Đằng sau việc EU dỡ bỏ giới hạn tầm bắn cho Ukraine

Trong một tuyên bố hôm 26/5, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết Đức cùng với những nước phương Tây ủng hộ Ukraine lần đầu tiên dỡ bỏ các hạn chế về tầm bắn đối với vũ khí được chuyển giao cho Kyiv. Ông Merz cho biết Đức, Anh, Pháp và Mỹ đã dỡ bỏ các hạn chế để Ukraine có thể tấn công các mục tiêu quân sự tầm xa tốt hơn. 

Đáp lại, Điện Kremlin mô tả quyết định này là một sự leo thang nguy hiểm, sẽ gây bất lợi cho việc đạt được bất kỳ loại thỏa thuận hòa bình nào. "Nếu những quyết định này thực sự được đưa ra, chúng hoàn toàn trái ngược với nguyện vọng của chúng tôi về một giải pháp chính trị", người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết.

Tuy nhiên, Thủ tướng Đức Merz vẫn để ngỏ câu hỏi liệu Đức có chuẩn bị gửi tên lửa tầm xa Taurus tới Kiev hay không. Ông đã từng ủng hộ việc chuyển giao tên lửa cho Ukraine, điều mà người tiền nhiệm của ông, cựu Thủ tướng Olaf Scholz, đã từ chối thực hiện.

Kể từ khi nhậm chức, ông Merz đã có cách tiếp cận thận trọng hơn, nói rằng Đức có nguy cơ trao quá nhiều cho Moscow nếu họ nói chuyện cởi mở về các kế hoạch của mình. Ông cho biết ông thích cách tiếp cận "mơ hồ chiến lược". Vì vậy, có lời đồn ở Berlin rằng ông Merz có thể sắp đưa ra tuyên bố công khai cam kết chuyển giao vũ khí tầm xa hơn, có thể là Taurus, cho Ukraine.

Ngày 28/5, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đến Berlin trong chuyến thăm chiến lược. Kết quả của chuyến thăm là hai bên đã ký thỏa thuận một gói hỗ trợ vũ khí mới trị giá 5,7 tỷ USD. Thỏa thuận nổi bật trong gói được công bố hôm 28/5 tập trung vào việc Đức tài trợ cho việc sản xuất chung các tên lửa tầm xa bên trong Ukraine, cho phép Kiev tấn công các mục tiêu sâu vào Nga. Ngoài ra, thông báo còn bao gồm nhiều hệ thống phòng không, vũ khí, đạn dược, khả năng chỉ huy và tác chiến và hỗ trợ y tế hơn. Ông Merz biện minh cho sự thay đổi chính sách của Đức và các đồng minh, nói rằng chỉ khi dỡ bỏ các hạn chế về tầm bắn thì Ukraine mới có thể tự vệ được.

Các nhà lãnh đạo phương Tây trước đây đã từng tuyên bố rằng việc tăng tầm bắn của vũ khí là quá khiêu khích và có nguy cơ làm leo thang xung đột với cường quốc hạt nhân như Nga.

Moscow đã tuyên bố rằng việc sử dụng vũ khí tầm xa sẽ được hiểu là sự tham gia trực tiếp vào cuộc chiến của quốc gia cung cấp vũ khí đó.

Trong cuộc thảo luận với WDR, ông Merz đặc biệt gay gắt khi chỉ trích tổng thống Nga Vladimir Putin, nói rằng cách tiếp cận “coi thường” của ông đối với việc tham gia các cuộc đàm phán có thể dẫn đến chấm dứt chiến tranh đã cho thấy “ý định kéo dài chiến tranh” của ông. 

Cho đến nay, Đức, quốc gia cung cấp vũ khí lớn thứ hai cho Ukraine sau Mỹ, vẫn chưa cung cấp bất kỳ vũ khí nào cho Ukraine có tầm bắn vượt quá 70km (43 dặm). Mỹ đã dỡ bỏ các hạn chế của mình vào tháng 11 năm ngoái, với việc cựu Tổng thống khi đó là Joe Biden cho phép Ukraine sử dụng Hệ thống tên lửa chiến thuật tầm xa của quân đội do Mỹ cung cấp, còn gọi là ATACMS, bên trong nước Nga.

Nhưng đó cũng là một quyết định gây tranh cãi, mất nhiều tháng để thảo luận mới đạt được. Mỹ thậm chí đã từ chối cung cấp ATACMS cho Ukraine trong hai năm đầu của cuộc chiến, chỉ chuyển giao tên lửa lần đầu tiên vào tháng 4/2024. Một số quan chức Mỹ lo ngại về việc leo thang chiến tranh, hiện đã bước sang năm thứ tư, trong khi những người khác lo ngại về kho vũ khí đang cạn kiệt của Lầu Năm Góc.

Nga đã công khai đe dọa rằng bất kỳ việc dỡ bỏ hạn chế nào đối với vũ khí tầm xa đều có nghĩa là chiến tranh với NATO. Putin đã cảnh báo phương Tây rằng Moscow sẽ coi bất kỳ cuộc tấn công nào được một cường quốc hạt nhân hỗ trợ là một cuộc tấn công chung - và rằng Nga có thể sử dụng vũ khí hạt nhân nếu bị tấn công bằng tên lửa thông thường.

Trong một diễn biến khác, ngày 26/5, Tổng thống Trump đã lên tiếng bày tỏ sự thất vọng ngày càng tăng với Tổng thống Nga Putin, nói rằng nhà lãnh đạo Nga đã "hoàn toàn phát điên" - đồng thời chỉ trích những tuyên bố của Zelensky là gây ra "vấn đề".

Ngay sau tuyên bố này, Điện Kremlin đã lên tiếng cho rằng ông Trump đã “quá xúc động” khi tuyên bố như thế. Tuy nhiên, ngay sau đó ông Trump viết trên Truth Social chỉ trích Tổng thống Putin “đùa với lửa”, cố vấn cấp cao Điện Kremlin Yury Ushakov chỉ trích ông Trump “không được thông tin đầy đủ” nên đã đưa ra những nhận xét như thế.

Bên cạnh đó, áp lực lại đang gia tăng từ bên trong đảng Cộng hòa của ông Trump, với một số nghị sĩ - bao gồm Thượng nghị sĩ Chuck Grassley và Lindsey Graham, và Đại diện Brian Fitzpatrick và Don Bacon - thúc giục Tổng thống Trump áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt đối với Nga.
Trước đó, các đồng minh châu Âu đã áp gói trừng phạt mới đối với “đoàn tàu ma” của Nga ngay sau cuộc điện đàm giữa ông Trump và Tổng thống Putin kết thúc, với lý do Tổng thống Putin đã không nhượng bộ chấp nhận yêu cầu ngừng bắn ngay lập tức.

Tổng thống Trump đã từ chối tham gia cùng với châu Âu trong gói trừng phạt mới nhằm làm suy yếu nền kinh tế Nga. Lập trường của Tổng thống Trump và Nhà Trắng là xung đột Ukraine phải được giải quyết thông qua đàm phán và ngoại giao là con đường duy nhất để đi đến hòa bình giữa Nga và Ukraine. Cho dù hiện tại, đàm phán hòa bình đang “tắc nghẽn”, không đạt tiến triển như kỳ vọng ban đầu, nhất là lời tuyên bố “chỉ trong một ngày” của ông Trump, nhưng ông Trump cho rằng các lệnh trừng phạt cũng không phải là giải pháp hữu hiệu để buộc Nga chấp nhận những yêu sách của Ukraine và đồng minh.