Ukraina: Tổng thống Petro Poroshenko xuống nước?

Các đề xuất mới của Tổng thống Poroshenko được đưa vào trong một dự luật đệ trình Quốc hội Ukraina xem xét. Các đề xuất nhượng bộ mới sẽ được bổ sung vào những nhượng bộ đạt được trong thỏa thuận ngừng bắn mà Chính phủ Ukraina ký kết với quân ly khai hồi đầu tháng 9, có hiệu lực thi hành từ ngày 5/9.

Trong số các đề xuất nhượng bộ mới này có việc ân xá rộng rãi cho quân ly khai, gia tăng quy chế tự trị đặc biệt dành cho lực lượng ly khai miền Đông đối với các vùng lãnh thổ mà họ đang chiếm đóng.

Quân ly khai miền Đông Ukraina còn được hứa hẹn: Ngôn ngữ tiếng Nga của họ cũng sẽ được bảo vệ trong luật pháp Ukraina. Các vùng do quân ly  khai kiểm soát sẽ được phép chọn ra các thẩm phán riêng, được lập ra lực lượng cảnh sát riêng và được quyền thiết lập các mối quan hệ sâu sắc hơn với nước Nga. Tổng thống Poroshenko còn kêu gọi tổ chức các cuộc bầu cử địa phương cho riêng các vùng Đông Ukraina dự kiến vào ngày 9/11 tới.

Ngoài ra, chính quyền Kiev cũng vừa quyết định tạm hoãn thực hiện Hiệp ước hợp tác kinh tế giữa Ukraina với EU dự kiến triển khai ngay trong tháng 9 này nhằm cho Moskva thấy Ukraina sẵn sàng duy trì một khoảng cách nhất định trong quan hệ với Nga và phương Tây. Đổi lại, miền Đông Ukraina vẫn sẽ thuộc chủ quyền của Ukraina. Và ông Poroshenko cho rằng điều này sẽ ngăn chặn có hiệu quả việc phiến quân ly khai xúc tiến việc tuyên bố độc lập.

Với những nhượng bộ mới này, Kiev được cho là đang thực hiện một bước khá xa so với những yêu cầu nhượng bộ đã đặt ra hồi đầu tháng; và mục đích của bước đi khá phiêu lưu này của ông Poroshenko được cho là nhằm tạo cơ sở để chấm dứt hẳn xung đột suốt 5 tháng qua làm gần 3.000 người thiệt mạng, kinh tế, hạ tầng miền Đông Ukraina bị thiệt hại nặng nề. Sự nhượng bộ đó là biểu hiện ông Poroshenko đang muốn trao quyền hành nhiều hơn cho quân ly khai miền Đông Ukraina.

Ông Poroshenko buộc phải tự động tìm kiếm một giải pháp hòa bình sau khi quân đội Ukraina chịu những tổn thất to lớn trong những trận đánh khốc liệt hồi tháng 8 và đầu tháng 9, trong đó phương Tây tố cáo quân ly khai miền Đông Ukraina đã nhận được sự hỗ trợ tích cực từ quân đội Nga - điều mà Moskva luôn bác bỏ.

Quyết định tạm hoãn thực thi hiệp ước hợp tác kinh tế với EU đang đặt Tổng thống Ukraina Petro Poroshenko (bên phải) trước những thử thách mới từ phía EU.

Tuy nhiên, hãy còn khá sớm để tin rằng những đề xuất nhượng bộ của ông Poroshenko sẽ được triển khai trên thực tế, vì nhiều lý do. Trước hết, các đề xuất đó cần phải được Quốc hội Ukraina thông qua. Đây là điều bắt buộc để luật có hiệu lực thi hành. Nhưng đồng thời, đây cũng là giai đoạn tiềm ẩn trở ngại lớn nhất cho những đề xuất.

Nhiều chính khách ở Kiev sẽ không thích kiểu nhượng bộ quá nhiều như ông Poroshenko đề xuất, vì họ cho rằng kế hoạch của ông Poroshenko khá giống với các kế hoạch "đóng băng xung đột" các đảng phái ly khai (thân Nga) từng áp dụng tại các vùng lãnh thổ ly khai của Moldova và Gruzia, tạo thành những "khúc thịt" lỏng lẻo có nguy cơ tách rời cao, tạo cho Moskva lợi thế quyết định trong việc khống chế, ngăn cản các quốc gia này gia nhập NATO.

Ở phía ngược lại, quân ly khai cũng tỏ ra không mặn mà lắm với một số đề xuất của ông Poroshenko. Chẳng hạn với đề xuất bầu cử địa phương và việc lập lực lượng cảnh sát địa phương cho các vùng Đông Ukraina, thành phần ly khai thuộc nước Cộng hòa Nhân dân Donetsk tự xưng đã thẳng thừng bác bỏ sự can thiệp, dính líu của Kiev vào tiến trình thực hiện, cho rằng đó là việc của Donetsk và sẽ do chính "người Donetsk tự giải quyết".

Quân đội chính phủ vẫn duy trì tuần tra ở Đông Ukraina.

Ngoài ra, còn những yếu tố khác cũng đang đe dọa phá hỏng kế hoạch ngừng bắn và cả những điều ông Poroshenko đang đề xuất. Sau những ngày nghỉ cuối tuần, các phương tiện truyền thông lại rộ lên những thông tin về các cuộc giao chiến nhỏ xảy ra rải rác ở các khu vực miền Đông Ukraina. Cả phe ly khai và chính quyền Kiev đều tố cáo lẫn nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Quân đội Chính phủ Ukraina tố cáo 200 quân ly khai Cộng hòa Nhân dân Donetsk đã tổ chức một cuộc tấn công vào chốt kiểm soát của Chính phủ tại sân bay chính của thành phố Donetsk.

Ngược lại, quân ly khai tố cáo quân đội Chính phủ Ukraina nã pháo vào các mục tiêu đông dân cư làm chết khoảng 20 thường dân. Một phái đoàn giám sát ngừng bắn của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) đã xác nhận nhìn thấy pháo của quân đội Chính phủ Ukraina giết chết dân thường hôm Chủ nhật 14/9.

Hôm 15/9, NATO đã bắt đầu tiến hành cuộc tập trận ở Ukraina nhằm "thị uy" với nước Nga, đồng thời thể hiện sự "đoàn kết", quyết tâm "bảo vệ" Ukraina. Trong khi đó, báo chí lại đưa tin Bộ trưởng Quốc phòng Ukraina Valeriy Heletey tiết lộ 5 nước thuộc khối NATO đang triển khai cung cấp vũ khí cho Ukraina theo thỏa thuận đã ký kết hồi đầu tháng 9.

Những động thái này cho thấy ngừng bắn sẽ khó tồn tại lâu dài, và những đề xuất nhượng bộ của Tổng thống Poroshenko cũng sẽ khó được thực hiện một cách trọn vẹn