Con số trăm tỷ và những trăn trở của điện ảnh Việt

Đáng mừng cho phim Việt, nhưng cũng đáng lo khi nhìn vào doanh thu chỉ quanh quẩn mấy bộ phim giải trí ồn ào và còn vướng sạn…

Phim "mỳ ăn liền" kiểu mới?

Phim "Bộ tứ báo thủ" được cho là cú tất tay của Trấn Thành khi anh đang đà thành công của "Bố Già", "Nhà bà Nữ" và đặc biệt là phim "Mai" với doanh thu kỷ lục của phim Việt là 600 tỷ đồng. Trấn Thành cũng chia sẻ "Bộ tứ báo thủ" khác những bộ phim trước đó của anh. Nhưng thực tế, kịch bản, bối cảnh của phim vẫn vậy, thậm chí độ ồn ào còn hơn phim "Mai", "Nhà bà Nữ" và doanh thu cũng thua với số suất chiếu không còn đỉnh cao.

"Bộ tứ báo thủ" có nhiều cảnh tạo không khí ồn ào, nhất là nửa đầu phim. Khi xem "Nhà bà Nữ", khán giả có cảm giác như diễn viên đang… đấm vào mặt mình vì họ liên tục chửi bới và nói không ngơi miệng. Đến "Bộ tứ báo thủ" cũng tạo ra những tình huống nhằm để chọc cười khán giả, mô tả một cách trào lộng một số tình tiết. Đây là điểm quen thuộc với phim Trấn Thành bởi ngay từ tác phẩm đầu tay, đồng đạo diễn cùng Vũ Ngọc Đãng là "Bố già", đã bị chê những tình tiết ồn ào.

Các phim tiếp theo, Trấn Thành vẫn đưa chất ồn ào này vào theo một cấp độ khác, khi thì khắc họa căng thẳng mẹ con, vợ chồng, khi là hàng xóm bất bình lẫn nhau. Đến "Bộ tứ báo thủ", sự ồn ào tăng cấp nhưng không đọng lại chút gì cho khán giả, không thể mang đến đồng cảm mà chỉ mô tả một cách vội vã, khó khiến khán giả thích thú. Hài ở đây trở thành những tình huống gây cười nhạt nhẽo, mang tính kịch, chỉ làm cho phim thêm ồn ào và gây phản cảm cho người xem.

Nhiều khán giả xem xong, mặc định: "Đúng là phim của Trấn Thành", đó là kiểu gì cũng có những "đặc sản" chửi thề. Nó như một mặc định phải có chửi bới, câu thoại thô tục thì mới đời thường, phản ánh đúng cuộc sống người lao động nghèo khó, khổ cực. Rõ ràng, đến nay, sau 4 bộ phim khuynh đảo thị trường điện ảnh Việt, nhiều chuyên gia vẫn chưa lý giải được sức hấp dẫn của những bộ phim của Trấn Thành. Ghi nhận sự thành công của Trấn Thành, làm sôi động thị trường phim Việt thời gian qua, nhưng nếu phim Việt chỉ có thế thì thật đáng lo ngại.

Không ồn ào và hài nhảm như "Bộ tứ báo thủ", "Nụ hôn bạc tỉ" của Thu Trang cũng lắm lời thoại, kịch bản có phần lỏng lẻo và nhạt nhẽo.

"Đèn âm hồn" vừa ra mắt đã soán ngôi phòng vé, ngay trong 5 ngày phát hành đầu tiên đã thu về 60 tỷ đồng. Vì được cho là khẩu vị lạ phim kinh dị nên thu hút người xem mặc dù bị chê là diễn xuất sượng, kịch bản mờ nhạt, thiếu logic. Phim lấy cốt truyện từ "Người con gái Nam xương" và biến thể bằng những sáng tạo mới, thêm tuyến nhân vật cô đồng với những màn trừ tà/ ma dẫn dắt người xem. Đây là phim đầu tay của youtuber Hoàng Nam nên được khán giả và giới chuyên môn châm chước những vết sạn không đáng có. Nhưng nhiều đoạn trong phim vẫn ngô nghê, thiếu logic, kịch bản phần sau rời rạc, nửa vời. Xem hết phim vẫn không hiểu tác giả định nói gì.

"Bộ tứ báo thủ" khi ra mắt được kỳ vọng sẽ xô đổ mọi kỷ lục doanh thu. Hiện con số đang chững lại 311 tỷ (là mơ ước của bất cứ nhà làm phim Việt nào). "Đèn âm hồn" đang đứng đầu phòng vé và có số suất chiếu vẫn khá lớn (hơn 3.000 suất/ngày) nên được dự báo sẽ sớm đạt doanh thu trăm tỉ.

Không chỉ hiện nay mà những năm về trước, nghịch lý phim dở hoặc trung bình có doanh thu cao vẫn tồn tại ở thị trường điện ảnh Việt Nam. Chẳng hạn, "Lật mặt 6: Tấm vé định mệnh" (thu 300 tỉ đồng), "Siêu lừa gặp siêu lầy" thu 121 tỉ đồng, hay thậm chí phim thảm họa như "Cù lao xác sống" cũng thu khoảng 12 tỉ đồng.

Không ai đòi hỏi phim giải trí Tết phải mang tầm vóc tư tưởng hoặc đột phá về nghệ thuật nhưng việc chỉ với một câu chuyện nhàn nhạt, vài gương mặt hot, thêm mấy câu thoại bắt trend là đủ thành phim Tết cho thấy điện ảnh Việt Nam có thể lại bước vào giai đoạn "mỳ ăn liền" kiểu mới.

Còn đó những trăn trở

Năm 2024 có tổng cộng 28 phim ra rạp. Trong đó, có 5 phim có doanh thu dưới 1 tỷ đồng gồm: "Cu li không bao giờ khóc" (hơn 740 triệu đồng), "Domino: Lối thoát cuối cùng" (gần 600 triệu đồng), "Đóa hoa mong manh" (430 triệu đồng). Có 2 phim doanh thu chỉ dưới 100 triệu đồng là "Biệt đội hotgirl" (67 triệu đồng) và phim tài liệu "Bóng đá nữ Việt Nam: Chuyện lần đầu kể" (56 triệu đồng).

Các phim có doanh thu từ 20 - 40 tỷ đồng gồm: "Cái giá của hạnh phúc" (hơn 26 tỷ đồng), "Hai muối" (gần 41 tỷ đồng), "Ngày xưa có một chuyện tình" (gần 45 tỷ đồng)... Các phim còn lại có mức doanh thu từ 1 - 7 tỷ đồng.

Nhiều năm qua, điện ảnh Việt chứng kiến sự bứt phá về doanh thu phòng vé, đặc biệt là phim của Trấn Thành, Lý Hải. Đó là tín hiệu đáng mừng để phát triển công nghiệp điện ảnh. Nhưng doanh thu chưa nói lên tất cả, nó cũng phản ánh một nền điện ảnh đang bị một màu với sự lên ngôi của những bộ phim về đề tài gia đình, thị dân nghèo kết hợp tình cảm và hài. Nhưng phim rất nhiều sạn, thậm chí ở góc nào đó, nó phản ánh sai lệch đời sống, thẩm mỹ méo mó.

Dù thế nào chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, doanh thu không đồng nghĩa với chất lượng. Nói thẳng ra, chất lượng của những bộ phim của Trấn Thành vẫn còn nhiều hạn chế. Trong khi đó, có những bộ phim Việt được đánh giá cao ở nước ngoài, dành nhiều giải thưởng uy tín lại không được khán giả trong nước đón nhận. Như trường hợp của "Cu li không bao giờ khóc" - phim Việt đầu tiên thắng giải "Phim đầu tay xuất sắc nhất" trong khuôn khổ Liên hoan phim Berlin 2024. Hay trước đó là những phim như "Bên trong vỏ kén vàng" đoạt giải  "Phim dài đầu tay xuất sắc" tại LHP Cannes 2023 (doanh thu gần 1,5 tỷ đồng), "Tro tàn rực rỡ" chiến thắng cao nhất tại Liên hoan phim 3 châu lục nhưng doanh thu trong nước cũng chỉ hơn 4 tỷ đồng… Phim "Mưa trên cánh bướm" giành nhiều giải Liên hoan phim quốc tế cũng rời rạp với doanh thu 650 triệu đồng.

Có vẻ như công thức chung của những bộ phim "ăn khách" hiện nay chỉ là gương mặt phòng vé, yếu tố hài hước, thậm chí hài nhảm, lịch chiếu tốt, và tập trung chi phí vào truyền thông. Và chắc chắn, những bộ phim này chỉ chiếu trong nước và các nền tảng online. Dù đạt doanh thu hàng trăm tỷ nhưng khi "mang chuông đi đánh xứ người" tham gia cuộc thi quốc tế, phát hành nước ngoài lại nhận được đánh giá không tốt và gần như không có cơ hội lọt vào liên hoan phim quốc tế.

Theo đạo diễn Võ Thanh Hòa, để có thể đáp ứng về phần "chất", điện ảnh trong nước cần những cơ sở giáo dục chuyên nghiệp. Hàng năm các trường dạy về điện ảnh đều cho ra lò những đạo diễn, diễn viên thế hệ mới. Điều cần thiết nhất là tạo cho nguồn lực mới này một môi trường và hướng đi có thể gắn bó lâu dài với nghề. Nhiều tác phẩm điện ảnh có thể làm rất tốt "phần nhìn" nhưng về chất lượng của sản phẩm lẫn con người cần phải trải qua nhiều năm để có thể đạt đến độ chín.

Đạo diễn, NSƯT Đặng Tất Bình, nguyên Giám đốc Hãng phim truyện 1 Việt Nam từng chia sẻ: "Nền điện ảnh của đất nước nào cũng sẽ phải cố gắng tìm kiếm ra những cái mới lạ để có thể phát triển nền điện ảnh nước nhà và thu hút khán giả".

Đạo diễn Trần Anh Hùng cũng đồng tình với quan điểm này. "Tôi thấy ở Việt Nam bây giờ có nhiều đạo diễn trẻ có tài, thậm chí có vài nhân vật xuất hiện ở những liên hoan phim quốc tế. Bên cạnh đó, vẫn có những bạn trẻ chưa có cơ hội xuất hiện, còn đứng trong bóng tối làm việc. Chúng ta cũng có nền văn hóa đặc sắc như các nước bạn, đó là cái vốn để chúng ta dựa vào, sáng tạo. Vì thế tôi mong đợi sẽ có chính sách tốt và những tiếng nói mới trong điện ảnh".

Dù là phim nghệ thuật hay phim giải trí thì vẫn cần những bộ phim tốt, nhân văn, kịch bản chặt chẽ, diễn xuất hấp dẫn. Đó là mục tiêu phát triển của một nền điện ảnh đang từng bước đổi mới trong hành trình hội nhập và phát triển.