Căng thẳng nóng dần trên biển Caribe

Ngoại giao pháo hạm

Sáng 2/9, quân đội Mỹ tổ chức một "cuộc tấn công bằng vũ khí" ở Biển Caribe, ngoài khơi Venezuela, tiêu diệt 11 kẻ buôn bán ma túy từ Venezuela, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Washington và Caracas. Chiều cùng ngày, Tổng thống Trump phát biểu tại Nhà Trắng với các phóng viên báo chí rằng, Mỹ "vừa bắn hạ một thuyền chở ma túy".

Cuộc tấn công được cho là do một trực thăng tấn công hoặc máy bay không người lái Reaper thực hiện, diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ lệnh triển khai lực lượng lớn hải quân đến khu vực với lí do là để chống lại các kẻ buôn bán ma túy Nam Mỹ.

Hôm 3/9, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói rằng cuộc tấn công được thiết kế để gửi một thông điệp rõ ràng tới nhà lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro. "Người duy nhất nên lo lắng là Nicolás Maduro...", ông Hegseth nói, so sánh hoạt động này với các cuộc tấn công của Mỹ vào các địa điểm hạt nhân của Iran và các mục tiêu của Houthi ở Yemen.

Khi các tàu chiến Mỹ mang theo tên lửa hành trình và lính thủy đánh bộ tiến về bờ biển Venezuela vào cuối tháng 8, những người ủng hộ Tổng thống Maduro cảnh báo một âm mưu “xâm lược kiểu Iraq đang diễn ra”.

Các đồng minh của ông Trump đã đăng tải những thông điệp trên mạng xã hội. "Ngày của ông đang đến rất gần", cựu Cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn tuyên bố. Nghị sĩ Carlos Gimenez, đã ăn mừng "sự hiện diện quân sự lớn nhất mà chúng ta từng có ngoài khơi bờ biển Venezuela".

Việc tăng cường lực lượng hải quân và những lời lẽ đó cho thấy Mỹ Latinh đang bên bờ vực của một cuộc can thiệp nước ngoài bất thường, điều mà khu vực này chưa từng chứng kiến kể từ khi quân đội Mỹ xâm lược Panama để lật đổ nhà độc tài Manuel Noriega vào năm 1989. Ngày 4/9, Bộ Ngoại giao Cuba đã cáo buộc Mỹ tìm cách biến "vùng biển Caribe thành vùng chiến sự".

Cựu quan chức cấp cao Nhà Trắng phụ trách khu vực Mỹ Latinh cho biết ông lo ngại với việc điều tàu chiến đến vùng biển Venezuela và tấn công tàu bị cáo buộc là chở ma túy với ý đồ “răn đe” Venezuela, Mỹ có thể sa vào một cuộc chiến tranh du kích kéo dài ở Venezuela.

Tuy nhiên, các chuyên gia về Venezuela và các cựu quan chức ngoại giao Mỹ tỏ ra nghi ngờ Caracas sắp phải hứng chịu một cuộc tấn công "gây sốc và kinh hoàng" kiểu Baghdad. "Đây chỉ là một màn diễn của cả hai bên", Christopher Sabatini, nghiên cứu viên cao cấp về Mỹ Latinh tại Chatham House, cho biết. James Story, nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ về Venezuela từ năm 2018 đến năm 2023, cũng có thái độ nghi ngờ tương tự, cho rằng động thái này "là để phô trương sức mạnh" hơn là "sử dụng vũ lực".

Nguy cơ cuộc chiến can thiệp

Về mặt chính thức, việc triển khai quân đội tại Biển Caribe là một phần trong nỗ lực của Mỹ nhằm chống lại các băng đảng buôn bán ma túy Mỹ Latinh, bao gồm một nhóm người Venezuela có tên là Cartel de los Soles (Cartel of the Suns - băng đảng Mặt Trời). Các quan chức của chính quyền Trump đã cáo buộc ông Maduro có liên quan đến băng đảng này - cáo buộc bị Venezuela bác bỏ. Vào tháng 7, ông Trump đã ký một chỉ thị bí mật cho phép sử dụng vũ lực quân sự chống lại các băng đảng Mỹ Latinh được coi là tổ chức khủng bố, bao gồm cả nhóm Venezuela.

Nhưng, chuyên gia Sabatini cho rằng, động thái của ông Trump chủ yếu nhằm gây bất ổn nội bộ xung quanh Maduro và kích động "một cuộc đào tẩu hàng loạt" sẽ chấm dứt 12 năm cầm quyền của ông.

Năm 2019, Tổng thống Trump nhiệm kỳ I từng ủng hộ một nỗ lực lật đổ ông Maduro bất thành bằng cách sử dụng các mối đe dọa và lệnh trừng phạt để khuyến khích một cuộc nổi dậy quân sự nhưng đã thất bại. Khi đó, cố vấn an ninh quốc gia của ông Trump là John Bolton tuyên bố ông Maduro "bị bao vây bởi những con bọ cạp trong chai" và sự sụp đổ của ông ta "chỉ là vấn đề thời gian".

6 năm sau, ông Maduro vẫn là tổng thống và dường như mạnh mẽ hơn bao giờ hết sau khi tuyên bố nhiệm kỳ 6 năm thứ ba sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử vào tháng 7/2024.

Thomas Shannon, một nhà ngoại giao kỳ cựu của Mỹ tin rằng ông Trump nhận thức rõ "nỗ lực thay đổi chế độ" năm 2019 đã thất bại "thảm hại". Điều đó giải thích tại sao Tổng thống Mỹ đã bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai của mình bằng cách thử một cách tiếp cận khác: đàm phán với ông Maduro và cử đặc phái viên Richard Grenell đến Caracas để đàm phán.

Các giấy phép cho phép những công ty năng lượng của Mỹ hoạt động tại Venezuela ban đầu vẫn được giữ nguyên. "Ông ấy thậm chí còn cho mọi người biết rằng có một mức độ ngưỡng mộ nhất định đối với ông Maduro như một nhà lãnh đạo mạnh mẽ".

Tuy nhiên, đến tháng 5, ông Trump cần sự ủng hộ của những người theo đường lối cứng rắn của đảng Cộng hòa cho "dự luật thuế lớn tuyệt vời" của mình. Điều đó đòi hỏi ông phải cứng rắn hơn với Venezuela - ít nhất là trên bề mặt: do đó có những lời lẽ ngày càng cứng rắn và giờ đây là việc triển khai hải quân đến ngoài khơi Venezuela.

Những người theo đường lối cứng rắn của đảng Cộng hòa và các đồng minh của ông Trump đã ca ngợi những động thái cứng rắn như bằng chứng cho thấy Nhà Trắng quyết tâm chấm dứt 12 năm cầm quyền của ông Maduro. "Những ngày tháng của ông đang được đếm ngược", cựu Cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn tuyên bố gần đây, khuyến khích ông Maduro “chạy trốn sang Moscow”.

Tổng thống Maduro cảnh báo rằng những người theo đường lối cứng rắn của Nhà Trắng đang tìm cách dẫn dắt ông Trump vào "một cuộc chiến khủng khiếp" sẽ gây hại cho toàn bộ khu vực. "Sẽ không ai được phép đặt tay lên vùng đất này!" - ông Maduro tuyên bố, kêu gọi những người yêu nước giúp đẩy lùi chiến dịch được cho là thay đổi chế độ bằng cách gia nhập "lực lượng dân quân Bolivar" của ông.