Trường Sơn và ký ức của một người lính
Lễ truy điệu sống không có hương, không có hoa, chỉ có lá cờ đỏ trải lên bàn và những cây súng khoác lên vai im lặng. Những gương mặt gầy xương, sạm đen, rắn rỏi hướng ánh nhìn kiên nghị lên lá cờ Tổ quốc. Mấy phút để thực hiện cái lễ nghi đặc biệt đó, rồi người lính cảm tử xốc ba lô lên đường, dấn thân vào cuộc chiến sinh tử, mở đầu cho một đoàn xe trườn qua mưa bom bão đạn để tiếp tế vào chiến trường miền Nam.
Vào bộ đội vì đói... đói!
Đó chỉ là một hồi ức nhỏ, trong vô vàn hồi ức của Đại tá Đặng Hồng Tâm, nguyên Phó Cục trưởng Cục Kỹ thuật, Tổng cục Hậu cần, từng là Phó phòng Kế hoạch vận chuyển của Bộ Tư lệnh Đoàn 559 trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Người lính Điện Biên và Trường Sơn năm xưa đã bước vào cuộc chiến tranh cứu nước từ năm 16 tuổi và tròn 30 năm sau, khi nước nhà độc lập mới khoác ba lô trở về với cuộc sống đời thường.
Ông Đặng Hồng Tâm sinh ra và lớn lên ở ngôi làng nhỏ ven con sông Luộc, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên. Quê hương và tuổi ấu thơ còn lại trong ký ức ông là những câu thơ da diết: "Làng La Tiến bên bờ sông Luộc/ Rặng nhãn già trâu buộc gốc cây/ Thu về gió thổi heo may/ Sáo diều văng vẳng đâu đây đổ hồi/ Đàn cò trắng tìm mồi bay lượn/ Bầy sáo đen nhảy rộn nương dâu/ Chuông chùa buông tiếng càng mau/ Dưới sông vài chiếc thuyền câu gác chèo".
Ông là con trai thứ 3 trong gia đình có 3 con trai và 2 chị em gái. Cả mấy anh em đều học giỏi nhưng nhà quá nghèo, việc học đành dở dang. Nạn đói năm 1945, gia đình ông Tâm cũng không nằm ngoài những số phận bi thảm. Ông đã chứng kiến nỗi xót đau loạn lạc ngay trong gia đình mình. Hai vợ chồng anh trai cả lần lượt chết đói chỉ cách nhau trong vòng 5 ngày. Tròn 1 tháng sau, lần lượt đến cha mẹ ông cũng qua đời trong cơn đói năm 1945 tàn khốc.
Tháng chạp năm 1945, số phận ông Đặng Hồng Tâm đã thay đổi nhờ một cuộc hội ngộ. Người anh họ ngoại là Phạm Văn Tiến, thư ký của Văn phòng Đại đội 88 Việt Nam Vệ Quốc đoàn tỉnh Quảng Yên về thăm quê ngoại, thấy ông Tâm mồ côi, lang thang, đói rách quá nên thương em rủ em đi tham gia Vệ Quốc đoàn và vào bộ đội Quảng Yên. Ngày đó ông Tâm tròn 16 tuổi. Ngơ ngác và ngây thơ, được vào bộ đội là thích lắm vì biết rằng, vào bộ đội sẽ không bị chết đói.
Cuộc chiến tranh giữ nước đã cuốn ông vào như một cơn lốc. Người lính trẻ măng tơ 16 tuổi bước vào quân ngũ đã lăn lộn chiến trường Đông, Tây, Nam, Bắc, nơi nào cũng có mặt, cũng góp công. Chiến tranh đã biến chàng trai ngây thơ trở thành người lính chỉ huy dạn dày sương gió trong cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Năm 1951, khi đang là Chính trị viên của Đại đội 12, Tiểu đoàn 15 - Quân khu 3, ông được lệnh làm Đại đội trưởng kiêm Bí thư chi bộ, Chính trị viên của đại đội gồm 100 người lính dẫn đầu đoàn quân sang Trung Quốc học lái xe vận tải để chuẩn bị phục vụ cho cuộc kháng chiến trường kỳ.
Năm 1953, tốt nghiệp khoá học, ông dẫn toàn Đại đội hành quân lên chiến trường Điện Biên Phủ làm nhiệm vụ Phái viên của Cục Vận tải để kiểm tra đôn đốc các đơn vị vận tải chở hàng hóa, vũ khí, khí tài từ biên giới Lạng Sơn lên tiếp tế ở chiến trường Điện Biên Phủ cho đến khi giải phóng Điện Biên. Chiến trường Điện Biên Phủ, trong ký ức của ông Đặng Hồng Tâm, gian khổ, ác liệt, hay đổ máu cũng nhẹ tựa lông hồng. Tất cả đã được mã hóa bằng những câu thơ nhẹ nhàng, một hình thức hồi ký độc đáo: "Đường Việt Bắc, rừng khuya chen chúc/ Từ Đu lên Tĩnh Túc Cao Bằng/ Qua bao đồi núi trập trùng/ Khi xe khi bộ không chùn bước chân/ Dốc Phe Đén, mưa dầm gió rét/ Đèo Ngân Sơn, Nà Phạc quanh co…/ Vượt biên giới từng đoàn xe chạy/ Cùng xăng dầu qua mạn Lạng Sơn/ Chẳng nề khuya tối, sớm hôm/ Kéo co Rừng Cấm, um tùm Bình Ca".
Đến Trường Sơn huyền thoại
Trước khi đi B, ông Đặng Hồng Tâm là Phái viên của Ban Điều hòa vận tải Trung ương thuộc Phủ Thủ tướng. Ông nhận lệnh đi vào Trường Sơn và trở thành biên chế chính thức của Bộ Tư lệnh Trường Sơn tháng 8-1966. Chiến trường B lúc này vô cùng ác liệt. Mỹ tận diệt mọi con đường huyết mạch giao thông để hòng bẻ gãy cuộc chiến của quân và dân ta ở chiến trường miền
Tình hình rất gay go. Để đối phó với AC130, Tư lệnh 559 Đồng Sỹ Nguyên đã có một chủ trương cực kỳ táo bạo và thông minh là cho xe vận tải đi ban ngày và đi bằng đường kín, đường 24. Có thể nói, đây là một chủ trương cực kỳ mưu trí, dũng cảm. Một chiến thuật xuất sắc, đắc lợi và thành công đến không ngờ.
Chuyến vận tải đầu tiên vào chiến trường miền Nam của Tiểu đoàn xe 101 do anh Chuật, Tiểu đoàn trưởng chở hàng chục phuy xăng đi đường kín, đi ban ngày vào thẳng chiến trường trót lọt. Cho đến chuyến đi cuối cùng, chuyến vận tải lớn nhất từ trước đến nay trên tuyến đường Trường Sơn là hơn 400 xe vào đến Trung ương Cục đã thành công mỹ mãn.
Về tài năng và mưu lược của vị Tư lệnh Trường Sơn huyền thoại, ông Tâm đã có những câu thơ tặng cho vị tướng mà ông rất đỗi kính phục và tôn thờ: "Một vị tướng đa mưu túc trí/ Một con người gan dạ kiên trung/ Xứng danh Quân đội anh hùng/ Đồng Sỹ Nguyên với tuyến đường Trường Sơn/ Vị tướng hai sao với tuyến đường/ Dù phải hy sinh cả máu xương/ Quân đi lớp lớp dù mưa nắng/ Xe lao vun vút xé màn sương/ Nòng pháo vươn cao giữ canh giữ tuyến/ Đường mở thông sang mọi chiến trường/ Dù chỉ một lần còn nhớ mãi/ Vị tướng hai sao với tuyến đường/ Giải phóng miền Nam phải có đường/ Chẳng quản hy sinh cả máu xương/ Sườn Đông mưa lũ, sườn Tây nắng/ Trường Sơn hùng vĩ, núi mờ sương/ Đường thông mọi ngả ra tiền tuyến/ Súng, gạo, xăng, xe tới chiến trường/ Tổ quốc thân yêu còn nhớ mãi/ Trường Sơn huyền thoại một tuyến đường".--PageBreak--
Lễ truy điệu sống
Ở Trường Sơn, có những cuộc họp chi bộ, những lễ truy điệu sống diễn ra chớp nhoáng ngay trên tuyến đường. Đó là khi, bom giội không dứt, máy bay Mỹ bắn, những tuyến đường có bom nổ chậm chưa phá xong, xe vẫn buộc phải lên đường vào chiến trường. Lệnh của cấp trên bằng mọi giá đường Trường Sơn phải liên tục thông tuyến cho xe tiếp tế đưa vũ khí và nhiên liệu vào chiến trường B. Chi bộ họp lấy tinh thần đảng viên xung phong đi trước.
Những cuộc họp mà tất cả đều phải nuốt nước mắt vào trong vì tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Trước giờ xe lăn bánh là lễ truy điệu cho những người lính cảm tử diễn ra chớp nhoáng và lặng lẽ. Không một ai khóc, và cũng không thể còn nước mắt để khóc trong những giây phút chiến tranh tàn khốc và quyết liệt như lúc này.
Nhớ nhất là lần ở Binh trạm 36, phía
Lần ấy, được các đồng chí công binh thông báo có bom nổ chậm chưa phá, nhưng lệnh trên đã ban là bằng mọi giá xe phải đi. Cứ hình dung vận chuyển ở Đoàn 559 là vận chuyển từng chặng, từng đoạn đường trong một tuyến vận chuyển liên hoàn. Nếu anh dừng lại ở một binh trạm nào đó thì ách tắc cả tuyến vận chuyển. Trước tình hình đó, đồng chí Thượng úy Thất, trợ lý công binh của Binh trạm 36 xung phong một mình một xe không chở hàng vượt qua đoạn đường còn có các quả bom nổ chậm, để nếu có bom thì sẽ phát nổ, thông đường cho đoàn xe phía sau đi qua. Lễ truy điệu sống diễn ra chớp nhoáng không bàn, cờ, hương hoa. Đồng chí Thất lặng lẽ lên xe, và chỉ mấy phút sau, những quả bom nổ chậm phát nổ, đồng chí Thất đã hy sinh anh dũng cho đoàn xe an toàn đi vào chiến trường.
Kinh khủng nhất là những chuyến xe vận tải chở đầy những phuy xăng. Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên lệnh cho tất cả các xe chở xăng vào chiến trường dù cho bất luận trường hợp nào, xe vẫn phải đi, bằng mọi giá đưa xăng vào chiến trường. Để làm gương cho các lái xe, đồng chí Tấn quê ở Hà Tĩnh là chính ủy của Binh trạm 37 đã ngồi lên 1 chiếc xe chở 20 phuy xăng dẫn đầu đoàn xe.
Phải nói rằng, lái xe chiến trường của ta rất dũng cảm. Mặc cho bom rền, pháo sáng thả trước mặt, họ vẫn vững vàng tay lái, kiên gan làm nhiệm vụ mà không một phút giây run sợ. Chuyến đi đó, dọc đường địch bắn phá, đồng chí Tấn vẫn lệnh cho xe đi mà không ẩn náu, cuối cùng thì xe đồng chí bị trúng đạn và đồng chí đã hy sinh.
Vĩ thanh
Những số phận trong cuộc chiến tranh chống Mỹ trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại giờ đây người còn, người mất. Có biết bao người lính trẻ đã vĩnh viễn nằm lại nơi con đường huyết đạo này. Với Đại tá Đặng Hồng Tâm, ký ức chỉ còn là một nỗi nhớ khắc khoải, diệu vợi. Cuộc sống thật may mắn và hạnh phúc với ông khi còn nguyên vẹn để trở về, và hạnh phúc lớn hơn hết thảy ông có một gia đình đề huề, con trai duy nhất của ông giờ đã là một nhà thơ, một người thành đạt và nổi tiếng. Thế nhưng, trong cuộc sống thanh thản và nhẹ nhõm của ông hôm nay, có một day dứt về Trường Sơn. Làm sao quên được lời nói của một người lính cảnh vệ một lần ông Tâm gặp ở giữa rừng trên đường đi công tác. Khi ông Tâm hỏi thăm, người lính đã rơi nước mắt: "Thủ trưởng ơi, chỉ còn lại mỗi mình em thôi".
Hóa ra B52 đã 3 lần đánh vào Sở chỉ huy của Binh trạm 12. Người lính này là người duy nhất còn sót lại trong 11 đồng chí cảnh vệ của Binh trạm 12. Trong một khoảng lặng của đời mình, Đại tá Đặng Hồng Tâm đã giữ lại ký ức máu lửa mà bi tráng ấy chỉ bằng những câu thơ chân thành, những câu thơ nhẹ nhõm như chính cuộc đời của một người chiến sỹ dũng cảm trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại ấy.
"Đêm trực chiến đèo mây xe chạy/ Bom napan rực cháy bìa rừng/ Máy bay Mỹ vẫn săn lùng/ Tìm xe, tìm pháo, thả từng chùm bom/ Nhớ một đêm, đèo Long phà tắc/ Nước dâng cao, người nấp trong hầm/ Xa xa có tiếng bom gầm/ Tưởng đâu có thể rời hầm lên xe/ Máy bay đến! Chợt nghe một tiếng/ Bom nổ rền! bên cạnh thùng xe/ 5 người, 2 chết! còn 3!/ Vùi nông một nấm! xót xa nghĩa tình/ Chuyện kháng chiến kể sao cho hết/ Mỗi địa danh một nét ân tình…/ Máy bay Mỹ tính giờ xe chạy/ Thả bom bi, bom cháy, từ trường/ Nhưng xe ta vẫn lên đường/ Napan cũng vượt, từ trường cũng qua/ Phà Bến Thủy nắng lòa gay gắt/ Xe vẫn sang ken sát đội hình/ Đã rằng, hai chữ: hy sinh/ Vì miền Nam! Dẫu quên mình! Có sao!”