Thế giới lo ngại Mỹ rút khỏi Hiệp ước INF

• Nga-Mỹ vội vã chốt lịch họp thượng đỉnh sau khi ông Trump rút INF
• Điện Kremlin tuyên bố sốc về quyết định rút INF của ông Trump

Hoa Kỳ sẽ rút khỏi Hiệp ước INF, Tổng thống Donald Trump nói với các phóng viên trong cuộc họp báo ở Elko, bang Nevada, ngày 20-10. Ông đổ lỗi cho việc Nga vi phạm hiệp ước này, đồng thời không loại trừ khả năng ký một hiệp ước khác về vũ khí hạt nhân tầm trung với Moscow và Bắc Kinh nếu Nga và Trung Quốc đảm bảo ngừng sản xuất các loại vũ khí này. Theo Tổng thống Trump, Hoa Kỳ phải phát triển vũ khí của mình.

Được ký từ ngày 8-12-1987, Hiệp ước INF nhằm mục tiêu tiêu hủy các tên lửa có tầm bắn từ 500 đến 5.500 km. Vào tháng 5-1991, các điều kiện của thỏa thuận đã được hoàn thành: Liên Xô đã phá hủy hơn 1.700 tên lửa đạn đạo và hành trình mặt đất, Washington cũng đã loại bỏ 859 tên lửa.

Cả Bộ Ngoại giao Mỹ lẫn Lầu Năm Góc đều chưa đưa ra bất kì tuyên bố nào liên quan đến phát ngôn gây tranh cãi của ông Trump. Trong khi đó, ngày 22-10, Cố vấn an ninh Mỹ John Bolton có chuyến thăm 2 ngày tới Moscow để tham gia các cuộc đàm phán với quan chức an ninh cấp cao Nga.

Ông John Bolton được báo giới Mỹ cho là có liên quan mật thiết đến kế hoạch rút khỏi INF của Washington. Một số nhà phân tích đã viện dẫn văn bản do ông Bolton viết năm 2011, trong đó nhấn mạnh “Mỹ nên rời bỏ Hiệp ước INF”. Theo lịch trình thăm Nga lần này, ông John Bolton dự kiến sẽ gặp người đồng cấp Nga Nikolai Patrushev và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov.

Trước đó, phát ngôn viên Điện Kremlin - ông Dmitry Peskov từng úp mở về khả năng cố vấn Bolton sẽ có cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Hãng thông tấn RIA ngày 21-10 dẫn phát biểu của người phát ngôn Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết nhà lãnh đạo Nga sẽ yêu cầu Mỹ giải thích lý do đằng sau kế hoạch nước này rút khỏi INF.

Trong mấy ngày qua, sau khi Tổng thống Trump bắn tin sẽ rút khỏi INF, truyền thông quốc tế rầm rộ mổ xẻ nguyên nhân của quyết định này. Trong đó một số nhà phân tích cho rằng mục tiêu chính của Mỹ khi quyết định rút khỏi INF là đối phó với Trung Quốc, vào lúc quan hệ Washington - Bắc Kinh không chỉ căng thẳng trong vấn đề thương mại mà cả trong lĩnh vực quân sự.

Theo nhận định của tờ New York Times, quyết định rút này “sẽ cho phép Mỹ đối phó với việc Trung Quốc trang bị vũ khí tại Thái Bình Dương”. Đặc biệt là tại vùng Biển Đông đang có tranh chấp, Trung Quốc đã cho cải tạo, bồi đắp nhiều bãi đá ngầm thành những đảo tiền tiêu quân sự.

Hoa Kỳ lo ngại Trung Quốc có thể triển khai các loại tên lửa đạn đạo mà không sợ bị khống chế vì nước này không ký kết INF. Loạt tên lửa DF và HN của Trung Quốc có tầm bắn đến 15.000km, có thể bắn tới lãnh thổ Hoa Kỳ. Theo ông Lưu Vệ Đông, chuyên nghiên cứu về nước Mỹ thuộc Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, quyết định này của ông Donald Trump sẽ giúp quân đội Mỹ tự do phát triển cũng như triển khai các loại vũ khí thông thường và hạt nhân trong khu vực.

Chỉ có điều, như lưu ý của chuyên gia Collin Koh, thuộc Đại học Công nghệ Nanyang tại Singapore, khi thông báo rút Hoa Kỳ ra khỏi hiệp ước INF, Nga và Trung Quốc có thể tận dụng cơ hội này để đẩy nhanh hơn nữa các chương trình phát triển vũ khí của mình.

Đây là điều khiến nguyên thủ nhiều nước lên tiếng bày tỏ lo ngại sâu sắc. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết hôm 21-10 rằng việc Mỹ đơn phương rút khỏi sẽ “rất nguy hiểm”, dẫn đến việc trả đũa “quân sự-kỹ thuật”. Hãng tin TASS trích lời ông nói rằng việc rút ra “sẽ là một bước rất nguy hiểm” và chính Washington mới là bên không tuân thủ hiệp ước chứ không phải Moscow. Ông cho biết chính quyền của ông Trump đã sử dụng hiệp ước này để tìm cách ép buộc Điện Kremlin, khiến an ninh toàn cầu gặp rủi ro.

Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres, trong chương trình nghị sự mới về giải trừ vũ khí, đã kêu gọi Nga và Mỹ giải quyết bất đồng về INF để tránh xảy ra thảm họa khi căng thẳng giữa các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân không thể  kiểm soát.

Ngày 22-10, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết: “Việc Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận sẽ dẫn tới các tác động tiêu cực đa phương” và nói thêm rằng “việc coi Trung Quốc như một nguyên nhân để Mỹ rút khỏi Hiệp ước INF là hoàn toàn sai lầm vì Trung Quốc không phải là một bên tham gia ký kết”.

Cũng trong ngày 22-10, Chánh Văn phòng nội các Nhật Bản Yoshihide Suga đã bày tỏ hy vọng Mỹ sẽ cân nhắc lại kế hoạch rút khỏi Hiệp ước INF với Nga. Đại diện Chính phủ Nhật Bản cho biết thêm, Tokyo sẽ tìm cách trao đổi quan điểm về vấn đề này với phía Washington.

Theo AFP, trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Mỹ Donald Trump ngày 22-10, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh vai trò của Hiệp ước INF trong việc bảo vệ an ninh và ổn định của châu Âu. “Tổng thống Macron đã nhấn mạnh tầm quan trọng của Hiệp ước INF, đặc biệt là đối với an ninh châu Âu cũng như sự ổn định chiến lược của Pháp”, AFP trích tuyên bố của Văn phòng Tổng thống Pháp cho biết.

Đức cũng bày tỏ quan ngại về hậu quả của việc Mỹ rút khỏi INF. “Hiệp ước đã tồn tại 30 năm là trụ cột quan trọng trong cấu trúc an ninh của châu Âu”, Ngoại trưởng Đức Heiko Maas nói, đồng thời kêu gọi Mỹ cân nhắc tới hậu quả đối với cả châu Âu và các nỗ lực giải trừ vũ khí trong tương lai sau quyết định rút khỏi INF.

Tuy nhiên, nước Anh lại có quan điểm ngược lại khi tuyên bố ủng hộ việc Mỹ rời khỏi thỏa thuận hạt nhân với Nga. “Mỹ là đồng minh thân cận và lâu dài của Anh, vì thế chúng tôi triệt để ủng hộ quyết định của Tổng thống Trump về việc Mỹ rút khỏi hiệp ước để gửi đi thông điệp tới Nga rằng nên tôn trọng các nghĩa vụ trong hiệp ước mà họ đã ký kết”, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Gavin Williamson cho hay.

Theo giới quan sát, việc rút khỏi INF với Nga một mặt có thể cho phép Hoa Kỳ chế tạo tên lửa tầm trung loại mới nhưng sẽ khiến cho việc đàm phán lại hiệp định tên lửa hạt nhân chiến lược New Start với Nga, sắp hết hạn vào năm 2021, trở nên khó khăn thêm. Như thế, cho dù Tổng thống Donald Trump cố gắng tạo mối quan hệ hòa dịu với đồng nhiệm Nga Vladimir Putin, kể cả phủ nhận chuyện Nga can thiệp vào bầu cử Mỹ năm 2016, bang giao Mỹ - Nga vẫn phức tạp.