năm 2018 đã chứng kiến sự dính líu trực tiếp của 3 cường quốc này trong tất cả các điểm nóng của thế giới và dự báo năm 2019, những điểm nóng trên thế giới cũng sẽ tiếp tục có liên quan trực tiếp tới 3 cường quốc Nga, Mỹ, Trung Quốc.

4. Nếu như Mỹ có chính sách "Nước Mỹ trước tiên" thì Trung Quốc có sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) đầy tham vọng và nước này đang quyết tâm tạo dựng ảnh hưởng bao trùm từ châu Á, qua châu Âu, tới châu Phi, châu Mỹ xa xôi... khiến Mỹ lo ngại Trung Quốc sẽ vượt Mỹ mà thống trị chiến lược toàn cầu. 

Năm 2019, dự báo cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung sẽ tiếp tục nảy lửa, bất chấp hai bên vừa đạt được một số tiến bộ nhỏ trong cuộc thương chiến.

Không chỉ lo ngại Trung Quốc, nước Mỹ tiếp tục phải đối phó với nước Nga trong năm 2019 này. Gần 5 năm qua, Mỹ và các đồng minh phương Tây ra sức bao vây, cô lập, cấm vận Nga nhưng nước Nga dưới sự chèo lái của Tổng thống Vladimir Putin đã vượt qua mọi khó khăn để lấy lại vị thế và giành lại được tầm ảnh hưởng trên trường quốc tế.

Những con số “biết nói” được ông V.Putin đưa ra tại cuộc họp lớn lần thứ 14 trước hơn 1.700 phóng viên, nhà báo là câu trả lời đối với chính sách thù địch chống Nga. 

Sau cuộc chiến tại Syria với phần thắng - bại đã “rành rành”, giờ đây, vai trò của Nga trong việc giải quyết các hồ sơ quốc tế nóng bỏng như chống khủng bố, chương trình hạt nhân Iran, Triều Tiên, tấn công mạng, không phổ biến vũ khí hạt nhân... là rất rõ.

5. Phân tích các trường hợp của 3 cường quốc toàn cầu trên để thấy tại sao các nước nhỏ hơn đang theo xu hướng đa liên kết. Bởi đây là lúc phần lớn các nước muốn quản lý các mối quan hệ quốc tế của họ theo lợi ích quốc gia riêng của mình và không muốn lựa chọn chiến lược của họ được quyết định bởi những người khác. Quyền tự chủ chiến lược là chính đáng của mỗi quốc gia. 

Thực tế là thế giới ngày nay được liên kết nhiều hơn nữa. Vì vậy, các quan hệ dựa trên vấn đề đang tăng lên. Không có chuyện "cưỡng ép của chiến lược cân bằng" trong sự năng động quốc tế.

Có thể thấy rõ, chủ nghĩa đơn phương là khái niệm lỗi thời. Nhưng, tàn dư của nó vẫn còn “rơi rớt” khiến các chuyên gia dự báo thế giới trong năm 2019 vẫn có thể xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới hay các xung đột nhỏ có thể bùng phát nếu không kịp thời kiểm soát các "điểm nóng".

6. Các chuyên gia nhận định, trong các “điểm nóng” thì khu vực Biển Đông được đặc biệt nhấn mạnh và được khuyến cáo có thể là điểm “nóng bỏng” nhất trong năm 2019 với các nguy cơ xung đột, đặc biệt giữa các lực lượng của Mỹ và Trung Quốc luôn đặt trong tình trạng “báo động”. 

Một số nhà khoa học chính trị gọi Biển Đông là một điểm nóng tiềm tàng của thế kỷ 21, có thể so sánh với khu vực Trung Đông về khả năng bùng nổ xung đột. Đây được dự báo là "chiến trường" chính của cuộc đối đầu Mỹ-Trung trong năm 2019 .

Nếu như nguy cơ xung đột ở khu vực Biển Đông được xếp hàng “nóng bỏng” thì một ngòi nổ khác cũng ở biển. Biển Azov. Vấn đề Ukraine vốn âm ỉ bao năm nay có thể được kích hoạt trở thành nguyên nhân của Thế chiến thứ 3. 

Nhìn vào vụ việc ở Azov, nhìn vào cách Mỹ và phương Tây bố trí quân sự, cách Nga điều động lực lượng, những căng thẳng sẽ được thổi bùng chỉ còn là thời gian và một cái cớ. Nếu xung đột xuất phát từ đây, chắc chắn sẽ phá hủy sự cân bằng của toàn khu vực những năm vừa qua và có khả năng đẩy cả châu Âu rơi vào tình trạng hỗn loạn.

Khu vực tiếp theo được dự báo có thể sẽ là ngòi nổ của chiến tranh trên phạm vi lớn là Vùng Vịnh. Cuộc khủng hoảng chính trị, quân sự liên miên ở Trung Đông đã khiến thế giới vô cùng mệt mỏi và bất an. Các áp lực kinh tế đối với Iran tiếp tục tăng trong bối cảnh Mỹ có những hành động ngày càng tăng mạnh nhằm kiềm chế thương mại của nước này. 

Cuộc chiến tranh mà Saudi Arabia đang tiến hành ở Yemen chưa có dấu hiệu suy giảm. Cuộc nội chiến ở Syria đã có dấu hiệu "hạ nhiệt", song cả Nga và Mỹ vẫn còn những toan tính riêng. Rối ren trong vấn đề người Kurd, người Thổ, người Syria và người Iraq... có thể bùng phát thành một cuộc xung đột công khai bất cứ lúc nào.

Khu vực cuối cùng có dự báo khó đoán nhất trong năm 2019, chính là Bán đảo Triều Tiên. Có một điều rất rõ ràng là căng thẳng trên Bán đảo Triều Tiên đã giảm đáng kể trong năm 2018, tuy nhiên, vẫn còn nhiều trở ngại nghiêm trọng ở phía trước. 

Những nước có vai trò quan trọng trong vấn đề Triều Tiên như Trung Quốc và Nhật Bản, Nga vẫn bất đồng về tiến trình hòa giải giữa Hàn Quốc và Triều Tiên. Mối quan hệ Mỹ - Triều có thể nóng lại bất cứ lúc nào.

7. Ngoài những nhân tố “nóng bỏng”, thế giới còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ có thể gây “tan chảy” nữa. Những dự báo không sáng sủa cho cả khối phương Tây cũng xuất hiện ngày một nhiều. 

Với kinh nghiệm gần đây về phong trào "Áo vàng" tại Pháp, người ta hoàn toàn có thể tưởng tượng một "phiên bản áo vàng" của Mỹ. Và nếu cuộc khủng hoảng này xảy ra, nguy cơ nội chiến không loại trừ bất cứ quốc gia nào. 

8. Xu hướng mới chỉ ra, các cường quốc thường có xu hướng dốc toàn bộ nguồn lực ngoại giao, quân sự và chính trị... vào cái mà họ cho là những cuộc xung đột nghiêm trọng nhất, theo quan điểm của họ. Những cuộc xung đột ít nghiêm trọng hơn không được chú ý đến, điều đó có nghĩa là những cuộc xung đột đó có thể leo thang thành những cuộc đối đầu nguy hiểm trước khi người ta nhận thức được điều gì đang diễn ra. 

Năm 2019 này, những cuộc xung đột mang tính tàn phá có thể xuất hiện ở các nước Baltic, ở Azerbaijan, ở Kashmir thậm chí là ở Venezuela. Nếu Thế chiến 3 nổ ra, rất có thể nó sẽ bắt nguồn từ một sự kiện hoàn toàn bất ngờ.

Liệu thế giới của năm 2019 có đối mặt với nhiều hiểm nguy hơn năm 2018 hay không? Thật khó trả lời chắc chắn. Nhưng có một điều chắc chắn: sự thay đổi của trật tự thế giới cho thấy tương lai của thế giới sẽ nguy hiểm hơn nhiều so với trước.