Miền gái đẹp

Giai điệu của bài hát "Tâm tình cô gái Na Hang" của nhạc sỹ Lê Việt Hòa nghe da diết, đằm thắm yêu thương trên loa truyền thanh, cứ xa xa và chúng tôi rời thị trấn Nà Hang (tỉnh Tuyên Quang), mang theo dư âm của một truyền thuyết để ngược lên miền gái đẹp Thượng Lâm.

Truyền thuyết 100 con phượng hoàng và 99 ngọn núi

Thượng Lâm có rất nhiều truyền thuyết. Đây là một vùng lòng chảo bao bọc bởi những ngọn núi đá kỳ vĩ đẹp như một bức tranh sơn thuỷ, đẹp đến nao lòng, say đắm bao tao nhân, mặc khách. Từ xưa tới nay qua bao thế hệ, những người già Thượng Lâm thường kể cho con cháu truyền thuyết phượng hoàng về làm tổ trên vùng đất mình sinh sống.

Truyền thuyết kể rằng, vùng đất này là nơi giao hoà giữa trời và đất, địa khí phong thuỷ, hữu tình. Vào một ngày cả vùng chợt nhìn thấy một đàn phượng hoàng bay về, mỗi con đậu trên một ngọn núi để làm tổ. Nhưng chỉ có 99 ngọn núi đủ để 99 con đậu, còn một con bay lượn đi, lượn lại không tìm thấy chỗ đậu bèn vỗ cánh bay đi. Vậy là, cả đàn lại bay theo con chim đó, để lại dấu tích 99 ngọn núi với hình dáng chim phượng hoàng, mỗi ngọn núi một thế đứng khác nhau tạo thành quần thể núi đá sinh động bao quanh lòng chảo Thượng Lâm trù phú.

Còn vào thời Pháp thuộc, thực dân Pháp đã có ý định làm một cầu treo bắc từ núi Ông Tiên sang các ngọn núi bên cạnh và từ đó để xây dựng hệ thống cáp treo cho quan Pháp thưởng ngoạn cảnh đẹp Thượng Lâm. Song không thực hiện được, đến giờ vẫn còn hai mố cầu trên núi Ông Tiên.

Miền gái đẹp Thượng Lâm

Gái Tày Thượng Lâm được nức tiếng là gái xinh nhất vùng sơn cước. Bởi, tính tình nền nã, duyên dáng, chăm làm, chịu khó. Vẻ đẹp mặn mà của thiếu nữ vùng cao. Làn da của con gái Thượng Lâm thì mịn màng đến khó tả. Chả thế mà có câu truyền rằng: "mận Hồng Thái gái Thượng Lâm".

Gái Tày Thượng Lâm - Nà Hang.

Khách đến Thượng Lâm được chào đón nồng nhiệt. Có một phong tục xưa kia khi khách đến chơi nhà, nếu nhà mà vị khách đến có con gái thì sau khi chủ và khách dùng cơm rượu no say, tiếp đó chủ nhà và khách cùng uống nước thì người con gái mang chăn, đệm thổ cẩm tới phòng khách nghỉ, trải nệm.  Trải xong, cô gái nằm vào đó để đến khi vị khách vào ngủ có chăn ấm để đắp.

Khi lắng nghe gia chủ (bố cô gái) mời khách đi nghỉ, lúc đó cô gái mới kín đáo trở về buồng ngủ của mình. Cô gái ra khỏi chăn, để lại mùi hương nhu thơm nồng trên mái tóc và vị khách say nồng trong giấc ngủ ngon.

Gái Thượng Lâm rất mực yêu chồng thương con, một lòng thuỷ chung son sắt. Vẻ đẹp của thiếu nữ Thượng Lâm đã được bao thi nhân mặc khách ca ngợi: "Sơn nữ phía rừng xanh/ Môi đỏ má hồng/ Lưng ong dáng nguyệt/ Khách tình thơ say/ Em người sơn nữ/ Đẹp như hoa lan rừng/ Đất lành chim xây tổ/ Xứ phượng hoàng thần tiên/ Trên đỉnh đèo Ái Âu/ Đàn then em ngân tiếng hát/ Kể chuyện tình Thượng Lâm" (thơ Trường Giang).

Đem theo câu hỏi về miền gái đẹp Thượng Lâm, chúng tôi đến bản Nà Lầu để nghe những câu chuyện của người già nơi đây nói về vẻ đẹp của con gái vùng sơn cước này.

Cụ Bàn Thị Lài kể cho chúng tôi nghe về sự tích người đẹp Thượng Lâm. Xưa ở vùng đất này có tiếng bởi những người đẹp. Theo các cụ tương truyền lại một tích chuyện cổ rằng, xưa dưới đỉnh đèo Ái Âu có nàng Bàn Hoa Trang xinh đẹp nghiêng nước, nghiêng thành. Nàng giỏi dệt vải và vẽ tranh rất tài hoa sau được quận công xứ núi tên là Vinh Thành Đại công, kết duyên.

Trước khi đi theo chồng, nàng có truyền lại bí quyết làm đẹp bằng các thứ dược thảo sẵn có trong vùng cho các thiếu nữ trong bản và cả nghề dệt vải nữa. Từ khi được Hoa Trang truyền lại các bí quyết làm đẹp, các thiếu nữ trong vùng đã vận dụng và kết quả những hương sắc mà thiên nhiên ban tặng, các nàng đều trở thành những thiếu nữ đầy sức quyến rũ.

Thượng Lâm xưa thường tổ chức các cuộc thi thôn nữ đẹp vào các lễ hội như lễ hội Lồng Tông, lễ đình làng. Cụ Bàn Thị Trài ở bản Nà Bin kể cho chúng tôi nghe về cuộc thi người đẹp vào dịp lễ hội Lồng Tông - tức lễ mừng cơm mới.

Ngay từ sáng sớm, các thiếu nữ ở các bản, với váy áo đẹp nhất xúng xính xuống hội. Mỗi bản đều cử 3 đến 4 cô gái xinh đẹp nết na, giỏi hát then, giỏi đánh đàn tính, để đến lễ Lồng Tông dự thi với các thiếu nữ khác trong vùng. Phần thi người đẹp diễn ra gồm ba phần.

Phần thứ nhất là hát then, đánh đàn tính, ứng xử gọi là phần lễ nhạc. Phần thi này gồm các bài hát giao duyên của dân tộc, tài hoa của cô gái thể hiện qua tiếng đàn tính và giọng hát.

Phần thứ hai là thi trang phục dân tộc và thi dệt vải, các thí sinh sau khi trình diễn trang phục dân tộc mình, thì bước vào phần thi dệt vải. Các thiếu nữ phải dệt một tấm khăn, hay đai áo, tuỳ theo thời gian, thể lệ cuộc thi của từng năm. Trong thời gian nhất định, thiếu nữ phải hoàn thành sản phẩm. Tiêu chí đánh giá là nét hoa văn trên sản phẩm có sắc sảo hay không. Ngoài ra, các cô phải giải thích những hoa văn mình dệt lên sản phẩm.

Phần thi thứ ba là thi ứng xử, gồm cách đối nhân xử thế trong gia đình, đạo làm con, làm vợ, làm mẹ. Phần thi này thể hiện sự hiểu biết, khéo léo của thiếu nữ làm tôn vẻ đẹp và sự tài hoa của họ. Ban giám khảo của cuộc thi là những vị chức sắc trong làng, bản và các cụ cao tuổi có kiến thức nho học.

Thiếu nữ nào thắng trong cuộc thi, thì đó là một sự hãnh diện lớn của dòng họ, cũng như sự tự hào của các thiếu nữ trong bản và điều đặc biệt mang ý nghĩa tâm linh. Thiếu nữ nào đoạt giải trong lễ hội là sẽ đem về may mắn cho bản làng. Nghĩa là năm đó cả bản sẽ gặp điều tốt lành, mùa vụ tốt tươi, gia đình hạnh phúc.

Thiếu nữ Tày Thượng Lâm.

Cụ Trài kết thúc câu chuyện kể về thi gái đẹp trong lễ hội Lồng Tông, ánh mắt cụ trông xa xăm như tiếc nuối một điều gì rất gần với cụ. Tôi đọc được trong ánh mắt cụ, như đang muốn một ngày nào, lễ hội Lồng Tông sẽ khôi phục lại những gì đã mai một. Bởi, lớp con cháu cụ cần phải biết được truyền thống văn hoá của dân tộc mình, mảnh đất mình đang sinh sống.

Miền gái đẹp Thượng Lâm xưa và nay chỉ cách nhau về thời gian và không gian sinh hoạt văn hoá, còn vẻ đẹp của người con gái thì mãi còn. Nà Hang có giống mận Hồng Thái ngon ngọt và hơn thế nữa Nà Hang còn một kho báu của vẻ đẹp thiếu nữ Thượng Lâm - Miền gái đẹp.--PageBreak--

Tương lai của một vùng du lịch sinh thái văn hoá

Thật là kỳ diệu, khi công trình thủy điện Tuyên Quang với diện tích mặt nước vùng hồ đã nhấn chìm 12 xã của huyện, buộc người dân 12 xã này phải di dời, thì xã Thượng Lâm vẫn còn nguyên vẹn. Bởi, Thượng Lâm cao hơn vùng hồ và một lý do nữa nó được bao bọc bởi những dãy núi đá, khiến Thượng Lâm được ví như "vườn treo Babilon", một Hạ Long trên cạn của Việt Nam trên xứ núi Nà Hang.

"Thượng Lâm sẽ trở thành điểm du lịch sinh thái và văn hoá hấp dẫn du khách, bởi những nét văn hoá đặc sắc, với những phong tục tập quán độc đáo. Du khách đến Nà Hang sẽ được biết thêm về văn hoá các dân tộc và thưởng thức những món ăn mang đặc trưng của các dân tộc Tày, Dao, Mông". Đây là khẳng định của Bí thư Huyện ủy Nà Hang Hứa Kiến Thiết, khi nói về tiềm năng du lịch sinh thái văn hoá của Nà Hang, trong đó Thượng Lâm như một điểm đến ấn tượng của du khách.

Với truyền thống lịch sử lâu đời, Thượng Lâm như một "thương hiệu" khi du khách nói đến Nà Hang. Đến Thượng Lâm, du khách sẽ rất ấn tượng với những bản làng với những nếp nhà sàn, vương làn khói trắng thanh bình thấp thoáng dưới những tán cây cổ ven những triền núi.

Thật ấm cúng khi du khách cùng ăn những bữa cơm thân mật với gia chủ. Trên sàn nhà bên bếp lửa hồng cùng nhau nâng bát rượu ngô và thưởng thức các món ăn truyền thống do các bà, các mế, các thiếu nữ nấu.

Những món ăn như măng rừng luộc chấm mẻ, rượu ngô, cá ướp mẻ nướng, lòng gà xào lá ớt, thịt bò khô nướng, cá nấu măng chua, thịt gà xào mẻ, thịt chua om tỏi, rau rớn xào, canh đắng... những món ăn mang dư vị của núi, của rừng sẽ làm du khách thêm yêu thêm quý Thượng Lâm.

Với đề án du lịch sinh thái văn hoá trong nay mai khi mà công trình thủy điện Tuyên Quang hoàn thành, không những cung cấp cho quốc gia 1,3 tỷ KW giờ/năm, mà khu vực vùng hồ thủy điện sẽ là quần thể các điểm du lịch sinh thái đầy hấp dẫn. Với nhiều quần thể đảo, hang động và những nếp nhà sàn của cư dân quanh vùng sẽ là sự khám phá đầy thú vị của du khách. Nà Hang đang mời gọi các nhà đầu tư và cũng chuẩn bị đón chào du khách tới Nà Hang.

Đây là một số địa điểm du lịch sinh thái đầy tiềm năng của Nà Hang đang mời gọi các nhà đầu tư.

 - Thượng Lâm là trung tâm khu B của Nà Hang cách Nà Hang 25km đường bộ và cũng có thể đi đường thủy khi hoàn thành thuỷ điện, đây là vùng đất có nhiều điều để du khách khám phá nhất là những bản làng của người Tày bản địa Nà Hang. Thượng Lâm là xứ sở của truyền thuyết đầy hấp dẫn du khách.

- Khu bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ - Bản Bung rộng 33.249ha, gồm các xã Thanh Tương, Khau Tinh, Vĩnh Yên, Côn Lôn, Sơn Phú. Khu bảo tồn này hiện có 63 loài chim, 2.000 loài thực vật, 35 loài bò sát, 25 loài lưỡng cư, 500 loài côn trùng, 70 loài thú. Đặc biệt có từ 160 - 200 con voọc mũi hếch có tên trong Sách đỏ thế giới.

- Hang đá Nậm Trang xã Vĩnh Yên dài 1.000m, trong hang có suối ngầm chảy qua với nhiều trầm tích lạ mắt. Nơi này có nhiều cây nghiến to đến 5 người ôm, có cây cao tới 60m, một vùng sinh thái đa dạng mang đặc trưng của loại rừng nhiệt đới.

- Bản Bung, xã Thanh Tương cách thị trấn Nà Hang 17km đường bộ. Đây là bản người Tày, người Dao còn lưu giữ nhiều nét văn hoá đặc sắc của Nà Hang với những ngôi nhà sàn cổ, những tập tục còn vẻ nguyên sơ của đồng bào. Đây được coi như điểm khám phá văn hoá dân tộc tiêu biểu mang đặc trưng của Nà Hang.

- Ngược bằng thuyền, hoặc bằng đường bộ đến xã Thuý Loa, ven hồ thủy điện là quần thể những núi đá, hang động kỳ thú, đây có thể tạo thành các tour du lịch mạo hiểm hấp dẫn du khách.

- Bản Lãm - thác Đầu Đảng từ đập thủy điện có thể tạo tour du lịch từ hạ nguồn lên Bản Lãm xã Khau Tinh, tiếp đó theo sông Năng qua xã Đà Vị lên thác Đầu Đảng, nối với hồ Ba Bể tỉnh Bắc Kạn. Đây là tour du lịch ngắm cảnh lòng hồ, núi đá kỳ vĩ cùng quan sát những khu rừng nguyên sinh với nhiều động vật như khỉ, voọc mũi hếch, các loại chim rừng...