Phút nín lặng trước trận Idlib

• Người dân Idlib ùn ùn kéo về nhà sau thỏa thuận Nga – Thổ
• Quyết định về Idlib của Tổng thống Putin được ca ngợi hết lời

Câu hỏi đặt ra là Tổng thống Syria Bashar al-Assad đang chờ đợi gì mà không tấn công Idlib, cứ địa cuối cùng của phiến quân và khủng bố ở Syria? Trái ngược với nhiều dự báo, sự yên tĩnh đã trở lại trong những ngày qua trên hầu như tất cả các mặt trận ở Syria, theo tờ nhật báo Nga Vzgliad.

Sự yên tĩnh này chuyển sự chú ý của truyền thông đến các sự kiện nhỏ khác nhưng có tính chính trị cao. Chẳng hạn, các phương tiện truyền thông phương Tây tiếp tục thông tin về việc Tổng thống Syria Bashar al-Assad chuẩn bị một cuộc tấn công hóa học.

Bản chất của việc đưa thông tin về “âm mưu” tấn công vũ khí hóa học này cũng giống như trong vụ Skripal: bất cứ điều gì Nga nói, bất kể sự kiện diễn ra làm sao hay lập luận logic như thế nào từ phía Nga, không có gì thay đổi trong quan điểm của người phương Tây, không có cuộc đối thoại nào.

Rồi sự chú ý cũng được chuyển tới Pháp và Đức trong các phiên “tự thú”. Ví dụ, Paris thừa nhận phản đối hoạt động quân sự ở Idlib không vì lý do nhân đạo mà bởi lo sợ những kẻ khủng bố sau khi Idlib bị chiếm sẽ trở về nhà, về Pháp. Đó là một quan điểm dễ hiểu và hợp lý. Pháp đang dần hiện diện trong lãnh thổ Syria.

Phía đông của sông Euphrates, thuộc tỉnh Deir ez-Zor, lực lượng Pháp bắt đầu phát triển một căn cứ gần làng al-Jourdi Charki, 20 km về phía tây bắc của Hajin. Trong khi Đức, đề nghị được tham gia các cuộc chiến chống lại Syria với lí do chính quyền Damas “sử dụng vũ khí hóa học”, vẫn còn chưa để lộ lý do thực sự đằng sau tuyên bố như “giải cứu dân thường ở Idlib” và tránh “tắm máu ở Idlib”.

Những ngôn từ đao to búa lớn đầy chất nhân đạo như thế này cũng được phát ra từ nhiều nước châu Âu khác, bao gồm Đan Mạch, Hà Lan và được sử dụng rộng rãi bởi phương tiện truyền thông phương Tây. Sau nhiều sự cố người di cư sinh chuyện trên đất Đức, bà Angela Merkel nhận ra rằng “chúng ta (người Pháp, người Đức, người Hà Lan, người Bỉ) nên tìm cách bảo tồn nguyên vẹn “ổ dịch Idlib”, bởi vì một khi ung nhọt này vỡ ra những kẻ khủng bố sẽ trở về tràn khắp châu Âu”.

Trong tỉnh Idlib, hai ngày qua đã trở nên yên tĩnh nhất kể từ đầu tháng 9: không có vụ ném bom lớn hay bắn pháo nào từ phía Syria nhằm vào các vị trí của những kẻ khủng bố. Không quân Nga cũng không có động tĩnh gì. Theo các nhà quan sát, điều này là do các cuộc đàm phán tích cực đang diễn ra. Một trong số đó là giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Nga.

Thổ Nhĩ Kỳ không muốn Nga, Syria và Iran dùng vũ lực để giải quyết Idlib mà mong chuyển giao quyền lực ở Idlib cho Quân đội Syria Tự do (lực lượng “đối lập ôn hòa” ở Syria được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn) giống như những gì họ đã làm ở Đông Ghouta - nơi các nhóm đối lập đã đồng ý đầu hàng và giao nộp vũ khí cho quân đội Damas.

Có 2 lý do khiến Ankara lo ngại việc Damas và đồng minh Nga mở chiến dịch tấn công tái chiếm Idlib. Thứ nhất, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ phải đón nhận thêm các làn sóng người tị tạn từ Syria tràn qua. Trong 7 năm qua, từ đầu cuộc khủng hoảng Syria, Thổ Nhĩ Kỳ đã phải đón nhận 3 triệu người tị nạn Syria.

Thứ hai, cũng chính trong khuôn khổ tiến trình Astana (được khởi động từ tháng 1-2017, theo đó Iran, Nga, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ đồng ý quy định 4 vùng giảm căng thẳng, trong đó có Idlib, sát biên giới Thổ Nhĩ Kỳ), Thổ Nhĩ Kỳ đã đưa cả trăm binh sĩ sang đóng tại 12 điểm quan sát trong vùng Idlib để bảo đảm là các bên tôn trọng thỏa thuận “giảm căng thẳng” tại khu vực này. Ankara vừa muốn bảo đảm an toàn về tính mạng cho số lính này, vừa muốn bảo vệ phe nổi dậy mà Thổ Nhĩ Kỳ gọi là “thành phần ôn hòa”, chủ yếu tập trung ở phía nam tỉnh Idlib.

Ngày 17-9-2018, hai tổng thống Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đạt thỏa thuận lập vùng đệm, rộng từ 15 đến 20 km, ngăn cách các vị trí của quân nổi dậy và quân đội Syria. Toàn bộ vũ khí hạng nặng và các lực lượng bị coi là “cực đoan nhất” sẽ phải rời khỏi khu vực này. Khu vực được đặt dưới sự kiểm soát của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và quân cảnh Nga. Cụ thể là việc lập ra vùng đệm này sẽ gây khó khăn cho một đợt tấn công quy mô lớn trên bộ nhưng điều đó không có nghĩa là không quân Nga và Syria sẽ không thể tấn công vào các vị trí của quân nổi dậy nằm ở bên ngoài khu vực nếu Moscow và Damas muốn.

Tuy nhiên, nhìn chung và trong thời gian trước mắt, có thể coi giả thuyết về một đợt tấn công quy mô lớn đã bị gạt qua một bên, trong lúc mà chỉ cách nay chục hôm, Nga, chính quyền Damas và Iran dường như đã kiên quyết tiến hành một chiến dịch như vậy.

Rõ ràng là Tổng thống Nga đã chọn cách nương nhẹ đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ. Hai lãnh đạo Nga, Thổ đã phải mất 4 giờ đồng hồ thương lượng mới đi được đến quyết định này. Tuy nhiên, nước Nga cũng có được một vùng phi quân sự rộng từ 15 km đến 20 km, cho phép các căn cứ của Nga ở khu vực này không bị các máy bay không người lái của phe nổi dậy tấn công.

Thực ra Tổng thống Nga Vladimir Putin dường như muốn nhanh chóng dẹp được phe nổi dậy Syria, tức là thiên về giải pháp tấn công, giúp chính quyền Al Assad chiếm lại toàn bộ lãnh thổ sau một cuộc khủng hoảng kéo dài từ năm 2011 tới nay. Nhưng Moscow cũng muốn tránh cắt đứt đối thoại với Ankara, một đối tác kinh tế quan trọng của Nga. Bên cạnh yếu tố kinh tế, còn phải kể đến tính toán chiến lược của Điện Kremlin.

Một chuyên gia quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ được AFP trích dẫn nhận định: đành rằng Nga yểm trợ chính quyền Tổng thống Bachar Al Assad, nhưng Moscow cũng rất thận trọng trước ảnh hưởng của Iran đối với chế độ Damas, do vậy, ông Putin cần có Thổ Nhĩ Kỳ, một nước Hồi giáo thuộc hệ phái Sunni, để làm đối trọng với sự hiện diện của các lực lượng Iran theo dòng Shia ở miền bắc Syria.

Về phía Iran, theo AFP, cố vấn của Giáo chủ Iran về quan hệ quốc tế, Ali Akbar Velayati, một mặt hoan nghênh thỏa thuận Nga, Thổ lập vùng đệm, mặt khác, tuyên bố các thương lượng vẫn đang được tiến hành nhằm giúp Damas lấy lại tỉnh Idlib, với tổn thất thấp nhất.

Trái bóng hiện trong chân Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara có trách nhiệm tách lực lượng nổi dậy ôn hòa khỏi các nhóm thánh chiến và buộc các nhóm này rút khỏi vùng “phi quân sự”. Tuy nhiên, nhiều người lo ngại là thỏa thuận này sẽ không kéo dài. Một nhà phân tích về tình hình Syria thuộc trung tâm nghiên cứu độc lập Jusoor, trụ sở đặt tại Liban, cho rằng đối thoại Thổ Nhĩ Kỳ và Nga cho phép hy vọng Damas sẽ hoãn kế hoạch tấn công Idlib cho tới cuối năm nay.

Và khi chưa được Moscow bật đèn xanh, Damas chưa thể tiến hành đợt tấn công chiếm lại Idlib.