Đằng sau bản án tử hình đối với cựu Tổng thống Iraq S.Hussein

Ngay từ khi phiên tòa xét xử cựu Tổng thống Iraq Saddam Hussein bắt đầu từ ngày 19/10/2005, người ta đã nói đến việc ông Saddam khó thoát khỏi bản án tử hình. Một nhà báo Iraq đã đoán rằng, chẳng bao lâu nữa anh ta sẽ viết đến chương cuối câu chuyện về Saddam Hussein: “Ông ấy là một phần của lịch sử Arập, nhưng thời của ông ấy đã hết”.

Cho đến năm 2003, khi cuộc đối đầu giữa Iraq và Mỹ kết thúc bằng cuộc chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ hai, chế độ của  Saddam Hussein bị lật đổ, con người thống trị Iraq suốt 23 năm này cuối cùng đã bị rơi vào tay quân Mỹ. Gần 1/4 thế kỷ cầm quyền, Saddam Hussein có thời đưa Iraq trở thành một quốc gia hùng mạnh ở Trung Đông. Nhưng tham vọng quyền lực và chính sách cứng rắn của Saddam Hussein đã đẩy đất nước Iraq vào những cuộc chiến tranh với các nước láng giềng (với Iran từ năm 1980 đến 1988, với Kuwait từ năm 1990 đến 1991) và với liên quân do Mỹ cầm đầu năm 1991 (cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ nhất), 2003 (cuộc chiến Vùng Vịnh lần thứ hai).

Trong số 7 phụ tá của Saddam bị xét xử có Barazan Ibrahim, người đứng đầu lực lượng tình báo, cựu Phó tổng thống Iraq Taha Yassin Ramadan, cựu Chánh án Tòa án tối cao Awad Hamed al-Bander cùng các quan chức thuộc đảng Baath Abdullah Kadhem Ruaid, Mohammed Azawi Ali và Mizher Abdullah Rawed.

Những hành động, quyết sách cứng rắn của ông Saddam nhằm giữ vững quyền lực, sự ổn định của chế độ trong những năm cầm quyền đã bị chính quyền mới coi là phạm tội. Sau nhiều tháng ròng rã điều tra, thu thập và củng cố chứng cứ, chính quyền Iraq do Mỹ dựng lên đã thành lập “Tòa án đặc biệt” xét xử cựu Tổng thống Saddam Hussein và 7 phụ tá vì nhiều tội danh trong đó có vụ ra lệnh hạ sát 148 người Shiite ở Dujail năm 1982 sau khi Saddam bị ám sát hụt ở một thành phố phía bắc Baghdad. Ngoài ra, ông Saddam Hussein còn bị buộc tội đã đầu độc 5.000 người Kurd tại ngôi làng Halabja vào tháng 3/1988 và đàn áp cuộc phản kháng của người Shiite sau chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất.

Trước khi phiên tòa xét xử cựu Tổng thống Saddam Hussein diễn ra đã có khoảng 1.100 luật sư Iraq tuyên bố tham gia bào chữa cho Saddam và các phụ tá của ông. Nhưng sau đó, họ rút khỏi đoàn bào chữa do không được chính quyền sở tại và liên quân Mỹ bảo đảm an toàn, đã có 3 luật sư bào chữa cho ông Saddam Hussein bị sát hại.

Tại các phiên tòa trước, cựu Tổng thống Saddam Hussein thừa nhận đã ra lệnh mở các phiên tòa xét xử, dẫn tới việc hàng chục người Shiite bị tử hình sau vụ mưu sát. Tuy nhiên, Saddam cho biết ông đã hành động trong khuôn khổ của pháp luật.

Còn trong phiên kết thúc ngày 5/11/2006, Tòa án tối cao Iraq đã kết luận Saddam Hussein có tội trong vụ giết hại 148 người Shiite tại thị trấn Dujail năm 1982 và bị kết án treo cổ. Sau khi tòa tuyên án, Saddam đã hét to: "Allahu Akbar!” (Chúa trời là vĩ đại nhất) và: "Iraq muôn năm, người Iraq muôn năm và kẻ thù của họ diệt vong". Ban đầu, ông đã từ chối lệnh đứng dậy của Chánh án Raouf Abdul-Rahman khi chánh án tuyên án và 2 nhân viên tại tòa phải xốc Saddam đứng lên.

Cựu thẩm phán Awad Hamed al-Bander, người đứng đầu Tòa án cách mạng Iraq trước đây, và Barzan al-Tikriti (em của Saddam, đồng thời là cựu Giám đốc tình báo) cũng bị kết án tử hình. Cựu Phó tổng thống Taha Yassin Ramadan lĩnh án tù chung thân. Ba quan chức cao cấp khác, thuộc đảng Baath, bị tuyên là có tội và đều lĩnh án 15 năm tù. Chỉ có Mohammed Azawi Ali thuộc đảng Baath, bị cáo đầu tiên được gọi vào phòng xét xử, được tuyên trắng án do thiếu bằng chứng. Báo chí Iraq nói rằng, gương mặt Saddam Hussein có phần tức giận khi nghe tòa ra phán quyết cuối cùng đối với mình. Tuy nhiên, khi được dẫn giải ra khỏi phòng xử ông thoáng nở nụ cười.

Trước đó, biết chắc mình sẽ bị kết án tử hình, trong phiên xét xử hôm 27/7/2006, cựu Tổng thống Iraq Saddam Hussein yêu cầu được hành quyết bằng hình thức xử bắn nếu tòa tuyên phạt ông án tử hình. Cựu Tổng thống Saddam Hussein nói với Chánh án Raouf Abdel Rahman: “Tôi yêu cầu ông, một người Iraq, rằng nếu ông ra phán quyết tử hình tôi, thì hãy nhớ rằng tôi là một quân nhân và phải được chết bằng hình thức xử bắn”.--PageBreak--

Tuy nhiên, việc thi hành án tử hình có thể bị trì hoãn do tiến trình kháng án kéo dài và hàng chục lời cáo buộc khác mà cựu lãnh đạo bị lật đổ này có thể phải đối mặt. Các luật sư bào chữa của Saddam sẽ kháng án trong vòng 30 ngày. Các án tử hình sẽ tự động được xem xét bởi một ủy ban gồm 9 thẩm phán. Nếu bản án được giữ nguyên, việc thi hành án phải được thực hiện trong vòng 30 ngày.

Trong lúc người Shiite đổ ra đường mừng về sự kiện này, thì người Sunni lại phản đối bản án. Hàng nghìn người Sunni tại Tikrit, quê hương của ông Saddam, đã tuần hành và hô vang: "Chúng tôi sẽ báo thù cho ông, Saddam". Những người ủng hộ Saddam dọa sẽ gây thêm bạo lực...

Mặc dù có lệnh giới nghiêm hoàn toàn được áp đặt tại Baghdad và 3 tỉnh lân cận trước khi tòa tuyên án do lo ngại phản ứng bạo lực từ những người ủng hộ ông Saddam Hussein, nhưng ngay sau khi bản án được tuyên, xung đột đã xảy ra tại quận Azamiyah, nơi có nhiều người Sunni sinh sống. Rất ít người Iraq nghĩ rằng phiên tòa này sẽ góp phần giảm bớt xung đột. Gần 3 năm sau khi cựu Tổng thống Saddam Hussein bị bắt, bạo lực bè phái gia tăng đang đẩy đất nước này tới bờ vực nội chiến. Thậm chí những người Iraq muốn nhìn thấy cựu lãnh đạo này bị tử hình cũng không tin rằng việc treo cổ ông ta sẽ làm cho tình hình tốt hơn.

Nhiều người chỉ trích phiên tòa xử Saddam Hussein diễn ra theo công lý của kẻ mạnh và chịu ảnh hưởng của Mỹ. Họ đã bác bỏ bản án tử hình đối với ông Saddam Hussein. Các luật sư của Saddam còn cáo buộc chính phủ can thiệp quá sâu và phản đối thời điểm đưa ra phán quyết chỉ vài ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ mà trong đó đảng Dân chủ đang nỗ lực để giành lại quyền kiểm soát Quốc hội. Người ta nghi ngờ về sự liên quan chính trị giữa phán quyết của Tòa án Iraq đối với ông Saddam tại  Iraq (nơi quân Mỹ đang sa lầy sau hơn 3 năm chiếm đóng) được đưa ra chỉ 2 ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, trong đó tình hình Iraq được nhắc đến nhiều nhất. Riêng trong tháng 10 vừa qua lại có thêm hơn 100 lính Mỹ bỏ mạng trên chiến trường Iraq.

Có nhà quan sát cho rằng, đây là một trong những vụ xử quan trọng nhất trong lịch sử hiện đại, bởi vì số nạn nhân liên quan và vị thế của bị cáo. Các chuyên gia về tư pháp quốc tế có những quan điểm trái ngược về cách thức xét xử. Một số người cho rằng, lẽ ra ông Saddam nên được đưa ra trước một tòa án quốc tế. Robertson, người từng tham gia phiên tòa xử tội phạm chiến tranh của Liên Hiệp Quốc cùng các thẩm phán quốc tế và Sierra Leone nói: “Những lời cáo buộc nghiêm trọng đến mức chúng cần phải được đưa ra trước một tòa án quốc tế đúng quy cách để đảm bảo sự an toàn và đáng tin cậy”.

Tuy vậy, các nhà lãnh đạo chính quyền Iraq từ Tổng thống Jalal Talabani, Thủ tướng Maliki đều hoan nghênh bản án. Phản ứng của quốc tế cũng có những ý kiến khác nhau. Mỹ và Anh ủng hộ bản án (tất nhiên!). Tuy  nhiên, các nước và các nhóm khác lại có thái độ thận trọng khi đưa ra quan điểm. Pháp cho rằng quyết định này thuộc về người Iraq và mong bản án này không dẫn đến tình hình căng thẳng thêm. Chủ tịch Ủy ban Các vấn đề đối ngoại của Duma quốc gia Nga, Konstantin Kosachev, đã khuyến cáo về "những hậu quả thê thảm" tại Iraq nếu ông Saddam Hussein bị treo cổ.

Trong thế giới Hồi giáo, phản ứng khá phức tạp. Một số người Hồi giáo coi bản án là sự công bằng trong khi những người khác lên án đó là trò hề. Tại Pakistan, liên minh tôn giáo đối lập quả quyết rằng, quân đội Mỹ đã gây ra nhiều chết chóc hơn tại Iraq trong hơn 3 năm qua so với ông Saddam trong suốt 23 năm cầm quyền. Phong trào Hamas đang cầm quyền tại Palestine đã lên án hình phạt treo cổ. Ngoài ra, cũng có sự phản đối đáng chú ý về hình phạt tử hình, đặc biệt là từ các nước châu Âu như Tây Ban Nha, Thụy Điển và Italia. Cao ủy về nhân quyền Liên Hiệp Quốc, Louise Arbour, đã kêu gọi hoãn mọi án tử hình và nói rằng quyền kháng án của các bị cáo phải được tôn trọng đầy đủ