Hòa bình cho Ukraine: Cuộc giằng co giữa các đồng minh

Sức ép mạnh từ Mỹ

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 4/3 đã phải “xuống nước” hạ giọng trong các phát biểu về cuộc chiến Nga-Ukraine và quan hệ với Mỹ. Ông đã đề xuất một “kế hoạch hòa bình” nhằm chấm dứt chiến tranh và tuyên bố rằng ông sẵn sàng làm việc “mang tính xây dựng” dưới “sự lãnh đạo mạnh mẽ” của ông Trump và ký một thỏa thuận cho phép Mỹ tiếp cận nguồn tài nguyên khoáng sản của đất nước ông.

Trong một bài viết trên mạng xã hội, ông Zelensky đã phác thảo một kế hoạch về cách thức chiến tranh có thể chấm dứt. Ông viết: "Các giai đoạn đầu tiên có thể bao gồm việc thả tù nhân và lệnh cấm tên lửa và máy bay không người lái tầm xa được sử dụng để tấn công năng lượng và cơ sở hạ tầng dân sự. Thỏa thuận ngừng bắn trên không này cũng có thể được áp dụng cho biển, ông nói, nếu Nga cũng làm như vậy".

Trong nỗ lực hàn gắn rạn nứt với Washington sau khi ông Trump đột ngột đình chỉ nguồn cung cấp viện trợ quân sự, ông Zelensky cho biết ông "sẵn sàng đến bàn đàm phán sớm nhất có thể". "Tôi muốn nhắc lại cam kết của Ukraine đối với hòa bình", ông viết trên X. Ông cũng thừa nhận cuộc gặp của ông vào hôm 28/2 với Tổng thống Mỹ Trump và Phó Tổng thống JD Vance "đã không diễn ra theo cách mong muốn”.

Những lời lẽ “xuống nước” này được ông Zelensky cho thấy Ukraine không thể và không nên chống lại chính sách của Tổng thống Mỹ Trump đối với cuộc xung đột đã kéo dài sang năm thứ tư.

Trước đó, trong chuyến công du đến Nhà Trắng nhằm thuyết phục Tổng thống Trump thay đổi quan điểm về hòa bình, ông Zelensky đã có cuộc hội đàm nảy lửa với ông Trump và ông Vance, được giới chức Mỹ và cộng đồng quốc tế mô tả là “không thể tệ hơn”, giới truyền thông thì gọi đó là cuộc nói chuyện “đáng xấu hổ”.

3 ngày sau cuộc hội đàm đó, ngày 3/3, Tổng thống Mỹ tuyên bố dừng hoàn toàn viện trợ quân sự cho Ukraine. Chính quyền Mỹ cho biết họ đang chặn mọi chuyến hàng đạn dược, xe cộ và các thiết bị khác, bao gồm cả các chuyến hàng đã được thỏa thuận dưới thời Tổng thống khi Joe Biden.

Ngày 5/3, Giám đốc CIA John Ratcliffe cho biết Mỹ tạm dừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, nhằm gây áp lực lên Tổng thống Ukraine Zelensky để hợp tác với Tổng thống Trump trong việc tham gia các cuộc đàm phán hòa bình với Nga. Việc đình chỉ này có thể gây thiệt hại về người do Ukraine không thể nắm được thông tin về các hoạt động quân sự của Nga, từ đó làm tổn hại đến khả năng tự vệ của Ukraine trước các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga. Việc cắt thông tin tình báo gửi đi thông điệp ông Trump sẵn sàng cứng rắn với một đồng minh khi ông chuyển sang cách tiếp cận hòa giải hơn với Moscow so với cách tiếp cận trước đây.

Tại phiên họp chung của Quốc hội vào tối 4/3, Tổng thống Trump đã gây ấn tượng tốt khi đề xuất các kế hoạch "khôi phục hòa bình trên toàn thế giới". Ông cũng nhấn mạnh các kế hoạch chấm dứt chiến tranh ở Ukraine, cũng như các kế hoạch đàm phán để trả tự do cho các con tin bị giam giữ ở Gaza, Reuters đưa tin.

Ukraine và Mỹ được cho là sẽ ký một thỏa thuận khoáng sản, theo đó Mỹ sẽ đầu tư vào lĩnh vực khai khoáng và khoáng sản kém phát triển của Ukraine. Ông Trump cho rằng sự hiện diện của công nhân Mỹ tại Ukraine sẽ đủ để “ngăn chặn ông Putin khỏi các hành động quân sự trong tương lai”, mà không cần thêm bất kỳ lời hứa an ninh nào nữa.

Châu Âu không ngồi yên

Trước việc Tổng thống Mỹ Trump cắt viện trợ quân sự và sau đó tạm dừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, giới chức châu Âu đã gấp rút tập hợp sau lưng ủng hộ Ukraine. Kể cả Vua Anh Charles III cũng đã thể hiện thái độ chính trị hiếm hoi của Hoàng gia Anh bằng cách tiếp đón ông Zelensky ngày 4/3 và đưa ra tuyên bố “ủng hộ Ukraine”. Sau đó, các lãnh đạo EU còn hành động cụ thể bằng tuyên bố viện trợ quân sự hơn 6 tỷ euro cho Ukraine.

Tuy nhiên, giữa các đồng minh Âu-Mỹ và trong nội bộ EU cũng còn nhiều vấn đề chưa thống nhất. Thứ nhất là hố ngăn cách giữa Mỹ và EU xung quanh cách tiếp cận đối với hòa bình cho Ukraine vẫn còn rất lớn, khi Mỹ quyết tâm theo đuổi hòa hoãn với Moscow trong khi châu Âu quyết liệt phải “làm cho Nga thất bại”. Giữa cách tiếp cận cũ của EU và cách làm mới của ông Trump cho thấy khả năng cao ông Trump sẽ thực hiện được lời hứa giải quyết được cuộc chiến trong thời gian rất ngắn, như việc vừa qua phái đoàn Nga-Mỹ đã gặp nhau 2 lần tại Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ để đàm phán về giải quyết cuộc chiến Ukraine và hàn gắn quan hệ song phương, qua đó 2 bên đã thông báo đạt được những tiến bộ đáng khích lệ.

Tư tưởng thù địch cũ kỹ đã khiến EU quyết liệt chống lại cách tiếp cận của ông Trump và cả khối này đã đi đến thống nhất quan điểm thay thế Mỹ hỗ trợ Ukraine để Ukraine “còn đủ đạn chiến đấu” trên tiền tuyến đang diễn ra khốc liệt. Trong bối cảnh sẽ không có sự hậu thuẫn của Mỹ triển khai lực lượng quân sự trên đất Ukraine, EU đang đề xuất một mô hình phòng không mang tên Sky Shield để bảo vệ Ukraine trước các cuộc tấn công tên lửa từ Nga trong tương lai.

Các lãnh đạo EU cho rằng Sky Shield sẽ là một vùng bảo vệ trên không do châu Âu đứng đầu, hoạt động tách biệt với NATO để ngăn chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình và máy bay không người lái của Nga vào các thành phố và cơ sở hạ tầng, có khả năng hoạt động như một phần của "thỏa thuận ngừng bắn trên không" của Tổng thống Ukraine Zelensky.

Để đảm bảo tốt hơn việc hỗ trợ, bảo vệ Ukraine trong trường hợp nước Mỹ đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga theo cách của ông Trump, ngày 6/3, các lãnh đạo EU đã tổ chức cuộc họp khẩn cấp tại Brussels và đã nhất trí tăng mạnh chi tiêu quốc phòng, dự kiến khoảng 800 tỷ euro, trong đó phần hỗ trợ cho Ukraine.