Tấm bia đặc biệt giữa Paris

Đây là đài tưởng niệm đầu tiên ở Pháp, dành cho hàng triệu nạn nhân vẫn đang phải gánh chịu hậu quả của hóa chất này và nâng cao nhận thức về một trong những thảm họa về con người và môi trường nghiêm trọng nhất trong lịch sử đương đại. Sự kiện được Ủy ban thành phố phối hợp cùng hội Dioxine Việt Nam, hội Ủng hộ bà Trần Tố Nga và nhiều hội đoàn khác đồng tổ chức.

1. Lễ khai mạc, với những bài phát biểu, lời chia sẻ làm dấy lên sự đồng cảm, nhân ái và đầy tình người. Khách tham dự còn được nghe các thành viên trẻ Hội Dioxine Việt Nam ủng hộ bà Trần Tố Nga biểu diễn một màn đánh trống, một trong những bộ môn âm nhạc cổ truyền của Việt Nam vốn luôn được vang lên trong những nghi lễ trọng thể.

Công trình đặt bia tưởng niệm này mang một ý nghĩa quan trọng, bởi đó là thành quả của nhiều năm vận động, thuyết phục của nhiều tổ chức xã hội. Đặc biệt là sự cố gắng của cộng đồng Kiều bào Việt tại Pháp và các cá nhân, tập thể và bạn bè quốc tế ưa chuộng hòa bình và công lý cũng như ý nguyện bảo vệ sinh thái thiên nhiên và môi trường sống. Bà Genevière Garrigos, Ủy viên Hội đồng thành phố Paris đánh giá tấm bia này thực sự quan trọng đối với các nạn nhân da cam trong quá khứ và con số đó là rất đông.

"Trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam, đã có hàng tấn chất dioxine do quân đội Mỹ rải xuống, và đương nhiên kéo theo một tội ác chống nhân loại đối với nhân dân Việt Nam, nhưng cũng là một tội ác hủy diệt môi trường và đã để lại hệ lụy cho đến tận ngày nay", bà chia sẻ.

Tấm bia để tưởng niệm các nạn nhân nhưng cũng là sự tri ân đến các hội đoàn và những tấm lòng thơm thảo. Việc dựng bia này cũng để đánh động ý thức dân chúng về việc hủy hoại môi trường và các tội ác mà các chất độc hóa học đã phạm phải. Đó không chỉ là các chất khí da cam, mà là tất cả các chất độc hóa học, vẫn được các quốc gia đang có chiến tranh tiếp tục sử dụng như ở dải Gaza, ở Liban và trong rất nhiều các cuộc xung đột đang diễn ra hiện nay.

"Vì vậy nên tấm bia này được dựng lên tôi thực sự hy vọng nó không chỉ đánh thức ý thức của người dân về những gì đã xảy ra trong quá khứ ở Việt Nam, mà còn là sự cần thiết để đấu tranh chống lại chất độc này trên toàn thế giới".

2. Florentin Alexandre, nguyên là Dân biểu, Ủy viên Hội đồng Paris, có cha là người Việt, cũng là người đầu tiên đưa ra ý tưởng dựng bia. Sinh ra và lớn lên tại Pháp, chỉ đến Việt Nam vào năm 2000, khi đã 14 tuổi, Florentin Alexandre kể rằng anh rất ngạc nhiên khi lần đầu thấy những con người bị dị tật, thậm chí dị dạng, đến tiếp cận anh trên đường phố Thành phố Hồ Chí Minh: Anh kể rằng hình ảnh hai cậu bé chỉ kém anh vài tuổi với thân hình khiếm khuyết méo mó mà anh đã gặp trên đường phố Sài Gòn ngày ấy luôn ám ảnh anh.

"Tôi nhớ tất cả những con người ấy, những người đi trên phố với thân thể bị thiếu hụt, bị méo mó, những người bị mù lòa. Khi ấy, tôi đã chẳng hiểu gì cả, bởi tôi chỉ là một đứa trẻ, tôi đã nghĩ họ bị như vậy là bởi sống trong một đất nước còn nghèo, là do bị ô nhiễm không khí, có thể trong đồ ăn cũng có thứ gì đó bị ô nhiễm rồi …".

Florentin Alexandre nói rằng cho đến tận lúc ấy, anh chưa bao giờ ra khỏi nước Pháp nên không hề biết đó là nạn nhân của chất độc da cam. "Ngay cả những người lớn thời đó cũng đã chẳng giải thích gì. Có thể chính họ cũng không biết. Ngay cả trong trường học ở Pháp, thầy cô cũng không nói gì về vấn đề này. Họ nói với chúng tôi về chiến tranh ở Việt Nam, họ nói về mối quan hệ Pháp-Việt qua sự đô hộ nhưng lại không nói gì về chất độc hóa học da cam…".

Phải nhiều năm sau này, khi nghe nói về cuộc đấu tranh của bà Trần Tố Nga, một nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam đã một mình dám khởi kiện hơn hai chục tập đoàn công nghiệp hóa học của Mỹ, Florentin Alexandre mới hiểu và bắt đầu tìm kiếm. Khi đắc cử và trở thành Ủy viên Hội đồng Thành phố, thì anh muốn làm một điều gì đó thiết thực.

Trong bài phát biểu của mình, Florentin Alexandre nhấn mạnh rằng thành tựu này là đỉnh điểm của bốn năm nỗ lực và sự đồng thuận rộng rãi giữa chính quyền và xã hội dân sự, với mục đích tưởng nhớ các nạn nhân trên toàn thế giới và thúc đẩy việc theo đuổi công lý. "Nhân danh là dân biểu, và cũng bởi cội nguồn của tôi, bởi một cuộc đấu tranh vì nhân sinh và sinh thái, và vì cái gì đó mà đã khiến tôi xúc động tận đáy tâm can khi tôi còn là một đứa trẻ…".

Về việc dựng bia, Florentin Alexandre cho đó là một ý tưởng được thực hiện để cùng lúc ủng hộ cuộc đấu tranh của bà Trần Tố Nga, của tất cả các nạn nhân chất độc da cam. Họ là các nạn nhân về con người, nhưng còn bởi đây cũng là một tấn thảm kịch về sinh thái. "Chất độc này đã ảnh hưởng rất nhiều đến hệ thống sinh thái, có nhiều loại động thực vật đã biến mất mặc dù sức bền bỉ của dân tộc Việt Nam, và đây vẫn luôn là một cuộc đấu tranh mang tính thời sự. Và cộng đồng Việt vốn luôn rất mạnh mẽ tại Pháp, chúng tôi đã muốn có một địa điểm tại Pháp để tưởng niệm tất cả các nạn nhân chất độc da cam", Florentin Alexandre nhấn mạnh.

Thiếu tướng, Phó giáo sư, Tiến sỹ, Thầy thuốc nhân dân - Phó chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam Nguyễn Hồng Sơn cho biết, ông cũng đánh giá cao quyết định dựng bia này của chính quyền thành phố Paris và quận XIII. Theo ông, đây là hành động quốc tế thứ 2 trước thảm kịch này. Năm 2023, Quốc hội Bỉ đã phê chuẩn một nghị quyết ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam.

Vì thế, "lần này, chính quyền Paris đã quyết định đặt bia tưởng niệm tại đây như một sự ghi nhận, một sự đồng lòng ủng hộ cuộc đấu tranh tâm lý của nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Tiếp tục chung tay chia sẻ và hàn gắn những nỗi đau của những nạn nhân. Với chúng ta thì đây là một thắng lợi rất lớn trong mặt ngoại giao nhân dân, bởi đây là sự ủng hộ rất lớn của những tấm lòng yêu chuộng hòa bình, công lý, lương tri và lòng nhân hậu. Tôi cho đây là một yếu tố rất quan trọng, bởi các bạn trẻ sẽ là người tiếp tục hành trình. Lòng nhân hậu tiếp tục chia sẻ với những hoàn cảnh và số phận khó khăn", ông Sơn nói.

Về phần mình, bà Trần Tố Nga, đã 85 tuổi, nhấn mạnh rằng việc khánh thành đài tưởng niệm này đánh dấu đỉnh điểm của quá trình hàng chục năm đấu tranh bền bỉ. Bà gửi lời tri ân đến những luật sư, hội đoàn đã đồng hành cùng bà trong suốt những năm qua. "Hiện nay tôi đã 85 tuổi, bệnh cũng nhiều, nhưng như tôi đã luôn nói, chừng nào còn thở, còn sống thì sẽ còn đi tiếp", bà khẳng khái nói.

Chị Léa Đặng, đại diện của Ủy ban Hỗ trợ hành động pháp lý Trần Tố Nga, chia sẻ rằng, đài tưởng niệm này sẽ là cách "vén màn lãng quên và đưa ký ức thảm kịch này vào không gian công cộng". Trong khi đó thì nữ nghệ sĩ Kim Đoàn Quốc, người thiết kế bia tưởng niệm, nhấn mạnh rằng tượng đài này không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn là không gian để cộng đồng cùng nhau tụ họp và tiếp tục cam kết ngăn chặn những thảm kịch tương tự.

Trong bài phát biểu của mình, ông William Bourdon, luật sư thiện nguyện của bà Trần Tố Nga, cho biết ông rất tự hào được là người đại diện pháp lý trong cuộc chiến đấu của bà Nga, và đây là một trong những vụ ghi dấu ấn nhất trong sự nghiệp của ông. Ông khẳng định sẽ theo đuổi vụ kiện này đến cùng, coi đó là cuộc đấu tranh mang tính biểu tượng chống lại sự bất công và bảo vệ công lý quốc tế.

Việc chính quyền thành phố Paris đã đồng ý và tổ chức đặt tấm bia tưởng niệm các nạn nhân chất độc da cam tại Paris là một sự ghi nhận mang tầm quốc tế về vũ khí hóa học và thảm họa mà chúng gây ra cho người dân Việt Nam trong chiến tranh. Tấm bia cũng là bằng chứng về sự thấu hiểu, sự chia sẻ, tình yêu hòa bình, yêu công lý, mong muốn một xã hội tốt đẹp, hòa bình và nhân ái.