Hoài nghi để tin tưởng

Lẽ phải riêng mình

Tôi đang cố học môn nghệ thuật tinh tế và quý báu đó: sống hòa thuận cùng tất cả. Lũ trẻ hàng xóm đánh con tôi nhưng tôi không muốn cãi nhau với láng giềng vì thế.

Gà mái hay quả trứng? Tất nhiên, gà mái sinh ra trước. Gà mái thích được tôi tôn trọng. Nhưng thực ra quả trứng phải có trước mới đúng - ờ, được rồi, tôi đồng ý là quả trứng đã có trước. Thế là quả trứng coi tôi là một người hết sức anh minh.

Bức tranh này ư? Ái dà, đẹp quá nhỉ! Của đáng tội, nếu nhìn từ góc độ khác, tôi có cảm giác nó cũng chỉ tầm tầm thôi... Nói vậy nhưng các bạn vẫn còn có thể thuyết phục tôi nghĩ khác và biết đâu, tôi sẽ lại công nhận rằng lẽ phải thuộc về các bạn.

Từ góc độ này... Từ góc độ khác...
Theo cách này... Hay theo cách khác...
Các bạn hãy tự thử mà xem, từ góc độ này hay từ góc độ khác... Đừng giận dữ khi người bán hàng nói hết món đồ mà bạn cần, có thể kiếm món đồ mà bạn cần bằng một cách khác.

Hãy đồng ý rằng bình minh cũng đẹp như hoàng hôn. Cùng một lúc hãy công nhận với người này là mặt trời đang mọc và với người kia là mặt trời đang lặn. Từ góc độ này, từ góc độ khác...

Đèn sáng trên bàn. Cây đèn phải nhưng bóng tối luẩn quất ở góc phòng cũng phải. Những người trầm trồ: "Chà, thơm quá!" rất phải, nhưng những người kêu ca: "Ôi, mùi gì khó chịu thế!" cũng phải không kém.

Ví dụ như tỏi. Hay rong rêu. Hay con ngựa. Hay pho mát. Hay các loại nước hoa chẳng hạn. Vừa mũi người này nhưng chắc gì đã vừa mũi người khác.

Có rất nhiều lẽ phải khác nhau trên cõi thế. Nếu ta không có lẽ phải của riêng mình thì ta có thể phát điên.

Mâu thuẫn trong ta

Họ không tự tranh cãi với mình mà chỉ chuyên đi tranh cãi với những người khác.
Sông tranh cãi với bờ.
Diều hâu tranh cãi với gió.
Cái lưỡi này tranh cãi với cái lưỡi khác.
Ăn miếng trả miếng, mắt đấu mắt, răng cà răng. Và chẳng có mắt nào, răng nào tự chống lại mình.

Nhưng kẻ không bao giờ tự tranh cãi với chính mình thì sẽ tranh cãi với người khác ra sao? Anh ta sẽ gặm nhấm. Anh ta không biết  tranh cãi đâu - anh ta sẽ gặm nhấm, ăn mòn... Sông làm bờ lở, mọt gặm nhấm bàn, chó gặm xương, còn con người cắn xé con người. Đó là đoàn quân gặm nhấm khổng lồ - đoàn quân của những ai không biết tự tranh cãi với mình.

Ồ, tất nhiên, tất nhiên tôi hiểu, khi băng qua đập, sông không thể tự tranh cãi với mình vì làm thế nó không thể nào vượt lên trên đập. Răng không thể tự tranh cãi với mình khi phải cà vào cái răng khác - làm thế thì còn lâu nó mới thắng. Mắt không thể tự hoài nghi mình nếu nó muốn thiêu đốt hay hấp dẫn người khác...

Nhưng trước đó thì sao? Nhưng sau đó thì sao?

Khi chưa trôi tới đập, sông chỉ chảy lững lờ - liệu lúc đó nó có suy nghĩ gì không? Trước khi đôi mắt bạn thắng đôi mắt người khác, chúng có ý định tự tranh cãi với chính mình không?

Không ư? Vậy bạn thực ngốc nghếch. Và chiến thắng của bạn là một chiến thắng ngốc nghếch.

Nếu sông không chảy, nếu nước chỉ lững lờ, nếu bia không sủi bọt và con người không tự tranh cãi với chính bản thân mình - trên đời này chỉ rặt những kẻ ngốc nghếch thành công. Những kẻ ngốc nghếch một trăm phần trăm.

Những kẻ ngốc nghếch không bao giờ hoài nghi cuộc sống.

Thà một lần mất

Hôm nay tôi đã giật đứt chuỗi hạt cườm của nàng và những hạt cườm rơi tung toé trên cỏ. Tôi không thể tiếp tục chứng kiến cảnh nàng cứ nâng niu nó như báu vật trong khi ngày nào cũng có người làm rơi của nàng vài ba hạt cườm. Nàng làm ra vẻ không có chuyện gì xảy ra - nàng cố giữ sợi chỉ xâu những hạt cườm đó! Tôi không thể nào chịu đựng nổi việc các hạt cườm cứ ít dần đi mà nàng vẫn dùng nó làm đồ trang sức. Phải chăng nàng thực sự không biết số hạt cườm cứ vợi dần đi?

Nhưng có thể, nàng không muốn nhận ra điều đó. Bởi chuỗi hạt cườm là niềm tin của nàng vào nhan sắc của mình, niềm tin vào tình yêu, niềm tin vào nhan sắc trần gian. Chắc vì thế nên nàng mới nâng niu gìn giữ nó như vậy.--PageBreak--

Nhưng thật ra nàng chỉ nâng niu gìn giữ mỗi sợi chỉ thôi, ngỡ như niềm tin của nàng nằm trong sợi chỉ chứ không phải trong những hạt cườm. Trong lúc nàng cứ run rẩy như thế cạnh sợi chỉ của mình, ai đó hàng ngày cứ làm mất đi của nàng từng hạt cườm, từng hạt cườm một; rồi chẳng bao lâu nữa các hạt cườm sẽ rơi rụng hết và trên cổ nàng chỉ còn trơ sợi chỉ.

Nhưng khoảnh khắc đó sẽ khủng khiếp hơn nhiều nếu sợi chỉ không trơ trọi hẳn mà còn giữ lại năm bảy hạt cườm, hay ít hơn thế một chút. Tôi không muốn nhìn thấy nàng trong giây phút đó, tôi không muốn thấy nàng lúc nàng vẫn tự hào về dăm bảy hạt cườm cuối cùng nằm leo teo trên sợi chỉ mong manh gần như trơ trọi. Thà giật đứt nó luôn và xâu lại từ đầu còn hơn cứ run rẩy gìn giữ nó, đánh mất dần mất mòn từng hạt, từng hạt cườm một.

(Tôi không thể chịu đựng được sự nhỏ giọt. Điều đó làm tôi mỏi mệt; thêm một tí hay bớt một tí cũng đều đơn điệu và ngán ngẩm như nhau. Ai uống từng giọt rượu một? Ai tưới sa mạc bằng giọt mưa đơn lẻ? Trò tra tấn dã man nhất: rỏ từng giọt, từng giọt nước xuống đầu!

Từng giọt - từng giọt - từng giọt một...
Tiếp theo - tiếp theo - tiếp theo nhau...).
Tôi chưa hề thổ lộ với ai về việc với tôi nàng có ý nghĩa nhường nào. Ngay cả với nàng tôi cũng chưa từng nói.

Các hạt cườm đau nhói vì phải rơi dần rơi mòn, mỗi sợi chỉ không hề cảm thấy đau.

Hôm nay tôi đã giật đứt chuỗi hạt cườm của nàng và những hạt cườm rơi tung toé trên cỏ.

Nàng nghĩ, hình như tôi rất ghét nàng!

Tự do vì nỗi buồn

Nỗi buồn luôn luôn tự do.
Mọi cảm giác khác đều là những mối dây ràng buộc...
Nếu có thể, bạn hãy nhìn thế giới qua nỗi buồn. Nỗi buồn luôn luôn tự do, nỗi buồn được gắn đôi cánh của chim hồng chim hộc.

Mỗi khi tôi buồn, tôi thấy cảm thông hơn với những người xung quanh, vì nỗi buồn đã nâng tôi bay lên... Nỗi buồn lẽ nào có thể không cao thượng?

Nỗi buồn trong lòng người như nắng quái chiều hôm, như buổi hoàng hôn đã lặn mặt trời nhưng trăng sao chưa mọc (xin đừng ai bật đèn sáng trong phòng!).

Toa xe điện chật ních người lăn bánh ngoài phố, bóng đèn pha còn sót lại bên phải nhấp nha nhấp nháy như mắt người. Ai nấy đều vội vã về cùng cây thông năm mới. Ơi trái đất đang đầy chặt chúng tôi, người bị ràng buộc làm sao, người bị mất tự do quá đỗi! Bao mối dây đã thắt chúng ta, đã hoà lẫn chúng ta vào nhau! Lẫn vào nhau sâu sắc đến mức không thể nào lần cởi!

Trong nỗi buồn của mình, tôi tự do hơn các bạn. Tôi có thể đi đâu tuỳ ý (xin đừng ai bật đèn sáng trong phòng!).

Đã bao giờ bạn có thời gian để cảm thấy buồn chưa? Đã bao giờ bạn cho phép mình không bật đèn sáng trong phòng khi trời đã vào đêm?

Hãy hát lên!

Đấy là tôi đang nói với bạn - hãy hát lên. Hãy hát lên khi hạnh phúc. Hãy hát lên ngạo nghễ trước mọi sự cục cằn thô bỉ. Hãy hát thẳng vào mặt kẻ đang quở mắng bạn. Hãy hát lên với niềm kiêu hãnh về sự ưu việt của mình khi kẻ thù hành hạ bạn.

Tới giờ tôi vẫn nhớ như in. Cảnh tượng này tôi đã nhìn thấy ngày thơ ấu. Người đàn bà hàng xóm đánh cậu con trai mới năm bảy tuổi đầu.

Cậu ta tay chống vào tường nhà kho và hát. Mẹ đánh cậu nhưng cậu vẫn cười và hát. Mẹ xõng tay bất lực, đành đứng nhìn cậu bỏ đi, tay xoa đôi vai và tấm lưng bầm tím. Cậu ta cứ đi và hát mãi.

Hãy hát lên trong xe bus chật ních người và nếu phải nộp phạt vì thế, hãy vừa hát vừa nộp!

Hãy hát lên khi cạn chén! Hãy hát lên khi cúi đầu trước mộ! Sao các bạn im lặng, hãy hát lên! Người đã khuất không thể nghe thấy gì nữa. Lời ca của chúng ta không dành cho anh ấy. Hãy hát lên không phải về sự ra đi vĩnh viễn của anh ấy mà về cuộc sống của chính chúng ta. Không phải về cành thông héo khô gãy xuống mộ mà về tán lá đang xanh mướt vòm cao. Ta hát cho ta nghe, hỡi tất cả những ai đang sống. Chúng ta mới cần lời ca chứ không phải người đã khuất.

... Nửa đêm ta tỉnh giấc và nghe thấy tiếng hót họa mi. Anh thấy không, tiếng ca khi đêm về vẫn thức. Chẳng lẽ ta cũng chỉ hát giữa bình minh, giữa bình minh ngập nắng thôi ư? Thế còn những bài ca tuyệt vọng, những bài ca căm hờn, những bài ca khởi nghĩa? Phải, ở đâu rồi bài ca khởi nghĩa của bạn? Bạn đã chiến thắng và giờ bạn chỉ hát giữa ban mai? Hay bạn đã thất trận rồi và giờ hoàn toàn không hát nữa???