Nhà nước Hồi giáo tự xưng: Những nguồn tiền bí mật chống lưng

Trong tình trạng tự xưng và không được công nhận là một nhà nước độc lập, tổ chức này tuyên bố lãnh thổ của mình bao gồm Iraq và Syria, với dự định trong tương lai bao gồm cả khu vực Levant, gồm Lebanon, Israel, Jordan, Cyprus và Nam Thổ Nhĩ Kỳ.

Điều làm nên sự khác biệt của IS với các tổ chức khủng bố Hồi giáo khác là chúng không theo đuổi việc tổ chức các hành động khủng bố gây tiếng vang rồi rút lui, mà theo đuổi việc thành lập một nhà nước thuần Hồi giáo theo tinh thần Jihadist (thánh chiến). IS hiện nay được Mỹ coi là “tổ chức khủng bố giàu có và tinh vi về mặt tài chính nhất thế giới”.

Nguồn tài chính khổng lồ

IS là một trong những tổ chức khủng bố có nguồn tài chính tốt nhất trên thế giới. Không có ước tính đáng tin cậy về giá trị tài sản bí mật của nhóm, nhưng trong tháng 10/2014, một quan chức Mỹ mô tả nó như là tích lũy khối của cải đồ sộ. IS trả tiền cho các chiến binh thánh chiến khoảng 400 USD một tháng, nhiều hơn so với các nhóm nổi dậy Syria hay lời đề nghị của chính phủ Iraq. Chúng có nhiều thuận lợi khi mua vũ khí trên thị trường chợ đen hoặc từ các quan chức tham nhũng và lực lượng dân quân.

Nếu không có tài sản này, có lẽ IS - hình thức mới nhất của al-Qaeda - không thể mở rộng, phát triển nhanh như vậy. IS công bố hình thức hiện tại của nó vào tháng 3/2013, khi nó mở rộng sang Syria từ Iraq (sau đó chia tay với al-Qaeda). Đến tháng 6/2013, lực lượng này đã lấy quyền kiểm soát Raqqa, một thành phố ở Syria, và cũng trong tháng đó đã lan tới Mosul, thành phố thứ hai của Iraq. Vào tháng 5/2014 ước tính có tới 30.000 người (có cả phụ nữ) trong đó có 15.000 binh lính người nước ngoài tham gia IS.

Không giống như các nhóm khủng bố khác, bao gồm cả al-Qaeda ở Iraq, phần lớn là dựa các quỹ riêng của mình hơn là vào vào những người ủng hộ giàu có, dù rằng IS nhận được sự đóng góp đáng kể từ các nhà tài chính vùng Vịnh vào ngân sách của mình. Thay vào đó, tài chính của IS đến từ nguồn thu dầu mỏ ở các khu vực dưới sự kiểm soát của lực lượng này phía tây Iraq và đông Syria.

Các quan chức Mỹ ước tính rằng IS có thể thu tới 2 triệu USD/ngày từ dầu trước khi các cuộc không kích bắt đầu (người dân địa phương nghĩ số này là nhiều hơn). Tống tiền và đánh thuế người dân trong khu vực IS kiểm soát là những biện pháp đang được chúng áp dụng để kiếm thêm nguồn thu tài chính. Giống như các nhóm thánh chiến khác, IS kiếm được ít nhất 20 triệu USD vào năm 2014 từ những món tiền trả cho con tin, trong đó có một số nhà báo Pháp và Tây Ban Nha.

Cuộc tấn công của Mỹ và đồng minh vào IS nhằm cắt nguồn cung cấp tài chính và ngăn chặn chúng phát triển về mặt quân sự. Họ đã tiến hành không kích vào các nhà máy lọc dầu do IS kiểm soát ở Syria. Mỹ và Anh cũng đã có một chính sách nghiêm ngặt trong việc đàm phán và trả tiền chuộc con tin, đồng thời ép các nước châu Âu ngừng trả tiền cho việc này. Nhưng đây là một cuộc chiến lâu dài, và ở thời điểm hiện tại, IS vẫn như có thể được trả tiền cho mọi thứ chúng cần.

Nhiều kẻ thù hơn bạn

Sau nhiều tháng thất bại của liên minh chiến đấu do Mỹ đứng đầu, tình hình từ Iraq và Syria đã có trở nên khởi sắc hơn. Tướng Martin Dempsey, Tổng tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, tuyên bố cuộc chiến đã “bắt đầu thay đổi” - mặc dù nó sẽ mất nhiều thời gian hơn để đánh bại các chiến binh thánh chiến.

Đặc phái viên của Liên Hợp Quốc tại Iraq, Nickolay Mladenov, cho rằng chiến lược tranh thủ các lực lượng địa phương đã có dấu hiệu tiến bộ. Các cuộc không kích không ngừng đã phá hủy nhiều kho vũ khí và làm thiệt mạng nhiều chỉ huy cao cấp của IS. Mặt khác, những cuộc tấn công cũng đã làm suy giảm dòng chảy của dầu lậu - một nguồn lớn kinh phí của IS. Lực lượng người Kurd Syria địa phương, được gia cố bởi quân nổi dậy Syria và quân Peshmerga đang từ từ đẩy lùi IS ra khỏi thành phố bị vây hãm.

Trước những thất bại ngày càng tồi tệ, IS điên cuồng phản ứng trên truyền thông. Chống lại những tin đồn rằng đã bị thương hoặc bị chết, thủ lĩnh IS Abu Bakr al-Baghdadi tuyên bố trong một bài phát biểu rằng những chiến binh của mình sẽ chiến đấu cho đến chết. Trong một đoạn video quay cảnh chặt đầu 18 binh sĩ người Syria được gửi đi, có thể thấy kẻ giết người IS bao gồm một số tân binh phương Tây.

Thông điệp của IS được phát đi “Chúng tôi sẽ bắt đầu giết người trên đường phố” với hình ảnh chiến binh IS đeo mặt nạ, cùng với lời ghi âm của thủ lĩnh các nhóm khủng bố ở Algeria, Ai Cập, Libya…, kêu gọi thánh chiến, kích động người Sunni ở Yemen tàn sát người Shia như là một “sứ mệnh Hồi giáo”.

Nhưng cuộc tấn công, cũng như những hành động của IS, đã làm thay đổi ý kiến công chúng chứ không phải làm họ ngưỡng mộ. Sự cuồng tín dã man của chúng cũng đã đẩy các quốc gia vùng Vịnh vào cuộc tranh cãi gay gắt giữa Qatar và các nước láng giềng bị cáo buộc hỗ trợ các tiểu vương quốc nhỏ của các nhóm Hồi giáo cực đoan. Và IS đang tạo ra nhiều kẻ thù hơn bạn bè.